Անտառների հրդեհման հարցը պետք է համաշխարհային դարձնենք, արշավ սկսենք․ ինչ են առաջարկում բնապահպանները

Ադրբեջանի զինված ուժերը հերթական անգամ կատարում է ռազմական հանցագործություն Արցախում՝ բնակավայրերի մերձակայքում գտնվող անտառային տարածքներում կիրառելով հրկիզվող զինատեսակ՝ պարունակող սպիտակ ֆոսֆոր։ Այն կարող է անդառնալի վնաս պատճառել շրջակա միջավայրին՝ լայնածավալ անտառային հրդեհներից մինչեւ օդի, հողի, ջրի եւ կենսաբանական բազմազանության կայուն աղտոտում:

Բնապահպան, իրավաբան Նազելի Վարդանյանը ցեղասպանության փորձ է որակում Ադրբեջանի արածն ու հիշեցնում մարդուն շրջապատող միջավայրի մասին Ստոկհոլմյան հռչակագիրը։ Այնտեղ նշված է, որ մարդիկ ունեն ազատության, հավասարության, որակյալ շրջակա միջավայրում բարենպաստ կյանքի հիմնարար իրավունք։ Ադրբեջանի այս գործողությունները խախտում են նշված կետերը։ Հռչակարգում գրված է, որ յուրաքանչյուր պետություն պետք է պահպանի կանոններն ու միջոցներ ձեռք առնի օգնելու տուժած երկրին։ Արցախը ճանաչված պետություն չէ, սակայն, ըստ Վարդանյանի, կետերն անխտիր տարածվում են բոլոր երկրների վրա։

«Բոլոր երկրները կրում են առաջնային պատասխանատվություն պաշտպանելու եւ բարելավելու մարդու շրջակա միջավայրը՝ ի շահ ներկա, ապագա սերունդների։ Միջազգային հանրությունը պետք է իր խոսքն ասի, դատապարտի, վնասի փոխհատուցում նախատեսի»,- այսօր կայացած քննարկման ժամանակ նշեց բնապահպանը՝ ընդգծելով, որ արգելվում է նման զենքեր կիրառելը, իսկ հիմա ոչնչացնում են Արցախի բնակչության կենսական միջավայրը։

Հարցին՝ արդյո՞ք կա որեւէ մեխանիզմ՝ պատժելու հռչակագրի կետերը խախտողին, նա պատասխանեց, որ Ժնեւյան կոնվենցիայով նախատեսված է, որ երկրները պետք է դիմեն Անվանգության խորհուրդ։ Այնուհետեւ փորձագիտական խմբի եզրակացության հիմա վրա խորհուրդը որոշում կկայացնի։ Ըստ էության երեկվա ուղերձի ստորագրումն ու կոչը հենց դրան էին ուղղված։ Կարծում է, որ հենց այս հիմքով պետք է դիմել Անվտանգության խորհուրդ։

Հիշեցնենք, որ երեկ ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարար Ռոմանոս Պետրոսյանը համապատասխան գրությամբ դիմել էր բնապահպանական կոնվենցիաների գործադիր քարտուղարներին, միջազգային կազմակերպություններին ու գործընկերներին՝ ստանձնել պատասխանատվություն՝ պահպանելու արժեքավոր էկոհամակարգերը՝ կանխելու հնարավոր էկոցիդը, Ադրբեջանի վրա ճնշում գործադրել, ստիպել դադարեցնել ագրեսիան եւ ռազմական հանցագործությունները:

«Այս տարածքները բնակավայր են հազվագյուտ եւ անհետացող տեսակների համար, որոնք ներառված են Արցախի բույսերի եւ կենդանիների Կարմիր ցուցակում, ինչպես նաեւ Բնության պահպանության միջազգային միության (ԲՊՄՄ, IUCN) Կարմիր ցուցակում ընդգրկված տեսակների համար, ինչպիսիք են պարսկական (կովկասյան) ընձառյուծները, սեւ եւ սպիտակագլուխ անգղերը, գորշ արջերը եւ ուրիշներ»,- նշված էր հայտարարության մեջ։

Բնապահպան Ինգա Զարաֆյանը եւս ընդգծեց որքան հնարավոր է շուտ միջազգային կառույցներին դիմելու կարեւորության մասին։

«Ջուրը վնասվում է, անտառն արդեն տեսել եք՝ ոնց է վնասվում։ Դա միայն Արցախի անտառները չեն, կլիմայի փոփոխության դեմ ամենամեծ պաշտպանիչն են։ Անտառի ոչնչացման համար ո՞վ պետք է պատասխանատվություն կրի եւ ո՞վ պետք է վերականգնի, էլ չեմ ասում, որ հողի մեջ այդքան թունավոր զինատեսակ է հավաքվում, այդ հողի հետ ի՞նչ պետք է արվի»,- նշեց նա։

Այս հարցով «Համայնքային համախմբման եւ աջակցության կենտրոն» հասարակական կազմակերպությունը դիմել է միջազգային կազմակերպություններին, քննարկումներ իրականացրել։ ՀԿ-ի նախագահ Օլեգ Դուլգարյանի խոսքով՝ միջազգային հանրությունը լավ տեղեկացված չէ, կոնկրետ փաստարկված տեղեկատվության, լայնամաշտաբ հանրային արշավի կարիք կա։

«Ամբողջ հանրությունում հարցը պետք է համաշխարհային դարձնենք, յուրաքանչյուրն իր գործընկերների հետ աշխատանք տանի։ Միջազգային կազմակերպությունները զգույշ են, քանի որ իրենց փաստեր են պետք»,- նշեց նա։

Հիշեցրեց, որ Ավստրալյայի հրդեհների ժամանակ շատ նկարներ կային եւ տարբեր երկրներում՝ այդ թվում Հայաստանում՝ արշավ էր սկսվել, մարդիկ սոցիալական ցանցերում տեղադրում էին հրդեհից նկարներ։ Հիմա եթե այստեղ այդ արշավը չսկսենք, ըստ նրա, ոչ ոք մեր փոխարեն չի անի։