Հասարակության բավականին մեծ զանգված պարզապես հոգնել է եւ դուրս է գալիս լրատվական հոսքերից. փորձագետ

Արցախյան վերջին պատերազմից 6 ամիս անց հայաստանյան մեդիայում շարունակվում է ապատեղեկատվության տարածումը: Կեղծ լուրեր են տարածվում ամենատարբեր թեմաներով՝ սկսած սահմանային վիճակից, վերջացրած պաշտոնյաների վերաբերյալ տեղեկություններով: 1 ամսից Հայաստանում սպասվում են խորհրդարանի արտահերթ ընտրություններ, եւ սա ասես նոր առիթ է հասարակությանն ապակողմնորոշելու եւ մոլորեցնելու համար:

Մեդիափորձագետ Սամվել Մարտիրոսյանի կարծիքով՝ այս պահին կուսակցությունների եւ գաղափարախոսությունների պայքար չկա եւ ավելի շատ հակաքարոզչություն է իրականացվում: «Բուն նախընտրական վիճակ չկա: Պատճառն այն չէ, որ բառիս բուն իմաստով նախընտրական վիճակ չկա, այլ, որ իմ կարծիքով՝ Հայաստանը վերջին 3 տարիներին նախընտրական վիճակում է: Այսինքն՝ ինչ հեղափոխություն է եղել, սկսած իշխանություններից, վերջացրած ընդդիմությունով՝ բոլորը նախընտրական շատ ակտիվ արշավ են վարում: Այնպես որ մեծ հաշվով լուրջ որակական փոփոխություն այդ առումով չկա: Այստեղ մեկ այլ խնդիր էլ կա՝ ռազմական, արտաքին քաղաքական իրավիճակն այնպիսին է, որ շատ դժվար է զատել ընդհանուր իրավիճակային տեղեկատվական հոսքերն ու նախընտրականը»:

- Պարոն Մարտիրոսյան, համաձա՞յն եք, որ մամուլը մեծ մասամբ շարունակում է կենտրոնացված մնալ քաղաքական ուժերի ձեռքերում:

- Կարծում եմ՝ այո եւ իրավիճակն ինձ թվում է ավելի է վատանալու՝ տնտեսական վատթարացման պատճառով: Փաստացի ֆինանսական ինքնուրույնություն ունենալը Հայաստանում շատ բարդ է: Աշխարհում գովազդային շուկայում կան հետաքրքիր լուծումներ, բայց Հայաստանում հեռու են մնում դրանից, քանի որ խմբագիրների համար ավելի հեշտ է ունենալ 1 քաղաքական հովանավոր, քան անընդհատ ջանք գործադրել ինչ-որ գումար աշխատելու եւ բիզնես մոդելներ ձեւավորելու վրա: Բացի այդ, հանրությունն էլ պատրաստ չէ օժանդակելու անկախ մամուլին վճարովի ծառայությունների դեպքում կամ ուղղակի ֆինանսական աջակցության ձեւով: Մեզ մոտ դա այդքան էլ ընդունված չէ:

- Այս պահին հասարակության վրա մեդիայի ազդեցությունը մե՞ծ է:

- Կարծում եմ, այո, բայց մեդիան շատ բազմազան է՝ «Տելեգրամ» ալիքներից սկսած, ֆեյսբուքյան էջերով, վիդեոբլոգերներով վերջացրած: Նաեւ առկա է մի սինդրոմ, որը պատերազմից հետո սկսեց զարգանալ. հասարակության բավականին մեծ զանգված պարզապես հոգնել է եւ դուրս է գալիս լրատվական հոսքերից, ու դա նաեւ զուգահեռ կարելի է տեսնել նախընտրական սոցիոլոգիական հետազոտություններում: Ակնհայտ է, որ բնակչության շատ մեծ տոկոսը պատրաստ չէ գնալ ընտրությունների, ինչը ոչ միայն մեդիահոգնածությունից է, այլեւ ընդհանուր իրավիճակից: 

- Հիմնականում ո՞ր տիրույթն է օգտագործվում այս ընթացքում քարոզչության համար:

- Հետաքրքիրն այն է, որ այս անգամ ինչ-որ մի տիրույթ չի, այլ ընդհանուր շղթաներ են գործում: «Տելեգրամ»-ից գցում են «Ֆեյսբուք», հետո տանում լրատվականներ, հետո այնտեղից գնում է հեռուստաընկերություն կամ հակառակը: Այսինքն՝ բազմաժանր քարոզչություն է: Բացի այդ, յուրահատկությունը նաեւ այն է, որ ոչ միայն հայաստանյան տեղեկատվական դաշտն է հիմա փաստացի աշխատում ներքաղաքական ոլորտում, այլ նաեւ ռուսաստանյան, իսկ ավելի կոնկրետ՝ Ռուսաստանի հայկական համայնքի ներկայացուցիչները: Տխուր փաստ՝ ադրբեջանական տեղեկատվական հոսքերը եւս բավականին մեծ ներազդեցություն ունեն:

Ես ենթադրում եմ, որ քարոզչությունը մի քիչ դանդաղ է ակտիվանում մի պատճառով. կարծում եմ սահմանի լարվածությունը, որը կարող է վերածվել ռազմական գործողությունների, ռազմական դրության հայտարարման եւ ընտրությունների հետաձգման, դրդում է քաղաքական ուժերին ավելի սպասողական վիճակում մնալ, որպեսզի ժամանակից շուտ չսկսեն ռեսուրս ծախսել:

- Այս անգամ ի՞նչ մեթոդներ են կիրառվում քարոզչության համար. նորամուծություններ կա՞ն:

- Ամենատարօրինակ նորամուծությունը «Տիկ-Տոկ»-ի կիրառումն է: Ամենապարզ տարբերակը՝ քաղաքական գործիչների ելույթներից ինչ-որ հատվածներ են կտրում, երաժշտությունով տարածում են կամ օրինակ՝ ֆոնային երգի տակ այդ ելույթներից հատվածներ են դնում: Սա պարզապես օրինակ եմ բերում, որպեսզի պարզ լինի, որ բոլոր հնարավոր տարբերակները փորձում են օգտագործել:

- Հիմա ավելի շատ քարոզչությո՞ւն, թե՞ մնացածի դեմ հակաքարոզչություն է իրականացվում քաղաքական ուժերի կողմից:

- Ավելի շատ հակաքարոզչություն է աշխատում: Նաեւ դրական կերպարի ստեղծման հարց է դրվում, բայց շատ անձնավորված: Փաստացի կուսակցական պայքար դեռ չկա, գաղափարախոսությունների պայքար չկա եւ ավելի շատ անձերի պայքար է, ինչը միշտ էլ Հայաստանում եղել է, սակայն հիմա ամեն ինչ շատ բացահայտ է: Դա պարզ է նաեւ այն առումով, որ կազմված դաշինքները այնքան գաղափարախոսական տարաձայնություններ ունեն, որ պետք է աշխատեն կա՛մ ինչ-որ մեկի դեմ, կա՛մ ինչ-որ անձի առաջ տանեն:

- Պարոն Մարտիրոսյան, վերջին շրջանում դարձյալ շարունակվում են ապատեղեկատվական հոսքերը, սրանք ի՞նչ նպատակ ունեն. ներքաղաքակա՞ն են, թե՞ ավելի լուրջ հարցեր կան սրա տակ:

- Իրականում դրանք շատ տարբեր են: Կա ներքաղաքական միտումնավոր պայքար, կա ներթափանցում դրսից եւ կա ընդհանուր քաոսային իրավիճակ, երբ ինքնաբուխ տեղեկատվություն է ծնվում ու սկսվում արագ տարածվել ցանցում: Շատ դեպքերում տարանջատելն էլ է բարդ, որովհետեւ կարող է ինքնաբուխ սկսվի, հետո ներքաղաքականում հասկանան, որ լավ թեմա է եւ դրա մեջ մտնեն: Մեծ հաշվով այստեղ նաեւ որպես բացասական գործոն աշխատում է բնակչության մի հատվածի անվստահությունը պետական կառույցների հայտարարությունների հանդեպ: Բացի այդ մեր պետական կառույցները շատ կարեւոր դեպքերում մեկ-մեկ բավականին «փնթի» տեղեկատվական աշխատանք են տանում:

- Կարո՞ղ ենք ասել, որ հաճախ նաեւ մասնագիտական տեղեկատվական բաց է լինում փորձագետների քաղաքականացվածության պատճառով: 

- Հայաստանում միշտ էլ փորձագետների սղություն է եղել գրեթե բոլոր ոլորտներում: Խնդիրն այն է, որ փորձագետները շատ արագ քաղաքականացվում են, կցվում են ինչ-որ քաղաքական ուժերի, իսկ հիմա նաեւ ընտրացուցակներում են հայտնվում, ինչն էլ ավելի սուղ է դարձնում ոլորտը:

- Կարծես բավականին մեծացել է նաեւ «Յութուբ»-ի դերը, այնտեղ տարածվող «ցնցող» վերնագրերով տեսանյութերը շատ դեպքերում հարյուր հազարավոր դիտումներ են ունենում: Այստեղ մեդիագրագիտության խնդիր ունե՞նք:

- Բնականաբար, մեդիագրագիտության խնդիր կա եւ նաեւ փորձագետների սղությունն է հարցը: Եթե դու չունես հայտնի վիդեոբլոգեր փորձագետներ «Յութուբ»-ում, այդ տեղը գրավում են ինչ-որ տարօրինակ ալիքներ, որոնք յուրահատուկ ոճի վերնագրերով տեսանյութեր են դնում: Այնպիսի փորձագիտական կարծիքի սով կա, որ երբ կամայական մարդը ինչ-որ վերլուծություններ է անում, թեկուզ հայհոյախառն, արագ դառնում է վերլուծաբան: