Ինչու էր Վենսը այցելել Հայաստան և Ադրբեջան. ինչ կատարվեց. աշխարհը վերլուծում է, ուշագրավ արձանագրումներ անում

«BBC News Russian» յութուբյան ալիքը «Что это было?» հաղորդաշարի շրջանակում անդրադարձել է ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի այցին Հայաստան և Ադրբեջան՝ այն վերտառելով «Ինչո՞ւ էր Վենսը այցելել Հայաստան և Ադրբեջան»:

Օլեգ Անտոնենկոն բացման խոսքում ասել է, որ կքննարկեն այն, թե ինչպես է ԱՄՆ-ն ամրապնդում իր ներկայությունը Հարավային Կովկասում։ Նա ընդգծել է, որ շատ դիտորդներ հենց այդպես են գնահատում ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի այցը։

«Երևանում Վենսը բացահայտ աջակցեց Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին առաջիկա խորհրդարանական ընտրություններում, խոստացավ ամերիկյան հետախուզական դրոններ և ստորագրեց միջուկային էներգետիկայի համագործակցության համաձայնագիր։
Բաքվում նա ստորագրեց ռազմավարական համագործակցության համաձայնագիր և խոստացավ Ադրբեջանին տրամադրել նավեր՝ երկրի տարածքային ջրերը պաշտպանելու համար»,- հավելել է նա՝ արձանագրելով իրադարձությունները:

Օլեգ Անտոնենկոն քննարկումն իրականացրել է BBC-ի ռուսական ծառայության թղթակիցներ Գրիգոր Աթանեսյանի և Մեհերրամ Զեյնալովի հետ:

Անտոնենկոյի դիտարկմանը, որ սա պատմական այց էր, նախկինում ոչ մի գործող նախագահ կամ փոխնախագահ ԱՄՆ-ից չէր այցելել երկիր, և հարցադրմանը՝ ինչ է նշանակում այս փաստը, Գրիգոր Աթանեսյանը արձագանքել է.

«Սա ազդանշան է, որ ԱՄՆ ներկա վարչակազմը Հարավային Կովկասին շատ ավելի լուրջ է վերաբերվում, քան վերջին 30 տարվա ընթացքում նախորդները։ Մինչ այս տարածաշրջան նման մակարդակի պաշտոնյաներ չէին այցելել։ Անցած տարի Թրամփի վարչակազմն արդեն կազմակերպել էր Հայաստանի և Ադրբեջանի առաջնորդների հետ հանդիպումներ և հստակ ցույց տվել ցանկություն՝ ամրապնդելու ԱՄՆ-ի դերակատարումը։ Այս պահին մենք տեսնում ենք, թե ինչպես է հայտարարություններից անցում կատարվում գործնական քայլերի՝ համաձայնագրերի և կոնկրետ նախագծերի»:

Օլեգ Անտոնենկոն նկատել է. «Մեկ այլ ամենազարմացնող պահերից բացահայտ աջակցությունն է Փաշինյանին ընտրությունների ժամանակ»: Նա հետաքրքրվել է, թե իրականում ինչ է ասել Վենսը։

Գրիգոր Աթանեսյանը մանրամասնել է. «Նա փաստացի հայտարարեց, որ Փաշինյանը ունի իր աջակցությունը, քանի որ կարող է հասնել Ադրբեջանի հետ կարգավորման վերջնական արդյունքին։ Սա աննախադեպ հայտարարություն է։ Փաստացի ԱՄՆ-ն նշել է իր նախընտրելի թեկնածուին։ Բացի դրանից՝ Փաշինյանը դառնում է Արևմուտքի միակ թեկնածուն և՛ Վաշինգտոնի, և՛ Եվրամիության համար, չնայած որոշ հարցերում նրանց միջև տարբերություններ կան։ Երրորդ կարևոր կետը․ խաղաղության պայմանագիրը ավելի անհատականացված է դառնում։ Վենսը կապում է դրա կայունությունը Փաշինյանի վերընտրվելու հետ։ Նրա խոսքով՝ դա այլևս ոչ միայն պետությունների միջև համաձայնագիր է, այլև Փաշինյանի և Ալիևի միջև՝ Թրամփի միջնորդությամբ»:

Հաղորդավարի հարցին՝ այս աջակցությունը ուժեղացնո՞ւմ է Փաշինյանի դիրքերը, թե՞ իրավիճակը ավելի է բարդացնում, նա պատասխանել է. «Ստեղծված իրավիճակը բարդ է։ Փաշինյանը չունի այն վարկանիշը, որը ուներ առաջ, բայց ընդդիմությունն էլ ուժեղ թեկնածու չունի։ Նույնիսկ առանց ամերիկյան աջակցության ընտրությունները շատ մրցակցային չէին լինի։ Ընդդիմությունը շատ թույլ է ներկայիս ընտրություններում, առկա թեկնածուները ուժեղ մրցակիցներ չեն և ընտրողների շրջանում ոգևորություն չեն առաջացնում։ Չկողմնորոշված ընտրողների տոկոսը փոքր է, հիմնական զանգվածը կա՛մ սիրում է իշխանությանը, կա՛մ ոչ։ Ամերիկյան աջակցությունը կարող է այդ չկողմնորոշված ընտրողների մի մասի վրա ազդել։ Վենսը նաև շեշտեց, որ միջազգային աջակցությունը հատկապես կարևոր է այն տեսանկյունից, որ Փաշինյանը վաղուց՝ ավելի քան երկու տարի առաջ էր քաշել խաղաղության օրակարգը Ադրբեջանի հետ, բայց սկզբնական շրջանում Բաքուն չէր արձագանքում, ինչը որոշ մարդկանց մոտ տարակուսանք էր առաջացնում։ Այժմ, երբ իրավիճակը փոխվել է, արտաքին աջակցությունը կարող է լրացուցիչ ազդակ լինել՝ ապահովելու նրա դիրքերը»:

Օլեգ Անտոնենկոն հետաքրքրվել է, թե որքանով են լուրջ ԱՄՆ-ի դրոններից մինչև փոքր միջուկային ռեակտորների վերաբերյալ խոստումները:

Ըստ Գրիգոր Աթանեսյանի՝ միջուկային էներգետիկայի համաձայնագրի մասին խոսքը հիմնականում շրջանակային է։

«Վարչակազմը սկսել է քննարկումները Բայդենի օրոք, կոնկրետ պայմանագրեր, սակայն, դեռ չկան։ Հայաստանը զուգահեռ բանակցություններ է վարում Ռուսաստանի հետ, որը, հավանաբար, ավելի էժան առաջարկներ կունենա, հատկապես Մեծամորի ԱԷԿ-ի առկայության պատճառով, որը սովետական ժամանակահատվածում կառուցվել է, և վերջին տարիներին ռուսական մասնագետներն են սպասարկում: Բայց ԱՄՆ-ն ունի այլ կարևոր բաղադրիչ՝ տեխնոլոգիաները։ Հայտարարվել է 40 հազար NVIDIA չիպերի արտահանման լիցենզիայի մասին արհեստական բանականության նախագծերի համար։ Հայաստանում կառուցվում է մեծ տվյալների կենտրոն, ինչը պահանջում է մեծ էներգիայի ռեսուրսներ։

Ինչ վերաբերում է ռազմական օգնությանը, Հայաստանն ստանում է ամերիկյան հետախուզական դրոններ ուղղահայաց վերասլացքով, ինչը կարևոր է լեռնային երկրի համար․ թռիչքի համար թռիչքուղի հարկավոր չէ, բավական է փոքր տարածքը։ Սա չի փոխում Ադրբեջանի հետ ռազմական հավասարակշռությունը, բայց մեծացնում է հետախուզական հնարավորությունները՝ հետագայում այլ զինատեսակ օգտագործելու համար, օրինակ՝ HIMARS-ի»,- ասել է նա:

Հաղորդավարի դիտարկմանը՝ այսինքն՝ սա ավելի շատ քաղաքական ազդանշան է, քան ռազմական հավասարակշռություն, Աթանեսյանը արձագանքել է. «Իրականում այո։ Սա չի ապահովում հավասարություն Ադրբեջանի հետ, բայց կարևոր նախադեպ է․ պաշտոնական Ռուսաստանին միացած դաշնակիցը առաջին անգամ ստանում է ամերիկյան տեխնոլոգիաներ»:

Օլեգ Անտոնենկոն հետաքրքրվել է, թե ինչպե՞ս են Հայաստանից Բաքու ուղևորված Վենսին ընդունել այնտեղ, Մեհերրամ Զեյնալովան պատասխանել է. «Ջերմորեն, սակայն Ադրբեջանի քաղաքական համակարգը շատ փակ է, մանրամասները սահմանափակ են։ Հայկական կողմի հետ համեմատ՝ տեղեկությունները շատ քիչ են։ Ադրբեջանում նման բաները սովորաբար չեն հրապարակվում։ Ընդդիմադիր քննադատները նշում են, որ Հայաստանին առաջարկվել են կոնկրետ նախագծեր՝ տվյալների կենտրոններ, տեխնոլոգիաներ, ռազմական օգնություն»:

Օլեգ Անտոնենկոն նաև հետաքրքրվել է Վենսի այն հայտարարության մասին, ըստ որի՝ Ադրբեջանում կբարձրացնի այնտեղ բանտարկված հայերի հարցը: Զեյնալովան ասել է. «Այս մասին նա հայտարարեց Երևանում՝ պատասխանելով լրագրողների հարցերին։ Բաքվից պաշտոնական տեղեկություններ չեն եղել։ Վենսի խոսնակն ասել է, որ թեման քննարկվել է, բայց մանրամասներ չեն հրապարակվել։ Խոսքը վերաբերում է ոչ միայն Ղարաբաղի նախկին առաջնորդներին, այլև մյուս անձանց (մոտ 19 հոգի)։ Բայց կա մի շատ հետաքրքիր փաստ․ Վենսի այցի օրը ավարտվեց Ռուբեն Վարդանյանի գործով դատական նիստը։ Դատարանը լսեց նրա վերջին խոսքը, հեռացավ դատավճիռ կայացնելու և այլևս չվերադարձավ դահլիճ, և դատավճիռ չհայտարարվեց։ Սա ոչ սովորական իրավիճակ է։ Իսկ եթե ազատման կամ փոխանցման պայմանավորվածություններ լինեն, ապա մենք դրա մասին առաջինը չենք իմանա: Դրանց մասին նախևառաջ կհրապարակվի հայկական լրատվամիջոցներում»:

Հաղորդաշարի ժամանակ նաև խոսվում է այն մասին, թե ինչ էր Վենսի այցը նշանակում տարածաշրջանի համար: Արձանագրվում է, որ Հայաստանում ԱՄՆ-ն ամրապնդում է ազդեցությունը խաղաղության գործընթացի, տեխնոլոգիական նախագծերի և սահմանափակ ռազմական օգնության միջոցով, Ադրբեջանում՝ ռազմավարական համագործակցության և Կասպյան անվտանգության միջոցով։

Ռուսաստանի համար սա նշանակում է մրցակցության ուժեղացում Կովկասում։ Վաշինգտոնը ցույց է տալիս պատրաստակամություն՝ աշխատելու երկու մայրաքաղաքների հետ միաժամանակ՝ ամրապնդելով ներկայությունը անվտանգության, էներգետիկայի և բարձր տեխնոլոգիաների ոլորտում։

Ա. Ալավերդյան