Զելենսկի՝ 73. Ուկրաինան հոգնել էր Պորոշենկոյից

Ապրիլի 21-ին տեղի ունեցավ Ուկրաինայի նախագահական ընտրությունների երկրորդ փուլը։ Դերասան, երգիծաբան, պրոդյուսեր Վլադիմիր Զելենսկին քարը քարի վրա չթողեց գործող նախագահ Պյոտր Պորոշենկոյի քարոզարշավից՝ ստանալով նրանից գրեթե երեք անգամ ավելի քվե՝ 73,2 տոկոս: Պորոշենկոյի օգտին քվեարկեց ընտրողների գրեթե 24.5 տոկոսը՝ չհասնելով Զելենսկու անգամ առաջին փուլի արդյունքին (30,2%): Մասնակցությունը համեմատած առաջին փուլի հետ նվազեց 1,5 տոկոսով եւ կազմեց 61.4 տոկոս:

Զելենսկին հաղթեց գործող նախագահին գրեթե բոլոր մարզերում: Բացառություն է կազմում միայն Լվովի մարզը, որտեղ գործող նախագահը ստացավ ձայների 62,8 տոկոսը: Ընդ որում, ձայների բաշխվածությունը ըստ մարզերի զգալիորեն տարբերվում է: Զելենսկու օգտին 80-ից ավելի տոկոս է քվեարկել երկրի արեւելքում եւ հարավում: Լուգանսկի՝ Ուկրաինայի վերահսկողության տակ գտնվող մասում դերասանը ստացել է ձայների 89,5 տոկոսը: Նման բեւեռացվածությունը կապված է թեկնածուների՝ երկու առանցքային հարցերի վերաբերյալ դիրքորոշմամբ: Զելենսկին հանդես է գալիս Կրեմլի հետ երկխոսության եւ Ուկրաինայում ռուսաց լեզվի ազատ օգտագործման դիրքերից, իսկ Պորոշենկոն շեշտը դնում է ազգային-ուկրաինականի եւ ռուսատյացության վրա: Այս պայմաններում միանգամայն տրամաբանական է, որ սեփական ինքնությունը գիտակցող, սակայն ռուսականը չմերժող հասարակությունը ընտրություն կատարեց Զելենսկու օգտին, որն ի դեպ աշխարհաքաղաքական կողմնորոշման տեսանկյունից այլընտրանք չի առաջարկում եւ կողմ է եվրատլանտյան ինտեգրմանը:

Ուկրաինայի այս ընտրություններում ընդգծվեց ԶԼՄ-ների կարեւորությունը: Դրա մասին են խոսում նաեւ նախընտրական դեբատների անցկացումը Կիեւի Օլիմպիական մարզադաշտում եւ դրա շուրջ ստեղծված աղմուկը՝ անկախ այն հանգամանքից, որ բովանդակային բանավեճ այդպես էլ չստացվեց: Զելենսկին եւս հասկանում է ԶԼՄ-ների կարեւորությունը: Նա արդեն իսկ խոստացել է, որ հանդիպելու է լրագրողների ու բլոգերների հետ՝ երկրի արեւմուտքում պատերազմը դադարեցնելու համար անհրաժեշտ տեղեկատվական օրակարգը ձեւավորելու նպատակով: Զելենսկու ջախջախիչ հաղթանակում ԶԼՄ-ների, ընդ որում ոչ միայն զուտ լրատվություն ապահովող ռեսուրսների դերը մեծ է: Ուկրաինայում նրան սովոր էին տեսնել նախագահի պաշտոնում դեռեւս նախքան նրա առաջադրվելը: 2015 թ. ուկրաինական 1+1 ալիքով սկսեց հեռարձակվել «Ժողովրդի ծառա» բազմասերիանոց ֆիլմը, որտեղ Զելենսկու մարմնավորած կերպարը՝ միջնակարգ դպրոցի ուսուցիչ Գոլոբորոդկոն, հանգամանքների բերումով դառնում է Ուկրաինայի նախագահ եւ կարողանում է «վերադարձնել Ուկրաինային արժանապատիվ կեցվածքը»: Այդպիսով մինչեւ նախագահ դառնալը ֆիլմն էր գովազդում «նախագահ Զելենսկիին», իսկ այժմ արդեն նախագահ Զելենսկին է գովազդելու ֆիլմը:

Շոումենի հաջողությունը բացատրվում է նաեւ Պորոշենկոյից եւ նրա քաղաքականությունից ու թիմից համատարած հոգնածությամբ: Ինչպես ապրիլի 19-ին Օլիմպիական մարզադաշոտում ինքը Զելենսկին էր ասել՝ «թեկնածու Զելենսկին Պորոշենկոյի նախագահության արդյունք է»: Եւ իրոք՝ առողջ քաղաքական միջավայրում բարդ կլիներ պատկերացնել դերասանի նախ առաջադրումը, ապա նաեւ հաղթանակը, առավել եւս քվեների նման տարբերությամբ:

Պորոշենկոն, չնայած ջաղջախիչ պարտությանը, որը նա արդեն իսկ ընդունել է, հայտարարել է, որ չի պատրաստվում հեռանալ քաղաքականությունից եւ պայքարելու է «հանուն այն ամենի, ինչը ստեղծվել է վերջին 5 տարում իրենց թիմի կողմից»: Պորոշենկոյի պայքարի ամենահնարավոր մեթոդը մեկն է՝ խորհրդարանը. Գերագույն Ռադայի 423 պատգամավորներից 215-ը ներկայացնում են կառավարական ուժերը:

Խորհրդարանական մեծամասնություն կազմող ընդդիմությունը լուրջ խնդիր կարող է առաջացնել Զելենսկու նախագահության առաջին կես տարվա համար: Բանն այն է, որ համաձայն ուկրաինական օրենսդրության՝ նախագահն, իհարկե, իրավունք ունի ցրել խորհրդարանը, սակայն ոչ ուշ, քան օրենսդիր մարմնի 5-ամյա մանդատի ավարտից կես տարի առաջ: Ներկայիս Ռադան սկսել է աշխատանքները 2014 թ. նոյեմբերի 27-ին, իսկ Զելենսկին կարող է ստանձնել նախագահի պարտականությունները մինչեւ հունիսի 3-ը: Եթե հաշվի առնենք, որ նախագահի երդմնակալության օրը որոշում է Ռադան, որտեղ մեծամասնությունը պարտված թեկնածուի կողմնակիցներն են՝ վստահաբար կարող ենք ասել, որ Զելենսկու երդմնակալությունը տեղի կունենա մայիսի 27-ից հունիսի 3-ը ընկած ժամանակահատվածում, որպեսզի նա չհասցնի ցրել խորհրդարանը:

Դրանով Ուկրաինայի դեռեւս ներկայիս իշխանությունները կշահեն կես տարի՝ հոկտեմբերի վերջին կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններին ընդառաջ ավելի հաջող դիրքավորվելու համար: Թերեւս, հենց այդ գործընթացն էլ նկատի ուներ Պորոշենկոն՝ նշելով, որ հեռանում է կաբինետից, սակայն ոչ քաղաքականությունից, թեեւ միեւնույն է բարդ է պատկերացնել, որ եւս կես տարի խորհրդարանական մեծամասնություն մնալուց հետո Պորոշենկոյի թիմը՝ առանց վարչական ռեսուրսի կարողանա կրկնել 2014-ի արդյունքը:

Ինչ վերաբերվում է Զելենսկու նախագահությանը, ապա ամեն դեպքում նրա համար բարդ է լինելու ինչպես արտաքին, այդպես էլ ներքին մարտահրավերներին դիմագրավելու առումով: Ընդ որում, եթե արտաքին քաղաքականության առումով կա որոշակի հստակություն՝ եվրատլանտյան ուղի եւ Դոնբասի պատերազմի ավարտ՝ ՌԴ-ի հետ հարաբերությունների կարգավորմամբ, ապա ո՛չ Զելենսկին, ո՛չ նրա թիմը այս պահին չունեն հստակ հրապարակային ծրագիր, թե ինչպես են պայքարելու, օրինակ, կոռուպցիայի կամ օլիգարխների դեմ՝ «վերադարձնելով Ուկրաինային արժանապատիվ կեցվածքը»: