Առեւտրի շրջանառության վրա շարունակել է ազդել համավարակը, որն առաջացրել է պահանջարկի շոկ․ տնտեսագետ

Հայաստանի տնտեսական ակտիվության ցուցանիշը (ՏԱՑ) 2020 թ. նոյեմբերին 2019-ի նոյեմբերի համեմատ նվազել է 10.3 տոկոսով: Վիճակագրական կոմիտեն ներկայացրել է երկրի սոցիալ-տնտեսական վիճակը բնութագրող նախնական հիմնական մակրոտնտեսական ցուցանիշները:

Դրական միտում կա շինարարության ծավալներում՝ այն աճել է 2 տոկոսով։ Սպառողական գնաճը կազմել է 1.3 տոկոս։

Մակրոտնտեսական ցուցանիշների հիմնական մասն անկումային են։ Արտաքին առեւտրաշրջանառության ծավալները նվազել են 25.9 տոկոսով. արտահանումը՝ 19.4 տոկոսով, իսկ ներմուծումը 28.9 տոկոսով: Առեւտրի շրջանառությունը նվազել է 22 տոկոսով: Ծառայությունների ծավալը նվազել է 18.6 տոկոսով։

Ընդհանուր առմամբ՝ հունվար-նոյեմբերին 2019-ի հունվար-նոյեմբերի համեմատ տնտեսական ակտիվության ցուցանիշը նվազել է 7.2 տոկոսով։ 

Այս ցուցանիշների վերաբերյալ ՀԺ-ն զրուցել է տնտեսագետ Գագիկ Վարդանյանի հետ։

- Պարո՛ն Վարդանյան, նոյեմբերին տնտեսական ակտիվության ցուցանիշը նվազել է 10.3 տոկոսով, ինչո՞վ է պայմանավորված երկնիշ նվազումը, անգամ հոկտեմբերին, երբ ամենօրյա պատերազմ էր, երկնիշ նվազում չկար։

- Երկու հիմնական գործոն է ազդել ՏԱՑ-ի վրա՝ արդյունաբերական արտադրանքի ծավալը եւ առեւտրի շրջանառությունը, որոնք համապատասխանաբար կազմել են 93.9 % (2019 թ.՝ 97%) եւ 78% (2019 թ.՝ 79.1%): Պատերազմի ժամանակ, սովորաբար, բարձրանում է որոշ նյութատեխնիկական ռեսուրսների պահանջարկը, հետեւաբար, նաեւ տնտեսական ակտիվությունը: Այդ պատճառով էլ սեպտեմբերի նկատմամբ հոկտեմբերի ՏԱՑ-ը կազմել է 94.5%:

- Նույն ամսում էականորեն նվազել է արտահանման եւ ներմուծման ծավալները՝ համապատասխանաբար 19.4 եւ 28.9 տոկոսներով, ո՞րն է այդքան մեծ անկման պատճառը։

- Արտաքին առեւտրաշրջանառության նվազմանը կարող են նպաստած լինել մի քանի գործոններ. համավարակով պայմանավորված առաքման գլոբալ շղթաների խաթարում, դրամի փոխարժեքի փոփոխություն, պատերազմ: Ավելի հստակ գնահատական տալու համար հարկ կլինի ուսումնասիրել արտահանման եւ ներմուծման ծավալներն ըստ ապրանքային բաժինների: Այդ տվյալները դեռեւս չեն հրապարակվել: Որոշ դատողություններ կարելի է անել հոկտեմբերի տվյալների հիման վրա: Օրինակ՝ 2020 թ. հունվար-հոկտեմբերին ներմուծման ծավալը, 2019 թ. նույն ժամանակահատվածի նկատմամբ, կազմել է 85.1%: Ընդ որում, որոշ ապրանքային խմբերի մասով նվազումը եղել է նշանակալի. հանքահումքային արտադրանք՝ 9.4%-ով, քիմիայի եւ դրա հետ կապված արդյունաբերության ճյուղերի արտադրանք՝ 14.8%-ով, կաշվի հումք, կաշի, մորթի եւ դրանցից պատրաստված իրեր՝ 38.2 %-ով, մանածագործական իրեր՝ 22.1%-ով, կոշկեղեն, գլխարկներ, հովանոցներ՝ 30.5 %-ով, թանկարժեք եւ կիսաթանկարժեք քարեր, թանկարժեք մետաղներ եւ  իրեր՝ 49.8 %-ով:

Որոշ ապրանքային բաժինների մասով հնարավոր է, որ ներմուծումը փոխարինվել է տեղական արտադրությամբ, ինչի համար պետք է վերլուծել նաեւ արդյունաբերական տվյալ արտադրանքի թողարկման տվյալները: Բոլորովին այլ պատճառներ կլինեն թանկարժեք եւ կիսաթանկարժեք քարերի դեպքում, եթե նկատի ունենանք, որ հումքը ներկրվում է՝ հետագայում պատրաստի արտադրանքն արտահանելու համար:

- Խոշոր անկում է արձանագրել նաեւ առեւտրաշրջանառությունը, ձեր գնահատմամբ՝ ի՞նչ գործոններ են ազդել այս ցուցանիշի 22 տոկոսանոց նվազմանը։

- Առաջին հերթին առեւտրի շրջանառության վրա շարունակել է ազդել համավարակը, որն առաջացրել է պահանջարկի շոկ: Այնուհետեւ դրան գումարվեց պատերազմի առաջացրած պահանջարկի շոկը՝ տնային տնտեսությունների եկամուտների անկումը, գնաճը, տրանսֆերտների նվազումը: Մասնավորապես, համավարակով պայմանավորված, որոշ ոլորտներում բարձրացել է գործազրկության մակարդակը:

- Ընդհանուր առմամբ 11 ամսում արձանագրվել է 7.2 տոկոս անկում, հաշվի առնելով տարվա ընթացքում երկրի առջեւ ծառացած խնդիրները՝ այս ցուցանիշը ինչպե՞ս կբնութագրեք։

- Հաշվի առնելով ներկա իրավիճակը, այդպիսի անկումն անխուսափելի էր։ Թեպետ քանակական ցուցանիշները կարեւոր են, այդուհանդերձ, առաջիկայում ավելի պետք է կարեւորել տնտեսության մեջ որակական փոփոխությունները, որովհետեւ տնտեսության գոյություն ունեցող կառուցվածքով հնարավոր չէ ավելի մեծ ավելացված արժեք ստեղծել, ինչը կարեւոր է ինչպես մարդկանց բարեկեցության բարձրացման, այնպես էլ մրցունակ արտադրանքի արտահանման ծավալների մեծացման առումով: Կորոնավիրուսի համավարակը հանգեցրել է տեւական ժամանակ գործող առաքման գլոբալ շղթաների խաթարմանը, նորերի ձեւավորմանը, ինչը նշանակում է, որ հենց այդ ուղղությամբ պետք է աշխատեն մեր տնտեսավարողները: Այդ ճանապարհով տնտեսական ակտիվության բարձրացումն ավելի հեռանկարային կարող է լինել:

- Հունվարին պարզ կլինի նաեւ տարեկան կտրվածքով անկման ցուցանիշը, դեկտեմբեր ամիսը ընդհանուր անկման ֆոնի վրա ինչպե՞ս կազդի ըստ ձեզ, այն ավելի կմեծանա՞։

- Էական փոփոխություններ չեն կարող լինել։ Երրորդ եռամսյակի դրությամբ ՀՆԱ-ն կրճատվել է 6.3%-ով: Հավանաբար տարին կփակվի ՀՆԱ-ի 7-8 տոկոս նվազմամբ, ինչը վատ չէ երկնիշ անկման հաճախ հանդիպող կանխատեսումների ֆոնին: Բայց դա չէ էականը: Հատկապես կարեւորվում է տնտեսական զարգացման ռազմավարության հիմնովին վերանայումը՝ որակական աճ ապահովելու համար: Պետություն-մասնավոր հատված գործակցության որակից շատ բան է կախված լինելու: Մասնավոր հատվածը պետք է զգա պետության համակողմանի աջակցությունը, պետք է հաստատվի պետական հաստատությունների նկատմամբ վստահության բարձր մակարդակ:

- Ի՞նչ կանխատեսում ունեք 2021-ի համար, հնարավոր կլինի՞ էկոնոմիկայի նորանշանակ նախարարի հայտարարած երկնիշ տնեսական աճին հասնել։

- Կանխատեսումների մեջ պետք է լինենք զգուշավոր: Ի վերջո, կարելի է թվարկել մի քանի գործոններ, որոնք բացասական ազդեցություն կունենան եկող տնտեսական տարում: Դրանցից գլխավորն այն է, որ ՀՀ-ի եւ ԱՀ-ի տնտեսությունները փոխլրացնող եւ միմյանց աճին նպաստող էին: 2021 թվականից այդ գործոնն այլեւս չի լինի: Համավարակը եւ պատերազմը խլեցին հազարավոր մարդկային կյանքեր, իսկ հազարավորներն էլ դարձան անաշխատունակ: Դեռ բարձր է կորոնավիրուսով հիվանդացությունների թվաքանակը։ Այս ամենի բացասական ազդեցությունը տնտեսությունում կզգացվի:

Բացի վերոնշյալից, դեռեւս նշանակալի են բացասական սպասումները, որոնք պայմանավորված են ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին անորոշություններով: Մնում է հուսալ, որ դրանք եկող տարում կնվազեն, ինչն էլ կխթանի տնտեսական աճը:

Տպել
955 դիտում

Առանց մասսայական հավաքների, զարդ ու զարդարանքների, բայց՝ ներկայանալի. նշվեց Գյումրու օրը (լուսանկարներ, տեսանյութ)

Հայաստանի ազգային գրադարանում բացառիկ ցուցահանդես կբացվի

44-օրյա պատերազում երկու ձեռքը կորցրած Կարեն Խլոպուզյանի համար առանձնատուն է կառուցվում. Արեն Մկրտչյան (լուսանկարներ)

Հավերժացնել Արցախյան հերոսների հավաքական սխրանքը. հայտարարություն` ուղղված համայնքապետերին

Որևէ մեկին չի հաջողվի հեռացնել Արցախի դրոշը, Արցախի զինանշանը. Ալեն Սիմոնյան

Գյումրիում ազդարարվեց «Թումո Հայաստան» ծրագրի մեկնարկը. բացվեց վերակառուցված կենտրոնը (լուսանկարներ)

«Լեռնային Արցախ» մանկապատանեկան թիմին տեղափոխող ավտոբուսի հետ կատարվածը ահաբեկչության դասական օրինակ է. ԱՀ ԿԳՄՍ նախարար

ՃՈ պետն ու ՏԿԵ նախարաի տեղակալն աշխատանքային խորհրդակցություն են անցկացրել

Հագեցած հանդիպումներով օրակարգը կշարունակվի մինչև սեպտեմբերի 20-ը. Վաղարշակ Հակոբյան

Արցախում կորոնավիրուսի 8 նոր դեպք է հաստատվել

Մրգաշեն գյուղում կատարված դանակահարությունը բացահայտվել է

COVID-ի պատճառով Երևանում ԱՄՆ դեսպանությունը չի կարող վերսկսել վիզաների հետ կապված ծառայությունների մատուցումը

Շրջանների զգալի մասում սպասվում է անձրև և ամպրոպ

Հաղթահարելով դժվարությունները՝ Գյումրին այլևս վճռական քայլերով առաջ է շարժվում, Գնել Սանոսյան

Այդ որոշումը ես եմ կայացրել. Ալեն Սիմոնյանը՝ Անկախության տոնի առթիվ ԱԺ պատգամավորներին պարգևավճարներ տալու մասին

Վարչապետը շնորհավորական ուղերձ է հղել Չիլիի նախագահին

Հայտնի են Գյումրու ՏԻՄ ընտրություններին մասնակցող քաղաքական ուժերի քվեաթերթիկների համարները (լուսանկարներ)

Հայաստանը շահագրգռված է ՀԱՊԿ և ՇՀԿ տարածաշրջաններում ահաբեկչության սպառնալիքի արդյունավետ զսպմամբ. Փաշինյան (տեսանյութ)

Պարգևատրվել են 44-օրյա պատերազմի մասնակիցները (լուսանկարներ)

Սեպտեմբերի 21-ին Նոյեմբերյանի Ազատության հրապարակում տեղի կունենա զորահանդես

Երևանում է ՀՀ-ում ԱՄՆ նախկին դեսպան Ջոն Օրդվեյը

«Գրականությունը լավ էլ հետաքրքիր առարկա է». Հայաստանում նոր՝ խոսող դասագրքեր են հրատարակվել (տեսանյութ)

Գիտական կյանքն Արցախում նման է վառված մոմի, պետք է ձեռքերով պահենք, որ հանկարծ չմարի. Արցախի ԱԺ նախագահ

Արմեն Սարգսյանը «Մտքերի գագաթնաժողովի»մասնակիցներին հրավիրել է «Մտքերի հայկական երրորդ գագաթնաժողովին» (տեսանյութ)

Կորոնավիրուսի թվերն աճում են. մեկ օրում հաստատվել է 1011 նոր դեպք

«Արևիկ» ազգային պարկի տարածքում վերսկսվել են հրդեհաշիջման աշխատանքները

Այսօր հայրաքաղաքի բնակիչների, աշխարհով մեկ սփռված գյումրեցիների սիրտն ու միտքը ծննդավայր քաղաքի հետ է. Սամվել Բալասանյան

Սահմանի ամբողջ երկայնքով մեկնարկել են ԶՈՒ հատուկ նշանակության ստորաբաժանումների զորավարժությունները (տեսանյութ)

Վերակառուցվում է Գյումրու «Սուրբ Մարիամ» մանկապարտեզը

Պարզ վեհության, միաժամանակ խորհրդավոր պարզության քաղաք է Գյումրին. Շիրակի մարզպետ

Ավագանու «Իմ քայլը» խմբակցության նախկին անդամ Հայկ Հովհաննիսյանը հեռանում է «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունից

Երևանում որոշ թաղամասերում և 7 մարզում լույս չի լինի

Հրդեհ Ելփինում. այրվել է անասնակեր, անկել են կենդանիներ

Մենք երկուստեք դատապարտված ենք ունենալ հաջողութուն․ Գնել Սանոսյանն ընդունել է Անդրեա Վիկտորինին

ԱԱՏՄ տեսուչներն այսօր Շենգավիթում ուսումնասիրել են ուղևորափոխադրում իրականացնող 85 տրանսպորտային միջոց

Զինծառայողը կալանավորվել է մարտական հերթապահություն կամ մարտական ծառայություն կրելու կանոնները խախտելու մեղադրանքով

ԵՊՀ նախկին դասախոս, «Հայաստան» դաշինքի պատգամավոր Արթուր Ղազինյանն ԱԺ է գնում մոտ 100 000 դոլարանոց նոր մեքենայով․ civic

Կողբ գյուղի «Ղիասի քար» կոչվող հանդամասում մոտ 25 հա խոտածածկույթ է այրվել

Անդրանիկ Փիլոյանը և Անդրեա Վիկտորինը բարձր են գնահատել իրականցվող ծրագրերի ընթացքը

Ծնողը պիտի կոշիկ գնի երեխայի համար, բայց գումարը վատնում է տոտալիզատորի վրա. Պապոյանը՝ խաղադրույքների գովազդների մասին