Սպիտակի երկրաշարժից հետո նախապատվությունը տալիս ենք այն շենքերին՝ կոնստրուկտիվ սխեմաներին, որոնք իրենց լավ դրսևորեցին

Քաղաքաշինության կոմիտեի նախագահի տեղակալ Դավիթ Գրիգորյանի խոսքով՝ թեև քաղաքաշինության մեջ բալ հասկացությունն այլևս չեն կիրառում, դրան փոխարինել է գրունտի տատանման արագացում եզրույթը, սակայն եթե հարաբերականորեն բալի անցնենք, ապա Հայաստանում այսօր շենք-շինությունները կառուցվում են 8, 9, 10 բալ սեյսմակայունությամբ:

«Հայաստանի Հանրապետության տարածքը բաժանված է երեք սեյսմիկ գոտու, որի չափորոշիչը գրունտի տատանման արագացումն է հնարավոր երկրաշարժերի դեպքում: Մեզ մոտ ընդունված է դասակարգել 0,3, 0,4, 0,5g, որտեղ g-ն ազատ անկման արագացումն է: Եթե փորձենք վերածել բալի, կստանանք 7, 8, 9: Բալը ցույց է տալիս ավերվածության աստիճանը, որը կարող ենք ճշտել երկրաշարժը լինելուց հետո: Ըստ ավերվածության աստիճանի՝ ասում ենք՝ այստեղ այսքան բալ է եղել: Կողք կողքի կարող են երկու շենք լինել, մեկը շատ քանդվի, ասենք՝ 9 բալ էր, մյուս շենքը, որն ավելի քիչ փլուզվի, ասենք՝ 7 բալ էր»,- «Հայկական ժամանակ»-ի հետ զրույցում մանրամասնում է Գրիգորյանը:

Վերջինս նկատում է, սակայն, որ Երևանում կան շենքեր, որոնք կառուցվել են ԽՍՀՄ տարիներին և չեն համապատասխանում այսօրվա գործող սեյսմակայունության չափանիշներին, քանի որ 1995 թվականից սկսած՝ ՀՀ տարածքում հնարավոր երկրշարժերի ուժգնությունը շատ ավելի բարձր է գնահատվում, քան մինչ այդ էր:

«Հստակ կարող ենք ասել՝ այն շենքերը, որոնք նախագծվել և կառուցվել են խորհրդային նորմերով (30, 40, 50 տարի շահագործված շենքերի մասին է խոսքը), եթե նույնիսկ լինեն տեխնիկապես իդեալական վիճակում, միևնույն է, դրանք չեն համապատասխանում մեր այսօրվա գործող նորմերին: Սպիտակի երկրաշարժի հետևանքների վերլուծությունը օգնել է նաև նոր նորմերի մշակմանն այն իմաստով, որ նախապատվությունն ավելի շատ տալիս ենք այն շենքերին, սխեմաներին, որոնք, այսպես ասած, լավ դրսևորվեցին երկրաշարժի ժամանակ: Իսկ այն շենքերը, որոնք ավելի շատ փլուզվեցին, այդ սխեմաները այսօր ուղղակի չենք օգտագործում, թույլ չենք տալիս՝ այդ նորմերը կիրառվեն»,- նշում է Դավիթ Գրիգորյանը:

Հարցին, թե ո՞ր շենքերն են առավել լավ դիմակայում երկրաշարժերին, որո՞նք՝ ոչ, վերջինս պատասխանում է, որ առավելություն ունեն միաձույլ երկաթբետոնե շենքերը, շրջանակակապային հիմնակմախքով կամ խոշորապանել. «Ամենավատը դրսևորել են երկաթբետոնե գծային հիմնակմախքովները, հավաքովի էլեմենտներովը, որոնց կառուցումը 2-3 հարկից ավելին այսօր արգելում ենք: Գնալով նորմերը խստցրել ենք: 1995 թվականից հետո լրամշակում ենք ունեցել 1998, 2006 թվականներին և 2020 թվականին»:

Դավիթ Գրգորյանի խոսքով՝ սեյսմիկ նորմերի վերջին թարմացումներն արվել են՝ հաշվի առնելով ռիսկի գնահատման քարտեզը: Այդ նորմերի վերեմշակմանը մասնակցել է նաև միջազգային փորձագետ, որը խորհուրդներ է տվել և դիտարկումներ արել: Մի շարք կետեր և դրույթներ էլ կան, որ վերցվել են՝ հաշվի առնելով միջազգային փորձը: 

Հարցին՝ կա՞ն վերահսկող մեխանիզմներ, որոնք հետևում են՝ արդյոք այդ նորմերը պահպանվո՞ւմ են, թե՞ ոչ, Քաղաքաշինության կոմիտեի նախագահի տեղակալն ասում է՝ նախ նախագծերն անցնում են համալիր փորձաքննություն, բարձր վերահսկողություն, որպեսզի համապատասխանեն ոչ միայն սեյսմիկ, այլ նաև քաղաքաշինական բոլոր նորմերին:

«Ըստ մեր օրենսդրության՝ ունենք շինարաարության փուլի մի քանի տեսակի հսկողություն՝ տեխնիկական վիճակի, հեղինակային և նաև պետական տեսչական մարմիններ, որոնք ևս հսկողություն են իրականցնում, բայց դրանք ամենօրյա չեն: Ամենօրյա հսկողություն իրականացնում է տեխնիկական հսկողություն իրականացնող կազմակերպությունը, որի հիմնական ֆունկցիան այն է, որ շինարարությունն իականացվի բոլոր նորմերին և նախագծին համապատասխան: Վերջում տրվում է ավարտական ակտ և ավարտման փուլում պետք է հավաստիանանք, որ այն համապատասխանում է նախագծին և նորմերին»,- պարզաբանում է զրուցակիցը:

Նրա հավաստմամբ՝ նորմերը գործում են ամբողջ ՀՀ տարածքում, պարզապես յուրաքանչյուր տաածաշրջան ունի իրեն հատուկ սեյսմիկ գոտի:

«Եթե մենք բաժանում ենք 0,3, 0,4, 0,5g տարածքների, ապա Երևանը միջին գոտում է գտնվում՝ 04g-ում: Ունենք ավելի թույլ սեյսմիկ գոտի՝ 03 և առավելագույնը՝ 05g: Նախորդ նորմի մեջ մենք ունեինք 0,2, 0,3, 0,4 g, իսկ 2020 թվականին 01-ով ավելացրել ենք ու այլևս չունենք 02g: Այսինքն՝ մենք մեր նվազագույն մակարդակը՝ ռիսկը, մի քիչ էլ ենք մեծացրել, որը նաև բերում է մի շարք թանկացումնեի, սակայն մենք գնացինք այդ քայլին, որովհետև այդ 01g-ն հաշվարկների մեջ բավականին լուրջ բան է փոխում: Արդեն նախագծողներն ավելի շատ ամրաններ, ավելի բարձր դասի բետոններ են ստիպված լինում օգտագործել, որպեսզի կարողանան բավարարել այդ նորմերին»,- նկատում է նա:

Ըստ նրա՝ իսկ 05g՝ ամենաբարձր սեյսմիկ տիրույթում մեր տարածքի ընդամենը 12 տոկոսն է ընկնում. «Բարեբախտաբար, այդտեղ շատ մեծ քաղաքաներ չունենք՝ Վանաձորը, Սպիտակը, Աշոցքը և Բավրայի հատվածը, որտեղ շատ երկրաշարժեր են գրանցվում»:

Վերջինս դժվարանում է ասել, թե ավերվածության ի՞նչ պատկեր կունենանք Երևանում, եթե ունենանք նույն ուժգնության երկրաշարժ, ինչ Թուրքիայում և Սիրիայում էր. «Շատ դժվար է ասել, թե ինչ տեղի կունենա, քանի որ երկրաշարժն այնքան անկանխատեսելի է, այն նույնը չի լինում, չի կրկնվում, դրանք տարբեր կերպ են դրսևորվում: Ամեն երկրաշարժ ունի իր հաճախականությունը, տարբեր գործոններ կան: Նույն ուժգնության երկրաշարժի դեպքում մի շենքը կարող է չքանդվել, իսկ հարևանությամբ մյուս շենքի տատանման պարբերությունը կարող է համընկնել երկրաշարժի պարբերությանը, ունենանք ռեզոնանս, ու այդ շենքը քանդվի»:

Դավիթ Գրիգորյանը մանրամասնում է, որ կան շենքերի տեխնիկական վիճակի ուսումնասիրություններ, ըստ որի՝ տասը տարին մեկ յուրաքանչյուր շենք պետք է ունենա տեխնիկական վիճակի հետազննություն և վիճակի եզրակացություն: Նրա խոսքով, ցավոք, այդ գործընթացները հստակ չեն արվում:

«Հիմա մենք փորձում ենք շենքերի անձնագրավորման օրենսդրական փոփոխություններ անել, որպեսզի բոլոր շենքերը անցնեն անագրավորման, այսինքն՝ շենքն ունենա իր անձնագիրը և և պարբերաբար թարմացվի շենքի վիճակի մասին տեղեկատվությունը: Պիտի այդ անձնագիրը վարվի, և մտածում ենք այդ ձևվով միգուցե լուծենք խնդիրը»,- ասում Գրիգորյանը:

Նա ևս մեկ խնդիր է մատնանշում, որ բնակիչները շենքերը տարբեր՝ ոչ իրավաչափ, քաղաքաշինական նորմերին համապատասխան կոնստրուկտիվ փոոփոխությունների են ենթարկում, որի հետևանքով ունենում ենք մի շարք խնդիրներ:

«Շենքում, բնակարանում ցանկացած կոնստրուկտիվ փոփոխություն պիտի ունենա տեխնիկական վիճակի եզրակացություն, որով հիմնավորված լինի՝ կատարված փոփոխությունը չի ազդում շենքը կրող համակարգի վրա: Այսինքն՝ շենքի վերակառուցումը շինթույլտվություն պահանջող աշխատանք է: Օրինակ՝ շատ են դեպքերը, երբ առաջին հարկի պատուհանները դուռ են դարձնում, այդպես բացվածքը մեծացնվում է, որը ազդում է շենքը կրող համակարգի վրա, թուլացնում է այն: Նման դեպքերում պետք է անցնի հստակ ընթացակարգ, տեխնիկական վիճակի եզարակցություն»:

Հերմինե Կարապետյան