Մտահոգություն չեղած գնաճով. ինչի մասին է լռում Սերժ Սարգսյանը

Նախօրեին գնաճի թեմայով Սերժ Սարգսյանի հրավիրած խորհրդակցությունը առնվազն կարելի է տարօրինակ համարել:

Խնդիրն այն է, որ թեման որպես այդպիսին գոյություն չունի, եթե հավատանք պաշտոնական վիճակագրությանը: Ըստ ՀՀ պետական բյուջեի մասին օրենքի, Հայաստանում գնաճի իդեալական մակարդակը 4 տոկոսն է: Բայց կարող է շեղվել այդ մակարդակից 1.5 տոկոս վերեւ կամ ներքեւ: Այսինքն, եթե Հայաստանում արձանագրվում է 2.5-ից 5.5 տոկոս գնաճ, ապա դա հոյակապ է՝ դա գնաճի թույլատրելի միջանցքն է: ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայության՝ նախօրեին հրապարակած տեղեկանքի համաձայն, Հայաստանում 12- ամսյա գնաճը եղել է 2.6 տոկոս: Այսինքն, գնաճը եղել է թույլատրելի՝ հոյակապ միջանցքի ամենացածր կետի վրա: Մտահոգության որեւէ առիթ, պատճառ, պայման, իրավիճակ պետք է որ չլինի:

Բայց, հասկանում եք, Սերժ Սարգսյանին դա մտահոգում է այնքան, որ նա խորհրդակցություն է հրավիրում: Ուրեմն կամ վիճակագրական տվյալներն են ոչ հավաստի, կամ կան ներքաղաքական բնույթի հարցեր, օրինակ՝ զանգվածային ընդվզումների կանխազգացումներ: Բայց թողնենք սա եւ անդրադառնանք բուն գնաճի թեմայի վերաբերյալ Սերժ Սարգսյանի հայտնած մի քանի մտքերի:

«Մենք ունենք բազմաթիվ լծակներ՝ պարզելու, թե շուկաներում տատանումներն իրոք օբյեկտիվ գործընթացների արդյունք են, թե տնտեսավարողների ագահության պատճառ»,- ասել է Սերժ Սարգսյանը:

Շուտով կլրանա Սերժ Սարգսյանի պաշտոնավարման 10 տարին: Երբեւէ նրա գլխավորած իշխանությունը օգտագործե՞լ է այդ «բազմաթիվ լծակները» եւ պարզե՞լ է արդյոք, թե այդ 10 տարիներին, ասենք, շաքարավազի, բանանի, բենզինի, ալյուրի եւ բազմաթիվ այլ ապրանքների գների տատանումները օբյեկտի՞վ են արդյոք: Եթե, օրինակ, համաշխարհային շուկայում շաքարավազը էժանանում էր 30-35 տոկոսով, իսկ Հայաստանում դրա գինը չէր փոխվում, դա օբյեկտի՞վ էր, թե Սերժ Սարգսյանի ամենասիրելի օլիգարխ, շաքարի ներկրման մոնոպոլիստ Սամվել Ալեքսանյանի «ագահության պատճառ»: Եթե հետեւենք տարատեսակ պաշտոնյաների հայտարարությունների, շաքարի գինը Հայաստանում միշտ էլ օբյեկտիվ է եղել:

Տարիներ շարունակ Հայաստանում բանանը, որը առանց այդ էլ 1.5 անգամ թանկ է, քան, ասենք, եվրոպական մի շարք երկրներում, Ամանորին ընդառաջ թանկանում է եւս 10-40 տոկոսով: Հիմա դա օբյեկտի՞վ է, թե՞ Քեթրինի Միհրանի «ագահության պատճառ»: Այս դեպքում պաշտոնական մակարդակներում որեւէ հրապարակային ակնարկ, թե սա օբյեկտիվ չէ, չի եղել: Երբեք:

Ու այսպես բազմաթիվ՝ առաջին հերթին ամենալայն սպառման ապրանքների վերաբերյալ:

Բայց անդրադառնանք այս պահին ամենաքննարկվող ապրանքների գների տատանումներին: Օրինակ, բենզինը: Հունվարի մեկից բենզինի ակցիզը թանկացավ, որը բերեց բենզինի մանրածախ գնի բարձրացմանը: Առաջին հայացքից սա օբյեկտիվ է: Բայց՝ միայն առաջին հայացքից: Ըստ 2013 թվականին կնքված համաձայնագրի, Հայաստանը քվոտա ստացավ Ռուսաստանից բենզին ներկրելու համար: Այդ բենզինը, ըստ համաձայնագրի, պետք է մատակարարվեր Ռուսաստանի ներքին գներով: Այս պահին Ռուսաստանում մեկ լիտր բենզինի մանրածախ գինը 41,7 ռուբլի է կամ 355 դրամ: Դա՝ մանրածախը: Մեծածախ գինը, որով պետք է ըստ այդ համաձայնագրի մատակարարվեր Հայաստանին, շատ ավելի ցածր է: Մոտ 240 դրամ: Ու հենց այդ գնով էլ բենզինը իբր մատակարարվում է Հայաստանին: Իբր: Իրականում այդ գնով բենզինը մատակարարվում է Հայաստանում գրանցված «Ռոսնեֆտ Արմենիա» ընկերությանը, որի միակ բաժնետերը հենց ռուսական «Ռոսնեֆտն» է: Վերջինս ոչինչ չի անում: Միայն ստանում է քվոտայով մեզ հատկացված էժան բենզինը ու շատ ավելի թանկ գնով վաճառում այլ ներկրողների: Հիմա բենզինի գինը Հայաստանում օբյեկտիվ մակարդակի՞ է, թե ոչ: Եթե քվոտայով բենզինը ուղիղ, առանց «Ռոսնեֆտ Արմենիայի» հասնի Հայաստան, որքանո՞վ այն էժան կլինի: Նույնը դիզվառելիքի դեպքում, որը ավելի շատ է թանկացել:

Ու ընդհանրապես, Հայաստանը դարձել է ԵՏՄ անդամ, Ռուսաստանի հետ գտնվում է միեւնույն տնտեսական տարածքում, բայց լայն սպառման բազմաթիվ ապրանքներ, մեղմ ասած, շատ ավելի թանկ են Հայաստանում, քան Ռուսաստանում: Ռուսաստանաբնակ հայ մեծահարուստները որոշակիորեն վերահսկում են հարյուրավոր սուպերմարկետներից ու մեգամարկետներից բաղկացած ամբողջական ցանցեր, սակայն որեւէ կերպ փորձ չեն անում այդ ցանցերը բերել Հայաստան իրենց մատակարարումների սխեմաներով: Դրա արդյունքում Հայաստանում գները էականորեն կնվազեին, բայց միեւնույն ժամանակ, դա կշոշափի տեղացի օլիգարխների՝ հատկապես Սերժ Սարգսյանի ամենասիրելի օլիգարխների շահերը: Եթե Սերժ Սարգսյանը իրոք այդքան մտահոգված է թանկացումներով, ապա չարժի՞ արդյոք խորհրդակցության ժամանակ խոսել հենց դրա մասին: Իհարկե արժե: Բայց այդ թեմայով խորհրդակցություն Սարգսյանը չի հրավիրի երբեք: Գնաճը, իհարկե, մտահոգիչ է, բայց իր մտերիմ օլիգարխների շահերը գերակա են: