Սերժ Սարգսյանը էլի հույսը դրել է Չինաստանի վրա. մեր տնտեսությունը Չինաստանին չի գրավում

Նախօրեին Սերժ Սարգսյանը խորհրդակցություն էր անցկացրել «հայ-չինական համագործակցության օրակարգի հարցերի շուրջ», որին մասնակցել է Չինաստանում ՀՀ դեսպան Սերգեյ Մանասարյանը: Այս իրադարձության վերաբերյալ տարածված պաշտոնական հաղորդագրությունը առաջին հայացքից սովորական է ու արտառոց ոչինչ չի պարունակում:

Բայց դա՝ միայն առաջին հայացքից: Խորհրդակցության ժամանակ Սերժ Սարգսյանի հայտնած մտքերը շատ կարեւոր իրավիճակ են բացահայտում: « Մեզ համար, իհարկե, շատ մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում Չինաստանի նախագահ Սի Ծինփինի կողմից նախաձեռնած «Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ» ծրագիրը, եւ այս ծրագրի իրականացման գործում մենք անպայման պետք է ակտիվ ներգրավվածություն ունենանք մեր մասով: Չինական ընկերություններն արդեն իսկ մասնակցում են Հյուսիս-հարավ ճանապարհի կառուցմանը, բայց մենք պետք է նաեւ անպայման դիտարկենք նրանց մասնակցությունը պետություն-մասնավոր համագործակցության տեսանկյունից: Եվ ես չեմ բացառում, որ չինական ընկերությունների հետաքրքրությունը՝ սեփական միջոցներով կառուցելու ճանապարհի մեկ հատվածը, կարող է շատ իրատեսական լինել, եւ դա մեզ համար կլինի այդ ներդրումների ներգրավում»,- խորհրդակցության ժամանակ, ըստ հաղորդագրության, ասել է Սերժ Սարգսյանը:

Ընդամենը երկու տարի առաջ` 2015 թվականի մարտին Սերժ Սարգսյանը պետական այցով մեկ-նել էր Չինաստան:  Մի հատված՝ Պեկինում նրա ունեցած ելույթից. «Հայաստանը ողջունել է Չինաստանի նախագահ պարոն Սի Ծինփինի կողմից առաջ քաշված Մետաքսի ճանապարհի տնտեսական գոտի ձեւավորելու վերաբերյալ գաղափարը: ... Հուսով եմ, որ մեր օրերի Մետաքսի ճանապարհի հայաստանյան հատվածով անցնող հարավային երկաթուղու կառուցման ծրագիրը կլինի մեկն այն նախագծերից, որ կոչված են նպաստելու նշյալ տնտեսական գաղափարի իրականացմանը: Այս առումով Հայաստանն ակնկալում է չինական ընկերությունների ակտիվ մասնակցությունը Հայաստան-Իրան երկաթուղու կառուցման գործում...»,- ասել էր Սերժ Սարգսյանը:

Երկու տարվա վաղեմության այս ելույթը բնույթով շատ նման է նախօրեի ելույթին, այնպես չէ՞: Միայն «Մետաքսի ճանապարհի» փոխարեն Սերժ Սարգսյանը խոսում է «Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ» ծրագրի մասին, իսկ Իրան-Հայաստան երկաթուղուն փոխարինել է «Հյուսիս-հարավ» ավտոմայրուղին: Ի՞նչն է այստեղ կարեւոր: Դե այն, որ Իրան-Հայաստան երկաթուղին արդեն դուրս է եկել շրջանառվող թեմաների ցանկից, նորություն չէ: Այդ մասին նույնիսկ ստանդարտ ելույթներում այլեւս չեն խոսում ահագին ժամանակ: Սերժ Սարգսյանի խոսքից պարզ է դառնում, որ Հյուսիս-հարավ մայրուղու կառուցումը նույնպես հարցականի տակ է: Խնդիրն այն է, որ տարիներ առաջ, երբ նոր էր ներկայացվում մայրուղու ծրագիրը, այն գնահատվում էր մինչեւ մեկ միլիարդ դոլար, որի ֆինանսավորումը վարկի տեսքով իրականացնելու էր Ասիական զարգացման բանկը: Մի ինչ որ պահից արդեն սկսեցին խոսել այն մասին, որ ծրագիրը ավատին հասցնելու համար կպահանջվի 1.5 միլիարդ դոլար: Հիմա արդեն կան ոչ պաշտոնական հաշվարկներ, որոնց համաձայն՝ եթե նույնիսկ 2 միլիարդ դոլարով ավարտենք, դա կլինի շատ մեծ հաջողություն: Ու եթե այդ 2 միլիարդը լինի վարկ, ապա դրա տակից մեր նվազ տնտեսությունը դուրս գալ չի կարող: Ու հիմա խոսվում է վարկի փոխարեն ներդրումներ բերելու մասին, որի արդյունքում ճանապարհի որոշ հատվածներ պետք է դառնան վճարովի: Գաղափարը, իհարկե, արժանի է քննարկման, եւ դրա մեջ արտառոց ոչինչ չկա: Բայց ամբողջ խնդիրն այն է, որ նման ներդրումներ անելու ցանկություն դեռ ոչ ոք չի հայտնել` ներդրումների վերադարձի հեռանկարները բիզնես տեսանկյունից չափազանց աղոտ են:

