Ֆինանսներ ու ռոմանսներ. ներքին պարտքի հմայքը

Չնայած 2016 թվականն արդեն ավարտվել է, բայց դեռ հայտնի չէ, թե ինչպես է Հայաստանի կառավարությունը փակել անցած ֆինանսական տարին:

Պաշտոնական ցուցանիշները կհրապարակվեն փետրվարի սկզբին: Հայտնի է, որ պետական բյուջեի եկամտային մասը թերակատարվել է մոտ 56 միլիարդ դրամով: Ինչպես հայտարարել է ՀՀ պետեկամուտների կոմիտեի նախագահ Վարդան Հարությունյանը, պետական բյուջեի եկամուտները 2016 թվականին պետք է կազմեին 1 տրիլիոն 129 միլիարդ դրամ, բայց գործնականում կկազմեն 1 տրիլիոն 73 միլիարդ դրամ: Սա՝ եկամուտների մասով: Իսկ ծախսերի առումով վերջնական պատկերը դեռ հայտնի չէ: 2016 թվականի առաջին 11 ամիսներին պետական բյուջեի ծախսերը կազմել են 1 տրիլիոն 236 միլիարդ դրամ: Ըստ 2016 թ. պետբյուջեի մասին օրենքի, ամբողջ տարվա ընթացքում ծախսերը պետք է կազմեն 1 տրիլիոն 376 միլիարդ դրամ: Որքան է ծախսել կառավարությունը 2016 թվականի դեկտեմբերին, դժվար է նույնիսկ կռահել: Որպեսզի ծախսերի մասով պետբյուջեն կատարվի, դեկտեմբերին բյուջետային ծախսերը պետք է կազմած լինեն 140 միլիարդ դրամ:

Դեկտեմբերը բյուջեի ամենածախսատար ամիսն է: Օրինակ, 2015 թվականի դեկտեմբերի բյուջեի ծախսերը կազմել են 170 միլիարդ դրամ: Այս ֆոնին չի կարելի բացառել, որ 2016 թվականի դեկտեմբերին նույնպես շատ մեծ ծախսեր արված լինեն: Բայց այստեղ կա մի նրբություն: Խնդիրն այն է, որ կառավարությունը էականորեն գերակատարել է բյուջեի դեֆիցիտի ցուցանիշը: Նոյեմբերի 30-ի դրությամբ դեֆիցիտը արդեն իսկ 202 միլիարդ դրամ էր, այնինչ 2016 թվականի վերջին չպետք է գերազանցեր 196 միլիարդ դրամը: Սա նշանակում է, որ եթե կառավարությունը պահպանել է ավանդույթը եւ դեկտեմբերին մեծ ծախսեր է արել, ապա դեֆիցիտը շատ ավելի մեծ է լինելու, քան նախատեսված էր: Իսկ դա վատ է, շատ վատ:

Սրանք պարզապես ցուցանիշներ չեն, այլ կենդանի փողեր: Փաստորեն կառավարությունը մեծ ծախսեր է արել՝  առանց համապատասխան եկամուտներ ապահովելու: Եվ այդ դեֆիցիտը մի ինչ-որ աղբյուրից ծածկվել է: Ո՞րն է այդ աղբյուրը: Նախնական դիտարկումները ցույց են տալիս, որ այդ աղբյուրը նոր պարտքերն են: Այս տարվա աշնանը, երբ կառավարությունը կազմում էր 2017 թվականի բյուջեի նախագիծը, կանխատեսում էր արել, թե մեր ներքին պարտքը 2016-ի  դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ կկազմի 1 միլիարդ 86 միլիոն դոլար: Սակայն արդեն նոյեմբերի 30-ի դրությամբ ներքին պարտքը, ըստ պաշտոնական տեղեկատվության, կազմել է 1 միլիարդ 101 միլիոն դոլար: Այլ կերպ ասած, դեռ տարվա ավարտին մեկ ամիս կար, բայց կառավարությունը զգալիորեն ավելի շատ ներքին պարտք էր կուտակել, քան նախատեսում էր դրանից ընդամենը երկու-երեք ամիս առաջ:

Կարելի է վստահաբար պնդել, որ դեկտեմբերի վերջի դրությամբ ներքին պարտքը շատ ու շատ ավելի մեծ կլինի, քան նախատեսվել էր: Այստեղ կարեւորն այն է, թե ինչ «բովանդակություն» ունի այդ պարտքը: Կառավարությունը ներքին պարտք է վերցնում պետական պարտատոմսերի միջոցով: Ասենք գնորդին 1000 դրամով վաճառում է այդ պարտատոմսը եւ խոստանում է, որ օրինակ կես տարի հետո այդ պարտատոմսը ետ կգնի 1100 դրամով: Պարտատոմսերի վաճառքից ստացված գումարը ուղղակիորեն գնում է բյուջեի ծախսերի ֆինանսավորմանը: Այլ կերպ ասած, քանի որ բյուջեի եկամուտները նախատեսվածից ավելի քիչ են ստացվում, կառավարությունը այդ պակասը լրացնում է պարտատոմսերի վաճառքից ստացված գումարներով:

Ու կառավարության համար սա դարձել է պետական ծախսերի ֆինանսավորման հորդառատ աղբյուր: Միայն 2016 թվականի առաջին 11 ամիսների ընթացքում կառավարությունը ներգրավել է մոտ 340 միլիոն դոլարի ներքին պարտք: Ներքին պարտքի ցուցանիշը այդ ժամանակահատվածում աճել է մոտ 30 տոկոսով: Սա աստղաբաշխական ցուցանիշ է: Համեմատության համար նշենք, որ այս նույն ընթացքում մեր ամբողջ պետական պարտքը` ներքին եւ արտաքին, աճել է 10 տոկոսով, որը էլի շատ բարձր ցուցանիշ է, սակայն ներքին պարտքի աճի տեմպի համեմատ սա ուղղակի չնչին ցուցանիշ է: 

Ինչու է ներքին պարտքը կառավարության համար այսքան գրավիչ այն դեպքում, երբ դրա տոկոսները անհամեմատ բարձր են, քան արտաքին աղբյուրներից ներգրավվող պարտքի տոկոսները: Խնդիրն այն է, որ մասնավորապես միջազգային ֆինանսական կազմակերպություններից արտաքին պարտք ներգրավելու համար հսկայական տեխնիկական բնույթի աշխատանք է պետք կատարել: Ծրագրեր կազմել, ցույց տալ, թե ինչպես է այն ծախսվելու եւ այլն: Ինչ խոսք, դա ամենեւին չի նշանակում, որ արտաքին աղբյուրներից որոշակի ծրագիր իրականացնելու համար ներգրավված միջոցները գերարդյունավետ են ծախսվելու: Ամենեւին: Սակայն բավական մեծ նախապատրաստական աշխատանք պետք է իրականացվի: Իսկ ներքին պարտքը շատ ավելի հեշտ է վերցնել: Թողարկում ես պարտատոմսը, բարձր տոկոսով վաճառում այն եւ վերջ` փողը քեզ մոտ է, ծախսիր ինչպես ուզում ես` ինչ ծրագիր, ինչ բան: Բացի դրանից, ներքին պարտքը ունի եւս մի հմայք: Այն ամբողջությամբ մարվում է դրամով: Իսկ դա նշանակում է՝ դրամի արժեզրկման շնորհիվ այդ պարտատոմսերի եկամտաբերությունը նվազում է: Ու որքան շատ արժեզրկվի դրամը, այդքան ներքին պարտքը «թեթեւանում է»:   

Պարտատոմսերի միջոցով պարտքի ներգրավումը ավելի «ձեռնտու է», քան նույն մեխանիզմով, այսինքն եվրոբոնդերով արտաքին պարտք ներգրավելը: Եվ ահա հենց սա է պատճառը, կառավարությունը «նստել է» ներքին պարտքի «ասեղի վրա»: Բայց դա ոչ միայն հիմնարար խնդիրների լուծում չէ, այլ հակառակը: Սա բարդացնում է իրավիճակը, քանի որ նույնիսկ ներքին պարտքը ենթակա է վերադարձման: Ու կառավարությունը սրանով ընդամենը հետաձգում է խնդիրները մի քանի ամսով կամ տարով: Կգա մի պահ, երբ ներքին պարտքի սպասարկումը կդառնա շատ ծանր բեռ, եւ անհրաժեշտություն կառաջանա, օրինակ, արժեզրկել դրամը, ինչը ցնցումներ է առաջացնելու տնտեսության մեջ: Իսկ քանի որ կառավարությունը էական բարեփոխումներ անելով՝ տնտեսության մեջ որակական փոփոխությունների հասնելու  փոխարեն ընդամենը պարտքեր ներգրավելով բյուջեի տարբեր «ծակուծուկեր» է փակում, այդ ցնցումները շատ ծանր են նստելու մեզ վրա:

Տպել
5150 դիտում

Արմաշում գործարկվելու է շչակ․ մարզպետարանը խնդրում է խուճապի չմատնվել

«Կհամոզեմ»․ Արամ Mp3-ը նոր երգ ու տեսահոլովակ է ներկայացրել (տեսանյութ)

Հայաստանի, Ռուսաստանի և Ադրբեջանի փոխվարչապետները դիտակել են տրանսպորտային կոմունիկացիաների վերականգնման հեռանկարները

Իրան-Հայաստան առևտրի պալատի նախագահն առանձնացրել է երկու երկրների միջև հեռախոսային կապի անհասանելիությունը

Արգավանդ համայնքում ավարտվել են մարզի հրատապ խնդիրների լուծման ծրագրով նախատեսված աշխատանքները

Ջերմաստիճանի նվազման վերաբերյալ կանխատեսումը վերաբերում է միայն գիշերային ժամերին․ ՇՄ նախարարությունը պարզաբանում է

Հայ-հունական միջպետական հարաբերությունները բարձր մակարդակի վրա են․ Սիմոնյանը հանդիպել է Հունաստանի խորհրդարանի նախագահին

Արդյոք պատվաստված դասախոսը 80 հոգանոց լսարանում դասավանդելիս պաշտպանված է «Քովիդ-19»-ից. պարզաբանում է մասնագետը

Արցախի աշխատանքի, սոցիալական և միգրացիայի հարցերի նախարարի տեղակալն ազատման դիմում է ներկայացրել

Վահե Գևորգյանը Մալթայի նորանշանակ դեսպանի հետ քննարկել է երկկողմ հարաբերություններին առնչվող հարցերի լայն շրջանակ

Արարատ Միրզոյանը և Բրազիլիայի դեսպանն ընդգծել են երկկողմ քաղաքական երկխոսության ակտիվացման կարևորությունը

Առողջապահության փոխնախարը Կոտայքում մասնակցել է առողջապահական կազմակերպությունների ներկայացուցիչների խորհրդակցությանը

«Ազնավուր» հիմնադրամը Վանաձորի բժշկական կենտրոնում վերականգնողական բաժանմունք է ստեղծել

Ո՞վ է համարվում գործազուրկ և ի՞նչ փաստաթղթեր են անհրաժեշտ գործազուրկի կարգավիճակ ստանալու համար

Գրոսմայստեր Հայկ Մարտիրոսյանը դարձել է «Yerevan Open»-ի բլից մրցաշարի երրորդ մրցանակակիր

Ամերիկյան ընկերությունը «Քովիդ-19»-ի բուժման համար Հայաստանին կտրամադրի Veklury դեղամիջոցը

ԱԺ տարածքում լրագրողների տեղաշարժի իրավունքը չի սահմանափակվել, մեծացվել է․ ԱԺ-ից մեկնաբանում են «Ժանգոտ կողպեք» մրցանակը

Լրացավ նահատակված գնդապետ Թաթուլ Ղազարյանի և փոխգնդապետ Արմեն Օհանյանի մահվան տարելիցը (լուսանկարներ)

Հարուցվել է 472 վարչական վարույթ, կայացվել՝ 402 վարչական տուգանքի որոշում. Բնապահպանության և ընդերքի տեսչական մարմին

Ֆրանս-հայկական մասնագիտական ուսումնական կենտրոնը 20 տարեկան է․ այն 2 երկրների միջև համագործակցության հիմնաքարերից մեկն է

Պահպանված չեն եղել ճանապարհաշինարարական նորմերը. Դատախազությունը «Գազելի» վթարի վայր է հրավիրել պատասխանատուներին

Ջրաշեն համայնքում շչակ է գործարկվելու

Խորհրդարանական ձեւաչափի զարգացումը ՀԱՊԿ-ում Հայաստանի առաջնահերթություններից է. Հակոբ Արշակյան

Երեխաների ճակատագիրը եթե ձեզ համար նորություն է, նրա ընտանիքի համար վիշտ է. վարչապետի օգնականը՝ ԶԼՄ-ներին

57-ամյա տղամարդը Ոսկեվազի գերեզմաններից գողություն է արել (տեսանյութ)

Արցախի պետական նախարար Արտակ Բեգլարյանը Մոսկվայում քննարկել է Արցախի վերականգնմանն ու զարգացմանն առնչվող մի շարք հարցեր

2021թ. 9 ամիսների ընթացքում պետական բյուջե վճարվել է 871 մլրդ 241 մլն դրամ հարկ. ովքեր են 10 ամենախոշոր հարկատուները

Թիվ 34 տարածքային ընտրական հանձնաժողովի քվեարկության արդյունքների վերահաշվարկը ԿԸՀ-ն ավարտել է

Հայհոյանքներ են հնչեցրել, տարբեր իրերով հարվածել են դատախազության շենքին․ քրեական գործի նախաքննությունն ավարտվել է

Արարատ Միրզոյանը եւ Միացյալ Թագավորության դեսպանը քննարկել են հայ-բրիտանական երկկողմ օրակարգի հարցեր

Այսօր վթարի ենթարկված և 5 անձի մահվան պատճառ դարձած «Գազելը» պատկանում է ֆիզիկական անձի, բանվորների է տեղափոխել. ՔՏՀԱ

Երևանում, Վանաձորում և Գյումրիում կկայանա ամենամյա գլխավոր իրադարձությունը՝ «Հայաստան - Ինժեներական շաբաթ 2021»-ը

Քիչ առաջ ավտովթարի հետևանքով տուժած Մարալ Նաջարյանը և նրա քույրն արդեն տանն են, իրենց լավ են զգում

Անցկացվել են զորամասերի սպա-իրավաբանների հավաքներ

Երկրներում, որոնք հարուստ չեն բնական ռեսուրսով, կարևոր է մարդկային կապիտալը. հավատարմագրերն է հանձնել Մալթայի դեսպանը

Հայաստանը`համաշխարհային դերակատար միկրոէլեկտրոնիկայի կրթության բնագավառում. Վիվա-ՄՏՍ

Երիտասարդները գնում են այն մասնագիտության հետևից, որը նրանց գումար է բերելու և մոռանում են գիտության մասին. Հովհաննիսյան

22-ամյա երիտասարդը փորձել է դատապարտյալներին 33 փաթեթ թմրանյութ փոխանցել (տեսանյութ)

ԵՊՀ-ում պատվաստված է դասախոսների 50 տոկոսը. ինչ է սպասվում չպատվաստված կամ չթեստավորված դասախոսներին

Պետք է հարգել արդյունագործական որսի թույլատրելի չափաքանակների և ժամկետների վերաբերյալ Կառավարության որոշումը