Տարածքային հարցը՝ առանցքային թեմա․ փետրվարի 1-ին կմեկնարկի Ռուսաստան-Ուկրաինա բանակցությունների նոր փուլը

Փետրվարի 1-ին Աբու Դաբիում կկայանա Ուկրաինայի կարգավորման շուրջ բանակցությունների երկրորդ փուլը։ Նախորդ փուլը ևս տեղի էր ունեցել այնտեղ հունվարի 23-ին և 24-ին, անցկացվել եռակողմ ձևաչափով՝ Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի և Ուկրաինայի միջև։

Rbc-ն մանրամասներ է ներկայացրել առկա և սպասվելի իրադարձությունների վերաբերյալ։

Նոր փուլը՝ երկկողմ ձևաչափով՝ առանց Թրամփի փեսայի և ԱՄՆ հատուկ դեսպանորդի

Այս նոր հանդիպման հստակ ժամը, վայրը, ինչպես նաև տևողությունը հայտնի չեն։ ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոյի խոսքով՝ այն երկկողմ կլինի՝ Ռուսաստանի և Ուկրաինայի ներկայացուցիչների միջև։ Ամերիկացի ներկայացուցիչները կարող են ներկա լինել, սակայն Վաշինգտոնի գլխավոր բանակցողները՝ ԱՄՆ նախագահի հատուկ դեսպանորդ Սթիվ Ուիտքոֆը և ԱՄՆ նախագահի փեսան՝ Ջարեդ Քուշները, այս անգամ ներկա չեն լինի։

Կողմերը պաշտոնապես չեն հայտարարել իրենց պատվիրակությունների կազմի մասին, ենթադրվում է, որ բանակցողների կազմը նույնը կլինի։ Ռուսական պատվիրակությունն այն ժամանակ գլխավորում էր Գլխավոր շտաբի գլխավոր վարչության պետ, ծովակալ Իգոր Կոստյուկովը, և նրա կազմում էին Պաշտպանության նախարարության ներկայացուցիչներ (ռուսական կողմը պաշտոնապես չի հրապարակել պատվիրակությունների ցուցակը)։ Ներկա էր նաև նախագահի արտասահմանյան երկրների հետ ներդրումների և տնտեսական համագործակցության հարցերով հատուկ ներկայացուցիչ Կիրիլ Դմիտրիևը։

Աբու Դաբիում ուկրաինական պատվիրակության կազմում էր տասը մարդ՝ պատվիրակության ղեկավար, Ազգային անվտանգության և պաշտպանության խորհրդի քարտուղար Ռուստեմ Ումերովը, նախագահի աշխատակազմի ղեկավար Կիրիլո Բուդանովը, Գերագույն ռադայի «Ժողովրդի ծառա» խմբակցության ղեկավար Դավիթ Արախամիան, նախագահի աշխատակազմի ղեկավարի առաջին տեղակալ Սերգեյ Կիսլիցյան, Ուկրաինայի զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետ Անդրեյ Գնատովը, Գլխավոր հետախուզական վարչության պետ Օլեգ Իվաշչենկոն և նրա տեղակալ Վադիմ Սկիբիցկին, ինչպես նաև նախագահի աշխատակազմի տնտեսական հարցերով խորհրդական Ալեքսանդր Բևզը։

Միացյալ Նահանգներից, Ուիթքոֆի և Քուշների հետ մեկտեղ, ներկա էին բանակի քարտուղար Դեն Դրիսկոլը, ԱՄՆ Ընդհանուր ծառայությունների վարչության Դաշնային գնումների ծառայության կոմիսար Ջոշ Գրուենբաումը և Եվրոպայում դաշնակից ուժերի հրամանատար Ալեքսուս Գրինկևիչը։

