Արտամարմնային բեղմնավորման մասին բժիշկ Վահան Վարդապետյանի գրառումը լայն քննարկում է առաջացրել օգտատերերի շրջանում

Արտամարմնային բեղմնավորման մասին բժիշկ Վահան Վարդապետյանի գրառումը լայն քննարկում է առաջացրել օգտատերերի շրջանում: Բժիշկը, իր գրառման մեջ դրվատանքի խոսքեր հայտնելով ՀՀ կառավարության վերջին որոշումներից մեկի մասին, ներկայացրել է այդ որոշման թերի և դեմ կողմերը ևս:

Մասնավորապես, ըստ նրա, կարևոր է հասկանալ տարեցտարի մեծացող ֆինանսավորման առավել արդյունավետ, բարեխիղճ և «ոչ անխնա» օգտագործումը, քանի որ, ըստ բժշկի, միջազգային ցուցանիշների համաձայն, անպտղությամբ տառապող զույգերի միայն 5%-ը կարիք ունի արտամարմնային բեղմնավորման և այլ օժանդակ տեխնոլոգիաների կիրառման։

Վահան Վարդապետյանի գրառումը ներկայացնում ենք ստորև.

«Անուրանալի փաստ է, որ վերջին տարիներին կառավարության կողմից մեծացել, անգամ բազմապատկվել է անպտղությամբ տառապող ամուսնական զույգերի բուժման պետական ֆինանսավորումը, ընդլայնվել շահառուների շրջանակը։ Դրվատանքի արժանի է կառավարության վերջին աննախադեպ որոշումը, որն ակնհայտորեն վկայում է ժողովրդագրական ցուցանիշների բարելավման ուղղությամբ կառավարության բացառիկ հոգածությունը։

Հարկ եմ համարում նշել, որ միայն տնտեսապես զարգացած երկրները կարող են իրենց թույլ տալ նման «շռայլություն» և պետական պատվերի շրջանակներում հոգալ, առանց սահմանափակումների, բոլոր ամուսնական զույգերի արտամարմնական բեղմնավորման և այլ օժանդակ տեխնոլոգիաների կիրառման ծախսերը։

Սակայն ավելի են խորանում մտահոգություններս, որոնց բազմիցս անդրադարձել եմ իմ հրապարակումներում, ինչպես նաև իրազեկել առողջապահության նախարարությանն ու անձամբ նախարարին` կարևորելով տարեցտարի մեծացող ֆինանսավորման առավել արդյունավետ, բարեխիղճ և «ոչ անխնա» օգտագործումը։

Միջազգային ցուցանիշների համաձայն` անպտղությամբ տառապող զույգերի միայն 5%-ը կարիք ունի արտամարմնային բեղմնավորման և այլ օժանդակ տեխնոլոգիաների կիրառման։

Մնացած դեպքերում անհրաժեշտ է հետազոտման և բուժման այլ մեթոդների կիրառում (ձվազատման խթանում, նյարդաէնդոկրին ախտաբանությունների կարգավորում, ամուսնական գործոնի ոչ խոր շեղումների վերացում և այլն)։

Մինչդեռ անհասկանալի է և իրավացիորեն հարց է առաջանում, թե ինչու պետական ծրագրով ֆինանսավորվում են բուժման մեթոդներից միայն արտամարմնային բեղմնավորում և այլ օժանդակ տեխնոլոգիաները, իսկ բուժման այլ մեթոդների կարիք ունեցող շահառուները մնում են անտեսված։

Օրինակ, եթե ամուսնական զույգի անպտղության պատճառը կնոջ ձվարանային ֆունկցիայի և ձվազատման շեղումներն են (ինչո՞ւ արտամարմնային բեղմնավորում (ԱՄԲ) կամ այլ օժանդակ տեխնոլոգիաներ, եթե դրանց կարիքը չկա, առավել ևս ինչու հնգապատիկ, տասնապատիկ ավելի ծախսատար մեթոդների դիմել և մսխել պետական միջոցները), նյարդաէնդոկրին ախտաբանությունները, չափազանց հաճախակի հանդիպող ձվարանների պոլիկիստոզը, նյութափոխանակային համախտանիշը, ինսուլինառեզիստենտությունը, որոնց դեպքում ՎՏԱՆԳԱՎՈՐ կամ ՀԱԿԱՑՈՒՑՎԱԾ Է արտամարմնային բեղմնավորման կիրառումը։

Ձվարանների պոլիկիստոզ կազմափոխությունը անպտղության հաճախակի հանդիպող պատճառներից է, որի բուժումը դեղորայքային է, ձվազատման խթանման անհատական կիրառմամբ ապահովվում է բուժման չափազանց բարձր արդյունավետություն` խուսափելով օժանդակ տեխնոլոգիաներից, անհամեմատ մեծ ծախսերից և, ամենակարևորը, ձվարանների գերխթանման համախտանիշի սարսափելի վտանգներից։ Մինչդեռ այն շահառուները, որոնց անպտղության պատճառը հենց այս հիվանդությունն է, և որի բուժումը ներառված չէ պետպատվերի շրջանակներում, ուղեգրվել և շարունակում են ուղղորդվել արտամարմնային բեղմնավորման կիրառման։

Իմ ֆեյսբուքյան էջում ներկայացրել եմ բազմաթիվ դեպքեր, երբ այս ախտաբանության դեպքում անհարկի, ոչ արդյունավետ կիրառվել է նշված մեթոդը և չհիմնավորված մեծ ծախսեր պատճառվել պետական բյուջեին։ Քիչ չեն դեպքերը, երբ նյութափոխանակային համախտանիշով, ինսուլինառեզիստենտությամբ, 2-րդ, 3-րդ աստիճանի ճարպակալմամբ տառապող կանայք արտամարմնային բեղմնավորման վտանգավոր և անարդյունավետ ընթացքից հետո (զարկերակային հիպերտենզիա, լյարդային հեպատոզ, արյան մակարդելիության և նյութափոխանակության ցուցանիշների վատթարացում) դիմել են մեզ։ 

«Հարգելի» գործընկերներիս հորդորել և համառորեն շարունակում եմ հորդորել գոնե նշված դեպքերում խստիվ խուսափել արտամարմնային բեղմնավորումից և անկանխատեսելի վտանգներից։

Վերոհիշյալ ախտաբանություններով տառապող շահառուների բուժումը ներառված չէ պետպատվերի շրջանակներում։

Մի խոսքով, ոլորտի պատասխանատուների առջև ծառացած է հետևյալ 2 հիմնահարցի հրատապ լուծում.

1. Ֆինանսավորել ոչ թե բուժման մեթոդը, այլ շահառուներին, որպեսզի պետական հովանավորությունից չզրկվեն շատ ավելի մեծաքանակ անպտուղ զույգեր, կամ էլ այդ ծառայությունից օգտվելու համար հարկադրված չլինեն «ենթարկվելու» արտամարմնային բեղմնավորման։
2. Համապատասխան վերահսկողական մեխանիզմների միջոցով կանխել նշված մեթոդների իրականացման ցուցումների հարմարեցումն ու չափազանցումը և դրանով պայմանավորված՝ պետական միջոցների անխնա վատնումը։

Կառավարությունն արել է իրենը, հերթը մերն է՝ բարեխիղճ ու գրագետ աշխատանքի։

Ինչո՞ւ են մեզանում արտամարմնային բեղմնավորումը «դարձրել» անպտղության բուժման հիմնական և ամենատարածված մեթոդը։

Լինելով որոշակի դեպքերում խիստ անհրաժեշտ, անգամ անփոխարինելի և միակը՝ դա ընդամենը որոշակի դեպքերում, այլ ոչ՝ գրեթե համատարած։

Յուրաքանչյուր անհարկի, չհիմնավորված ոչ արդյունավետ փորձ ի՞նչ հետևանքներ կարող է ունենալ կնոջ ձվարանային պաշարի վրա, հայտնի՞ է կամ բացատրո՞ւմ ենք կանանց։

Հիմնավորո՞ւմ ենք այն տեսակետը, որ ԱՄԲ-ն բուժման վերջին հույսն է և այլ ոչ թե հերթական «անալիզի» կամ հետազոտության նման մի բան։

Բացատրո՞ւմ ենք, թե որոշակի ախտաբանությունների դեպքում  գոյություն ունեն բուժման շատ ավելի արդյունավետ և մատչելի մեթոդներ։

Եվ առհասարակ, բուժումը պետք է սկսել ավելի պարզ, մատչելի ու արդյունավետ մեթոդներից։

Բացատրո՞ւմ ենք, որ անպտղություն  առաջացնող որոշ հիվանդությունների դեպքում ԱՄԲ իրականացումը ցանկալի չէ, վտանգավոր է կամ անգամ հակացուցված։

Կարևոր է նպաստել հանրության ճիշտ կողմնորոշմանը, գրագետ վարքագծի  դրսևորմանը, բժիշկների հետ խորհրդատվության ժամանակ ավելի դյուրին ըմբռնմանը, քննարկմանը և հետազոտման ու բուժման մեթոդի միասնական ճիշտ ընտրությանը։

Արժանապատիվ մասնագետը չպետք է ենթարկվի կամ տուրք տա ամուսնական զույգի ԱՄԲ իրականացնելու ցանկությանը, պարտադրանքին կամ էլ շահառուներին կորցնելու շահադիտական նպատակներին»: