Ինչ ասել երեխային՝ սահման մեկնած հոր մասին, ինչպես կառավարել հույզերը. հոգեբանի խորհուրդները՝ պատերազմական իրավիճակում

Պատերազմի ժամանակ թիկունքում սրվում են զգացողությունները, անդադար է սպասումը, լուրերի փնտրտուքը, մոտ ու հեռու ընկերների, բարեկամների զոհվելու, վիրավորվելու մասին հաղորդումները, անպատասխան մնացող զանգերը: Որքան էլ կրկնենք՝ թիկունքը պիտի ամուր լինի, ծանր պատկերներին ի տես՝ թիկունքից լսվում են հառաչանքներ, շաբաթներ շարունակ անհանգիստ տրոփող սրտերը երբեմն փլվում են:

«Ժեստ» հոգեբանական կենտրոնի կլինիկական հոգեբան Անգելինա Հարությունյանը խորհուրդ է տալիս որքան հնարավոր զբաղված լինել օգտակար և անհրաժեշտ գործերով, Արցախից երեխաների հետ տեղափոխված կանանց՝ առաջարկում է դիտարկել այս իրավիճակը որպես առիթ՝ երեխաների հետ ավելի շատ ժամանակ անցկացնելու, նրանց ձեռքի աշխատանքներ սովորեցնելու, նրանց հետ նկարելու, ծեփելու համար: Վերջին շրջանում սահմանագոտում հարազատներ ունեցող կանանց ու երեխաների հետ աշխատող հոգեբանը «Հայկական ժամանակ»-ի հետ զրույցում հավաստում է. պետք է թե մեծերը, թե փոքրերը ժամանակ չունենան ծանր մտքերով տարվելու: Նրա խոսքով՝ կարևոր է իրավիճակի ընկալումը, դրա սահմանումը, և այն անպայման պիտի դրական գույներով լինի:

-Նախ տեսնենք, թե ինչպես ենք երեխային ներկայացնում, որ հայրիկը սահմանում է. ոչ թե պիտի ասենք հայրիկը կամ, օրինակ, քեռին գնացել են մինչ ի մահ կռվելու, այլ՝ գնացել են մեզ պաշտպանելու: Իհարկե, չպիտի ստենք. պիտի ասենք, որ դժվար ժամանակ է, պատերազմ է, վտանգավոր է, և նաև պետք է մեր տղամարդկանց բարձրացնենք մեր երեխաների աչքերում՝ չվախենանք այդ բառից՝ հերոսացնենք: Երբ մայրիկները երեխաներին այդպես ներկայացնեն, ամեն օր այդ ձևով կրկնեն, իրենք էլ կհանգստանան, իրենք էլ կտրամադրվեն այդպես: Այո, հասկանում ենք, որ կռիվ-մահու պատերազմ է, տարբեր ձևով կարող է անդրադառնալ ամեն ընտանիքի վրա, բայց միևնույնն է, պիտի ասենք, որ հայրիկները, եղբայրները պայքարում են հանուն հայրենիքի, հանուն մեզ, որ մենք՝ մյուսներս, կարողանանք հանգիստ քնել, ապրել: Որպեսզի երեխան քնելուց առաջ չմտածի՝ վայ, հայրիկիս հանկարծ չսպանեն:

- Մեր զրույցի ընթացքում իմ ընդհանուր հարցերին պատասխանելով՝ դուք կենտրոնանում եք հենց երեխաների վրա: Ձեր աշխատանքային փորձը հուշում է, որ առավել մեծ խնդիրները երեխաների՞ հետ են կապված:

- Ոչ, ուղղակի նման իրավիճակում թե մեծերի և թե փոքրերի համար աշխատանք է տարվում հատկապես մեծերի հետ. երեխաներին խորհուրդ չենք տալիս՝ դուք զբաղված եղեք, մայրիկների վրա ենք դնում այդ պարտականությունը, որ իրենք ավելի ուշադիր լինեն և ավելի ապահովեն զբաղվածությունը երեխաների, որի արդյունքում իրենց զբաղվածությունն էլ է ապահովվում: Իրենք ոչ թե պետք է ուղղակի հանձնարարություն տան երեխաներին, այլ՝ պիտի իրենք էլ ներգրավվեն: Եվ ինչքան շատ շփվեն երեխայի հետ, ցրվեն, գույներ տեսնեն, կտրեն-կարեն-պատրաստեն, այնքան իրենք էլ դուրս կգան այդ վիճակից: Մյուս բոլոր հարազատների հետ զրույցներում պետք է ընդգծել ամուր թիկունքի կարևորությունը. որ մենք պետք է անենք այն ամենն, ինչ կարող ենք անել:

- Որո՞նք են այն նշանները, որ դիտարկելիս լավ կլինի դիմեն մասնագետի աջակցությանը:

- Թե երեխաների ու թե մեծերի մոտ առավել հաճախ դիտարկվող նշանները, որ վկայում են ծանր հոգեբանական դրության մասին, անքնությունն է, տրամադրության անկումը՝ շփվել չեն ցանկանում, մարսողական որոշ խնդիրներ՝ չեն ցանկանում սնվել, փսխումներ են ունենում, մարսողական համակարգի հետ կապված այլ խնդիրներ: Հնարավոր է նաև, որ այս խնդիրները կապված լինեն տեղափոխության կամ սննդի փոփոխության հետ, բայց հիմնականում դրանք հոգեբանական խնդիրներ են:

- Այլ խնդիր է պատերազմից հետո վերքերի բուժումը, այլ խնդիր է, երբ վերքն այս պահին է խորանում, արնահոսում: Մենք գործ ունենք այս պահին խորացող վերքերի հետ, և ուղղակի ասել՝ խուճապի մի մատնվիր, անիմաստ է: Կարելի՞ է ուղղորդել տագնապի, ցավի զգացումները. ինչպես օրեր առաջ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն ասաց՝ պիտի կարողանանք մեր ցավը վերածել ցասման, թիկունքում գտնվողների համար կարո՞ղ ենք վերաձևակերպել՝ ցավը պիտի վերածենք գործի:

- Այո,  և այդպես ամեն մեկն իր դերը պիտի տեսնի վաղվա հաղթանակի մեջ: Եթե տատիկը կարողանում է  գուլպա գործել,  ինքը կարող է զինվորների համար գուլպա գործել. այսինքն՝ զբաղվել ինչ-որ բանով՝ իմանալով, որ իր որդուն կամ իր ազգի հինգ տղայի ինքն ապահովել է տաք գուլպայով: Սա իրեն ներքուստ հանգստություն կտա, որ ինքն օգտակար մի բան արել է: Բացի դրանից՝ ձեռքի աշխատանքներն ունեն նյարդերը հանգստացնող ազդեցություն: Առավել ևս, երբ գործը նպատակային է, ինքն իր ջերմությունն է դնում դրա մեջ: Այսինքն՝ այս օգտակար գործն ունենում է նաև թերապևտիկ ազդեցություն:

- Երբեմն սահմանից մի պահ իջած ու տուն զանգած զինվորի հետ զրույցից հետո ընտանիքի մոտ վերջին-ճակատագրական զրույցի տպավորություն է լինում: Եթե զինվորը մի փոքր կարոտած-հուզված է խոսում, ուզում է բոլորի ձայնը լսել, այստեղ անմիջապես սկսում են պատկերացնել հազար ու մի բան՝ վտանգավոր հանձնարարություն պիտի կատարի, դժվար դրության մեջ է և այլն: Նման պահերն ինչպե՞ս հաղթահարել:

- Նման դեպքերի ես շատ եմ հանդիպել, քանի որ աշխատում ենք Արցախից եկած ընտանիքների հետ. ասում են՝ կապն ընդհատվեց ու չգիտենք՝ այլևս կլինի զանգ, թե ոչ: Այստեղ պետք է հուսադրող-ոգևորող խոսքեր գտնել, հիշեցնել, որ հնարավոր է՝ պետք էր իր իսկ ապահովության համար անմիջապես անջատեր: Իսկ զինվորն ուզում է բոլորի ձայնը լսել, քանի որ դա իրեն ուժ է տալիս: Չէ՞ որ ինքը պայքարում է, որ իր ընտանիքը խաղաղ քնի: Հիմա ինքը զանգել է՝ ուժ ստանալու այստեղից, որ էլի շարունակի կռվել:

- Սովորաբար տագնապային տրամադրությունների ժամանակ մարդը չի կարողանում լայնորեն ընկալել օբյեկտիվ իրականությունը, կենտրոնանում է մեկ-երկու դետալի վրա, դրանցից եզրակացություններ անում: Հոգեբանությունն ունի՞ ասույթներ, որ կարող են օգնել անցկացնել տագնապի սրվող զգացումները:

- Մարդն ինքը կարող է ընտրել իրեն օգնող միջոց, հիշել ու կիրառել այն նման իրավիճակներում: Դա կարող է լինել փոքրիկ աղոթք, որ կարող է և չլինել Աստվածաշնչից սաղմոս, կարող է իր հորինած աղոթքը լինել, և դա կարող է պաշտպանիչ հատկություն ունենալ:  Եթե խոսենք սահմանի մասին, ապա տագնապը կարող է մղել արագ, ճիշտ գործողություններ անելուն, այն միայն մեկ գործառույթ չունի: Բայց ինչ վերաբերում է թիկունքին, ապա տագնապի ժամանակ մարդիկ ֆիքսվում են հարազատների համար անհանգստանալու վրա: Գուցե կրկնվում եմ, բայց դա հաղթահարելու արդյունավետ միջոց է նշածս զբաղվածությունը: Կարող է հանգստացնող լինել շատ գույներով, վառ գույներով արվեստի գործ ստեղծելը: Եթե մարդու տան պայմանները ներում են, նա կարող է հյուրընկալել Արցախից եկած ընտանիքների: Կարող է նաև կցվել կամավորականների խմբերի և կատարել օգտակար աշխատանքներ:

Տպել
967 դիտում

Ռուս խաղաղապահների ուղեկցությամբ Ղարաբաղ է վերադարձել ևս 177 փախստական

Արցախում նորից ընթացք է ստացել արտամարմնային բեղմնավորման (ԷԿՈ) պետական ծրագիրը. ԱՀ նախագահ

Յուրաքանչուր աշակերտ կարող է հաճախել մշակութային երեք հաստատություն. ԿԳՄՍ

Հրդեհ Էջմիածին քաղաքում. դեպքի վայր է մեկնել 4 մարտական հաշվարկ

ԱԻՆ-ը զգուշացնում է՝ ցրտելու է 17-20 աստիճանով, սպասվում է ձյուն, բուք, ցածր տեսանելիություն

ԱՏՄ ղեկավարը շրջայց է կատարել «Զվարթնոց» օդանավակայանի սահմանային բժշկասանիտարական հսկիչ կետ

Թուրքիայում ընդդիմադիր կուսակցության փոխնախագահի դեմ զինված հարձակում է կազմակերպվել

ՀՀ տարածքում կան փակ եւ դժվարանցանելի ավտոճանապարհներ

Սյունիքի մարզում 30 մետր բարձրությամբ հսկայական դրոշ է տեղադրվել (տեսանյութ)

Վթար Երեւանի Մարշալ Բաբաջանյան փողոցում․ 15-ամյա վարորդն ու ուղեւորը հոսպիտալացվել են

Բագրավան գյուղի բակերից մեկում այրվել է 1200 հակ անասնակեր

ՀՀ-ն ընդդեմ Ադրբեջանի գանգատ կներկայացնի ՄԻԵԴ

Ստեփանծմինդա-Լարս ավտոճանապարհը ձնահյուսի վտանգի պատճառով փակ է. 340 բեռնատար կա կուտակված

Երևանում և մարզերում էլեկտրաէներգիայի մինչեւ 6-ժամյա պլանային անջատումներ են սպասվում

Տիգրան Ուլիխանյանը նշանակվել է ՊՎԾ ղեկավար

Հաստատվել է կորոնավիրուսային հիվանդության 351 նոր դեպք. գրանցվել է 5 մահ

Արցախի շուրջօրյա էլեկտրամատակարարումը վերականգնված է. Արցախի նախագահը՝ կապի ու հաղորդակցության խնդիրների մասին

Մինասյանը պետք է պատասխան տա. Արարատ Միրզոյանը՝ լրտեսության մեղադրանքի մասին

ՊՆ փոխնախարար է նշանակվել Սուրեն Սահակյանը

Ակնհայտ սուտ է. ԱԱԾ-ն հերքում է Միքայել Մինասյանի մեղադրանքներն Արարատ Միրզոյանի հասցեին

Հայաստանում ադամանդագործության և ոսկերչական ոլորտների զարգացման համար ապետք է միավորվեն պետությունն ու ընկերությոնները

ԱՀ նախագահը ամերիկահայ վնասվածքաբան-օրթոպեդ Վրեժ Մանուկյանին պարգևատրել է Երախտագիտության մեդալով

Արցախում 50 հազար ծառ կտնկվի «1 դոլար = 1 ծառ» բանաձևով

Վարդենյաց լեռնանցքը Գեղարքունիքի մարզի կողմից դժվարանցանելի է, Լարսը փակ է

Ասկերանի շրջանի Նորագյուղ և Հովսեփավան համայնքներում սահմանվել են ելքի և մուտքի մասնակի սահմանափակումներ

Հայաստանում առաջին անգամ կորոնավիրուսի սեքվենավորման փորձ է կատարվել

Մեր գյումրեցի տղան լավ է. պատգամավոր Նազելի Բաղդասարյանը տեսակցել է օրեր առաջ հրազենային վիրավորում ստացած զինծառայողին

23-ամյա հետախուզվողը հայտնաբերվել և բերման է ենթարկվել

10 ոսկե, 5 արծաթե, 2 բրոնզե մեդալ. հայ դպրոցականների՝ միջազգային Ժաուտիկովյան օլիմպիադայի ձեռքբերումները

Սահադաշտում տեղի ունեցած ծեծկռտուքի հետևանքով անչափահաս է տեղափոխվել «Սուրբ Աստվածամայր» ԲԿ. shamshyan.com

Հայրենիքի փրկության շարժմանը մասնակցում էին նաեւ նախկին ու ներկա քաղաքապետեր

Իրանում «Radteb Naghsh-e Jahan» ընկերության տնօրենը հայտարարել է Հայաստանում տնտեսական գործունեություն սկսելու մասին

«Հայ երգը դարերից». նոր նախագիծ Գյումրու ժողովրդական գործիքների պետական նվագախմբից

Հայաստանը պահեք`սահմանը ատամներով բռնած, սահմանին սիրահարված, ու սահմանին միշտ մի կյանք պարտք

Լեռնային Ղարաբախում շուրջ 100 խաղաղապահ պատվաստվել է «Спутник-V» պատվաստանյութով. ՌԴ ՊՆ

Օդի ջերմաստիճանը կնվազի 12-ից 15 աստիճանով

Հայկ Հաջինազարյանը կնշանակվի Սպիտակ տան տարածաշրջանային հաղորդակցության բաժնի ղեկավար. «Արմենպրես»

Լերմոնտովոյին հարակից անտառից ապօրինաբար ծառեր են հատվել

Արծվանիկ գյուղում ավտոմեքենա է այրվել

ՊԵԿ-ում քննարկվել է զարգացման եվ վարչարարության բարելավման ռազմավարական ծրագիրը