Ռուբիոյի խոսքով՝ բանակցությունների հիմնական թեման տարածքային հարցն է։ «Կողմերը պետք է անցնեն այդ կամուրջը։ Դեռևս անդունդ կա, բայց գոնե մեզ հաջողվել է նեղացնել հարցերի շրջանակը՝ հասցնելով մեկ կենտրոնականի, և այն ակնհայտորեն շատ բարդ է», - հունվարի 28-ին Սենատի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի լսումների ժամանակ ասել է պետքարտուղարը։ Ռուբիոն չի մանրամասնել, թե ինչպես են կողմերը լուծել այլ վիճելի հարցեր, ինչպիսին է Զապորոժյեի ատոմակայանի վերահսկողությունը, բայց ընդգծել է, որ մանրամասների հրապարակային քննարկումը ներքին քաղաքական ճնշում է ստեղծում Ռուսաստանի և Ուկրաինայի ղեկավարության վրա։

Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկին շարունակում է բացառել տարածքային զիջումները։

«Ուկրաինան պատրաստ չէ այնպիսի զիջումների, որոնք կխախտեն իր տարածքային ամբողջականությունը։ Մենք Դոնբասը և Զապորոժյեի ԱԷԿ-ը չենք հանձնի ռուսներին առանց պայքարի։ Ամենաքիչ խնդրահարույց տարբերակը «մնալ այնտեղ, որտեղ գտնվում ենք» բանաձևն է», - ասել է նա հունվարի 30-ին։ Մեկնաբանելով Զելենսկու խոսքերը՝ Կրեմլը նշել է, որ Զապորոժյեի ԱԷԿ-ը Ռուսաստանի վերահսկողության տակ է 2022 թվականի մարտից, և որ ճակատում դինամիկան ինքնին խոսում է իր մասին։

Երկկողմ ռուս-ուկրաինական փաստաթղթի մասին խոսք չկա

Հունվարի 23-24-ի բանակցությունների արդյունքները բավականին դրական են գնահատվել Միացյալ Նահանգներում: ԱՄՆ պաշտոնյան, անանուն մնալու պայմանով, «Ռոյթերս»-ին ասել է, որ պատվիրակություններին հաջողվել է հասնել «ամենափոքր մանրամասներին» և հույսկա, որ կիրակի օրվա խորհրդակցությունների փուլը կարող է «գործարքը հասցնել իր վերջնական կուլմինացիային»:

Անհասկանալի է, թե ինչպես է պաշտոնականացվելու վերջնական խաղաղության համաձայնագիրը։ Սիբիգայի խոսքով՝ վերջնական 20 կետանոց ծրագիրը Միացյալ Նահանգները առանձին կստորագրի Ռուսաստանի և Ուկրաինայի հետ. երկկողմ ռուս-ուկրաինական փաստաթղթի մասին խոսք չկա։

Ինչի շուրջ են համաձայնվել Մոսկվան և Կիևը երկրորդ փուլից առաջ

Աբու Դաբիում քննարկվել է էներգետիկ հրադադարի թեման։ Հունվարի 29-ին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել էր, որ խնդրել է Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինին մեկ շաբաթով դադարեցնել Կիևի և Ուկրաինայի այլ քաղաքների վրա հարձակումները՝ ուժեղ ցրտերի պատճառով։ «Եվ նա համաձայնվեց դա անել», - ասել է Թրամփը Սպիտակ տանը կայացած հանդիպման ժամանակ։ Ավելի ուշվստահեցրել էր, որ Ռուսաստանը որոշ ժամանակ չի հրետակոծել։

Կրեմլը հաստատել էր Թրամփի խոսքերը։

Զելենսկին նույնպես հաստատել էր էներգետիկ հրադադարը։

Ծանր էներգետիկ ճգնաժամ․ հունվարի կեսերից Ուկրաինայի էներգետիկ ոլորտում արտակարգ դրություն է

Ինչպես հունվարի 16-ին իր Տելեգրամ ալիքում հայտարարել էր Ուկրաինայի առաջին փոխվարչապետ և էներգետիկայի նախարար Դենիս Շմիգալը, արտակարգ դրություն է սահմանվել Ռուսաստանի կողմից զանգվածային հարձակումների և Կիևի ու շրջանների արտակարգ ծառայությունների միջև առավելագույն համակարգումն ապահովելու համար։ Զելենսկին նախկինում հայտարարել էր, որ ռուսական հարվածների և եղանակի վատթարացման հետևանքները լուրջ են, և որ Կիևն աշխատում է էլեկտրաէներգիայի ներմուծումը մեծացնելու ուղղությամբ։

Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը շեշտում է, որ հարվածները ուղղված են միայն Ուկրաինայի ռազմական և էներգետիկ օբյեկտներին և դրանց հետ կապված ենթակառուցվածքներին։

Կիևի քաղաքապետ Վիտալի Կլիչկոյի խոսքով՝ 2025-2026 թվականների ձմռանը Ուկրաինայի մայրաքաղաքը բախվել է պատերազմից ի վեր ամենածանր էներգետիկ ճգնաժամին։ «Մեր քաղաքի պատմության մեջ առաջին անգամ, նման ուժեղ ցրտերի ժամանակ, քաղաքի մեծ մասը մնացել է առանց ջեռուցման և բախվել էլեկտրաէներգիայի հսկայական պակասի», - ասել է նա 2026 թվականի հունվարին։

Ուկրաինական DTEK էներգետիկ հոլդինգի ղեկավար Մաքսիմ Տիմչենկոն հայտարարել էր՝ Ուկրաինայում իրավիճակը մոտ է հումանիտար աղետին։

Ինչի՞ շուրջ են ԱՄՆ-ն և Եվրոպան բանակցում Ուկրաինայի հետ

Խաղաղության համաձայնագրից բացի, Վաշինգտոնը Կիևի հետ քննարկում է առնվազն երկու այլ փաստաթուղթ՝ Ուկրաինայի անվտանգության երաշխիքների մասին համաձայնագիր և երկրի բարգավաճման մասին համաձայնագիր: Ինչպես Ուիթքոֆը հայտնել է հունվարի 29-ին, երկու փաստաթղթերն էլ գրեթե պատրաստ են:

Ռուբիոյի խոսքով՝ ԱՄՆ-ն և եվրոպական երկրները ընդհանուր համաձայնության են եկել Ուկրաինայի անվտանգության երաշխիքների վերաբերյալ։ Սա ներառում է մի քանի եվրոպական երկրներից, հիմնականում Ֆրանսիայից և Մեծ Բրիտանիայից, «փոքր կոնտինգենտի» տեղակայումը նրա տարածքում։

«Բայց ես ուզում եմ ընդգծել. առանց ԱՄՆ աջակցության երաշխիքների սա ոչ մի նշանակություն չունի», - նշել է նա՝ վկայակոչելով իր եվրոպացի դաշնակիցների անբավարար ռազմական կարողությունները։

«Կամավորների կոալիցիան»՝ 30 երկրներից բաղկացած խումբը, որը հիմնականում Կիևի համար անվտանգության երաշխիքներ է մշակում, անցյալ տարվանից քննարկում է Ուկրաինայում եվրոպական զորքերի տեղակայման հարցը։ Եվրոպացիների համար գլխավոր խոչընդոտը, Ռուսաստանի կտրականապես դեմ լինելուց բացի, մնում էր ամերիկացիների կողմից տեխնիկական և լոգիստիկ աջակցություն ցուցաբերելու դժկամությունը։

Եվրոպական դիվանագիտական աղբյուրը RBC-ին հայտնել է, որ Ուկրաինա զորքեր ուղարկելու վերաբերյալ քննարկումները շարունակվում են, կողմերը նախ պետք է համաձայնության գան հրադադարի շուրջ։

«Եվրոպան չի հավատում, որ խաղաղությունը կգա մեկ գիշերվա ընթացքում։ Ներկայումս հիմնական վիճելի հարցը մնում է տարածքային հարցը։ Մենք կողմ ենք նախ հրադադարի բանաձև գտնելուն և միայն դրանից հետո այս բարդ բանակցությունների շարունակմանը, որոնց ընթացքում երկու կողմերն էլ պետք է որոշեն, թե ինչ զիջումների են պատրաստ գնալ», - բացատրել է նա։

Միաժամանակ, Եվրոպան դժգոհ է խաղաղության բանակցություններին իր ներկայացուցիչների ներգրավվածության բացակայությունից։ «Այն փաստը, որ ոչ միայն մարտեր են ընթանում, այլև երկխոսություն, լավ բան է։ Միաժամանակ, մենք, անշուշտ, չենք կարող գոհ լինել բանակցային գործընթացում եվրոպական կողմի ներգրավվածության վերաբերյալ ներկայիս իրավիճակից։ Հակամարտությունը ծավալվում է եվրոպական մայրցամաքում»։

«Եվրոպան պատասխանատու է կարգավորման համատեքստում շատ կարևոր որոշումների համար։ Օրինակ՝ Ուկրաինայի ԵՄ անդամակցության հարցը», - պնդում է եվրոպական դիվանագիտական աղբյուրը։ Նրա խոսքով՝ այս որոշումը չի կարող կայացվել Սպիտակ տանը, ինչպես որ, ի դեպ, Զելենսկին ինքը չի կարող այն միայնակ կայացնել։ «Անհրաժեշտ է քննարկում Ռուսաստանի հարևանների հետ, և դա Եվրոպան է», - նշել է դիվանագետը։

Ի՞նչ այլ երաշխիքներ են քննարկվում Եվրոպայում Ուկրաինայի համար

Ուկրաինայի անվտանգության երաշխիքների հարցը առավել ընդգծվեց հունվարի 29-ին Բրյուսելում կայացած ԵՄ արտաքին գործերի նախարարների հանդիպման ժամանակ։ Նրանք, ի թիվս այլ հարցերի, քննարկեցին Ուկրաինայի՝ Եվրամիությանը միանալու հեռանկարները (ԱՄՆ-ի կողմից նախկինում առաջարկված խաղաղության ծրագրի տարբերակներից մեկը ներառում է կետ, որը երաշխավորում է հանրապետության անդամակցությունը դաշինքին արդեն 2027 թվականին)։ Այս զարգացումը ներկայացվում է որպես Ուկրաինայի՝ ՆԱՏՕ-ին միանալու այլընտրանք, որին դաշինքի անդամ երկրներն իրենք ներկայումս պատրաստ չեն։

Հունվարի 30-ին Զելենսկին լրագրողներին ասել է, որ Ուկրաինան հույս ունի արագացված անդամակցության գործընթացի՝ նշելով, որ այլ տարբերակները կհանդիպեն Ռուսաստանի դիմադրությանը: Սակայն, ըստ «Եվրոպական պրավդայի», Ուկրաինայի առաջնորդը չի պնդել փաստաթղթերում 2027 թվականն ամրագրելու հարցում։ «Ես դիվանագետներին հարցրել եմ. երբ մենք տեխնիկապես պատրաստ կլինենք: Տեխնիկապես մենք պատրաստ կլինենք 2027 թվականին»,- մանրամասնել է նա:

Դավոսում կայացած Համաշխարհային տնտեսական ֆորումում Զելենսկու ելույթից հետո, որում նա եվրոպացի դաշնակիցներին մեղադրեց «վախկոտության» մեջ, Կիևի հասցեին զգուշավոր քննադատություններ սկսեցին հնչել ոչ միայն ԵՄ աջակողմյան ուժերի ներկայացուցիչների կողմից, ովքեր սկզբում դեմ էին Ուկրաինային անվերապահ աջակցության գաղափարին, այլև նրա հիմնական դաշնակիցների կողմից։

Արձագանքելով դրանց, Զելենսկին բացատրեց, որ իր հուզական հայտարարությունները պայմանավորված են եղել Եվրոպայի կողմից Կիևի PURL (Ուկրաինայի առաջնահերթ պահանջների ցանկ) ծրագրի անբավարար ֆինանսավորմամբ, որը նախատեսված է ամերիկյան զենք գնելու համար։ Նա պնդել է, որ ԱՄՆ-ն հրթիռները ժամանակին չի մատակարարել Կիևին՝ վճարումների ուշացման պատճառով։ Արևմտյան երկու պաշտոնյաներ Financial Times-ին ասել են, որ Զելենսկու պնդումները կեղծ են, բայց հրաժարվել են լրացուցիչ մանրամասներ տրամադրել։