Արդյոք իրատեսակա՞ն է սպասել, որ Չինաստանը իր հզոր տնտեսությամբ եւ ֆինասական մեծ հնարավորություններով հանդես կգա որպես ներդրող: Այս հարցի պատասխանը գտնելու համար ուսումնասիրենք, թե որքանով է մեր տնտեսությունը հետաքրքրիր չինական ընկերությունների համար: Մի քանի վիճակագրական տվյալ: Անցած տարվա ընթացքում մեր տնտեսության մեջ չինական ներդրումների ծավալը կազմել է... 0 դոլար: Նախորդ տարվա ընթացքում չինական ներդրումների ծավալները կազմել են 0 դոլար....: Եվ այսպես շարունակ: Այլ կերպ ասած, չինական կապիտալի համար Հայաստանը հետաքրքրիր չէ: Իսկ գուցե մեր ապրանքներն են հետաքրքրում Չինաստանին: Ըստ պաշտոնական վիճակագրության՝ Հայաստանից Չինաստան արտահանման ծավալները անցած տարի կազմել են 96 միլիոն դոլար: Տպավորիչ թիվ է: Սակայն այդ 96-ից 63.1 միլիոնը պղնձի խտանյութն է, 32.6 միլիոնը` թանկարժեք մետաղների հանքաքար: Ստացվեց 95.7 միլիոն: Այսինքն, մենք Չինաստանին հետաքրքրող ապրանք չունենք:

Հայ- չինական հարաբերությունները բավականին ջերմ են, բայց դրանք ամենեւին տնտեսությանը չեն վերաբերում: Չինաստանը մեծ օգնություն է ցուցաբերել Հայաստանին: Մասնավորապես հսկայական դրամաշնորհներ է տրամադրել, որի հաշվին ձեռք է բերվել չինական գյուղտեխնիկա, տրանսպորտային միջոցներ եւ այլն: Սակայն այդ հարաբերությունները ոչ մի կերպ չեն տեղափոխվում բիզնես տրամաբանության մեջ: 

Մի խոսքով, չափազանց քիչ հավանական է, որ չինական կապիտալը կգա Հայաստան: Ամենեւին այնպես չէ, որ դա Չինաստանի ղեկավարության կայացրած ինչ- որ քաղաքական որոշում է: Պարզապես կոռուպցիան, բիզնեսի ու իշխանության սերտաճումը, օլիգոպոլ համակարգը մեր տնտեսությունը անհրապույր են դարձնում ներդրումների համար ընդհանրապես: Ու փոխանակ այս արատները վերացնելու ուղղությամբ քայլեր ձեռնարկելու՝ Սերժ Սարգսյանը նախընտրում է ելույթներ ունենալ անհավանական ծրագրերի մասին ու փորձում տպավորություն ստեղծել, որ ամեն ինչ արել է ներդրումներ ներգրավելու համար: Այդպես չի լինում. կապիտալը ականջներով չէ, որ առաջնորդվում է: