Ավերում, սպանում, նվաճում են աշխարհի բոլոր ծայրերում. որ կետերում են մերօրյա ամենաթեժ հակամարտությունները և ինչի համար

Օրերս լրացավ Լեռնային Ղարաբաղում տեղի ունեցած 44-օրյա պատերազմի հրադադարի մասին հայտարարության մեկ տարին: Մի քանի տասնյակ հայտարարություն հնչեց թե՛ հայկական, թե՛ ադրբեջանական, թե՛ ռուսական կողմից, որոշ «եղբայրական» երկրներ շնորհավորեցին Ադրբեջանին «հաղթանակի» կապակցությամբ:

Միջազգային որոշ ԶԼՄ-ներ, կառույցներ և փորձագետներ էլ անդրադարձան Ադրբեջանի կողմից տարածքների օկուպացմանն ու առկա խնդիրներին, որոնց բախվում է Հայաստանը պատերազմից մեկ տարի անց:

Պատերազմական գործողությունների դադարեցման, ասել է թե, հրադադարի մասին հայտարարությունը, ճիշտ է, վերջ դրեց Լեռնային Ղարաբաղի տարածքում բուն մարտական գործողություններին և արյունալի պատերազմին, սակայն հայտարարել, թե հրադադարը պահպանվում է, մեղմ ասած, անմտություն է: Ի դեպ, այս մասին փաստեց նաև ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը՝ մի քանի օր առաջ նշելով, որ ցավով պետք է արձանագրի՝ հրադադարի ռեժիմը չի պահպանվում:

Այսպիսով, տասնամյակների արմատներ ունեցող, բայց 2020 թվականին թեժ փուլ մտած և նույն տարում էլ ավարտված պատերազմը «փակ» տարբերակով շարունակվում է նաև 2021-ին: Միջազգային հեղինակավոր վերլուծաբանները հավաստում են, որ Լեռնային Ղարաբաղի խնդիրը 2021-ին էլ լրջորեն դասվում է չմարող հակամարտությունների շարքին և այդպես կլինի դեռ երկար ժամանակ:

Աշխարհում, տարատեսակ հաշվարկներով, մի քանի տասնյակ գործող, «տաք»  հակամարտություն կա: Դրանք տարբեր փուլերում են, որոշները տասնամյակների վաղեմություն ու պատմություն ունեն, որոշները՝ մի քանի տարվա, մյուսները նոր ու մեկնարկային փուլում են, մի քանիսն էլ՝ թեժ քաղաքական գործընթացների հետևանք:

Առհասարակ, գրեթե բոլոր հակամարտությունների խորքում քաղաքական տարատեսակ գործընթացներ են, իսկ միմյանց դեմ մարտնչող պետությունների հետևում գրեթե միշտ  գերտերություններն են, որոնք «օգնում են» զենքի մատակարարման, ֆինանսավորման հարցերում, ստանձնում միջնորդի դեր՝ երկխոսության ու կարգավորման համար:

Այժմ էլ պատերազմները հողի ու տարածքի, իշխանության ու ինքնիշխանության, կրոնի, էթնոսի, ազատագրման կամ նվաճման կամ էլ սեփական տարածքի պաշտպանության համար են, սակայն ժամանակակից աշխարհում դրանք փոքր-ինչ այլ բնույթ ունեն: Տեղեկատվական տեխնոլոգիաները, օր օրի թարմացվող տեխնիկան ու ռազմական միջոցները մի կողմից՝ դյուրացնում, մյուս կողմից բարդացնում են կոնֆլիկտների հանգուցալուծումը:

Պատերազմներն էլ դասակարգում ունեն.

  1. Կրոնական, էթնիկական, քաղաքական և այլ պատճառներով ցածր ինտենսիվության զինված հակամարտություններ են համարվում այն հակամարտությունները, որոնց դեպքում տարեկան մահանում է մինչև 50 մարդ:
  2. Էպիզոդիկ ահաբեկչական հարձակումները և ռազմական գործողությունները, որոնց ընթացքում տարեկան զոհվում է մինչև 500 մարդ, դասակարգվում են որպես միջին ինտենսիվության հակամարտություններ։
  3. Բարձր ինտենսիվության զինված հակամարտությունը սովորական զենքերի և զանգվածային ոչնչացման զենքերի (բացառությամբ միջուկային) օգտագործմամբ մշտական ռազմական գործողություններն են՝ օտար պետությունների և կոալիցիաների ներգրավմամբ: Նման հակամարտությունները հաճախ ուղեկցվում են զանգվածային և բազմաթիվ ահաբեկչական հարձակումներով։ Զոհերի թիվը տարեկան անցնում է 500-ը:

Ստոկհոլմի խաղաղության հետազոտական ինստիտուտի (SIPRI) վերլուծական կենտրոնի պատրաստած զեկույցի հեղինակները հաշվարկել են միայն 2020 թվականին աշխարհում զինված հակամարտությունների թիվը. ընդհանուր առմամբ՝ 39։ Եթե գումարենք նաև երկրների ներսում ցույցերի հետևանքով բախումներն ու ներպետական հակամարտությունները, թիվը կգերազանցի 100-ը:

Դրանք շատ անհավասարաչափ են բաշխվել մայրցամաքներում։ Վերը նշված 39 թվից միայն 20-ն Աֆրիկայում է, 7-ը՝ Մերձավոր Արևելքում, մյուսները՝ Եվրոպայում, Ասիայում, Օվկիանիայում:

Նախորդ տարի չափազանց թեժ, արյունալի մարտեր են տեղի ունեցել Աֆղանստանում և Եմենում։ Ամերիկայում հակամարտություններ են նկատվում Մեքսիկայում և Կոլումբիայում։ Ասիայում զինված բախումներ են տեղի ունեցել Աֆղանստանում, Թուրքիայում, Հնդկաստանում, Ինդոնեզիայում, Ֆիլիպիններում, Թայլանդում, Մյանմարում, Պակիստանում և, իհարկե, երկարամյա հակամարտությունը շարունակվում է Սիրիայում և Իրաքում:

2020-ին զինված բախումներ տեղի են ունեցել նաև Ուկրաինայում:

Ըստ SIPRI-ի՝ ամենախնդրահարույց գոտին շարունակում է մնալ Աֆրիկան։ Այնտեղ զինված հակամարտություններ են գրանցվել միաժամանակ Եգիպտոսում, Գվինեայում, Կոտ Դիվուարում, Կոնգոյում, Եթովպիայում, Սոմալիում, Մալիում, Սուդանում և Հարավային Սուդանում, Բուրկինա Ֆասոյում, Մոզամբիկում, Կամերունում, Լիբիայում, Նիգերում, Նիգերիայում, Անգոլայում, Մադագասկարում, Ուգանդայում, Քենիայում, Չադում, Կենտրոնական Աֆրիկյան Հանրապետությունում և մի քանի այլ հատվածներում:

Դոնբասն էկոլոգիական աղետի շեմին էր դեռ 2019-ին: Դեռևս հակամարտությունից առաջ այս տարածաշրջանը համարվում էր աշխարհի ամենաաղտոտվածներից մեկը. գրեթե երկու հարյուր տարի այնտեղ ինտենսիվ ածխի արդյունահանում է տարվում, գործում են խոշոր մետալուրգիական և քիմիական ձեռնարկություններ, և այդ ամենից թունավոր թափոններ են կուտակվել հողում։ Սրան գումարվում է նաև չմարող հակամարտությունը, որն այս տարի թեև սրացում ապրեց, սակայն հնարավոր եղավ որոշակի «կայունություն» պահպանել:

314.jpg (95 KB)316.jpg (106 KB)317.jpg (444 KB)

Լուսանկարներում Դոնբասն է

Աֆղանստանում էլ հակամարտությունը, ըստ էության, շարունակվում է:

Կառավարական զորքերի և Թալիբանի միջև պատերազմն այստեղ սկսվել էր 2001 թվականին, երբ  ապանեցին միջազգային ահաբեկիչ և Ալ-Քաիդայի հիմնադիր Ուսամա բեն Լադենին, որը պատասխանատու էր սեպտեմբերի 11-ին Նյու Յորքում և Վաշինգտոնում տեղի ունեցած հարձակումների համար։

20 տարի շարունակ ԱՄՆ-ի և արևմտյան կոալիցիայի զինված ուժերը կառավարական բանակի հետ միասին կռվել են թալիբների դեմ։ 2021 թվականի մայիսի 13-ին ԱՄՆ նախագահ Ջոզեֆ Բայդենը հրամայեց դուրս բերել զորքերը Աֆղանստանից, որից հետո թալիբները սկսեցին զանգվածային հարձակում։ Նրանք, տարբեր գնահատականներով, գրավել են Աֆղանստանի տարածքի մինչև 85%-ը։ Այժմ թալիբները երկրում ձևավորել են կառավարություն և փորձում են հարաբերություններ հարթել տարբեր երկրների ու միջազգային կառույցների հետ:

Նրանք բանտերում պահում են Աֆղանստանի պաշտպանության համար կռվող զինվորականների մեծ մասին:

318.jpg (86 KB)319.jpg (161 KB)

Լուսանկարներում Աֆղանստանն է

Եմենում քաղաքացիական պատերազմը շարունակվում է ավելի քան 7 տարի։ Միայն 2015-2019 թվականներին այնտեղ սպանվել է 91,6 հազար կառավարական բանակի անձնակազմ, հութի ապստամբներ և խաղաղ բնակիչներ։

2015 թվականի փետրվարի 5-ին զինված շիա հութի խմբավորումը գրավել է Եմենի մայրաքաղաք Սանան։ Ի պատասխան՝ Սաուդյան Արաբիայի թագավորական օդուժը և կոալիցիոն այլ պետություններ սկսեցին ռմբակոծել Սանան, Թաիզը, Ադենը և Եմենի այլ քաղաքները։

321.jpg (288 KB)322.jpg (144 KB)

Լուսանկարներում Եմենն է

Աֆրիկան ռեկորդային է ռազմական հակամարտությունների թվով. «Իսլամական պետություն Սահելում» ահաբեկչական կազմակերպությունը գործում է Մալիում, Նիգերում և Բուրկինա Ֆասոյում։ Այս նահանգներում 2020 թվականին ռազմական բախումների և քաղաքացիական անձանց վրա հարձակումների դեպքերը նախորդ տարվա համեմատ աճել են 35%-ով։

2017 թվականից Մոզամբիկում գործում է արմատական իսլամական «Անսար ալ Սուննա» խմբավորումը, որին աջակցում է ԴԱԻՇ ահաբեկչական կազմակերպությունը։ 2020 թվականի ընթացքում խաղաղ բնակիչների վրա հարձակվել են ավելի քան 330 անգամ, իսկ նախորդ տարվա նոյեմբերի 10-ին ահաբեկիչները ֆուտբոլի դաշտում գլխատել են 50 խաղաղ բնակչի։

Եթովպիայում կառավարական ուժերը բախվեցին Տիգրայի ազատագրման ժողովրդական ճակատի զինված ուժերի հետ 2020 թվականի նոյեմբերին։ Կառավարական բանակի վրա հարձակումներից և բանակային բազայի գրավումից հետո իշխանությունները պաշտոնապես զորքերը դուրս բերեցին ապստամբների դեմ։ Նրանց կորուստները 2021 թվականի սկզբին կազմել են 6 հազար սպանված և 10 հազար վիրավոր և գերեվարված։ Զոհվել է մոտ 1500 խաղաղ բնակիչ։

323.jpg (940 KB)324.jpeg (40 KB)

Լուսանկարներում Մոզամբիկն է

Այս տարի՝ 11 օր շարունակ հրթիռային հարվածներով «փոխանակվելուց հետո», Իսրայելը և Պաղեստինի խմբավորումները Գազայի հատվածում համաձայնեցին զինադադարի: Սա 21-րդ դարի «ամենաժամանակակից» պատերազմներից մեկն էր, որտեղ կենդանի ուժերի միջև բախումը գրեթե բացակայում էր:

Գործողության 11 օրվա ընթացքում իսրայելական ուժերը ոչնչացրել են ՀԱՄԱՍ-ի և Իսլամական ջիհադի խմբավորումների 225 մարտիկների, այդ թվում՝ 25 հրամանատարների, ոչնչացրել ավելի քան 100 կմ թունելներ, «հարյուրավոր» հրթիռային կայանքներ, «տասնյակ» սարքեր, որոնք օգտագործվել են գրոհայինների կողմից, ինչպես նաև պաղեստինյան առնվազն 20 վարչական և ֆինանսական հաստատություններ:

Իսրայելի զինված ուժերը հետ են մղել «յոթ անօդաչուների հարձակումները և կանխել երկու հարված ծովից», իսկ «Երկաթե գմբեթ» հակաօդային պաշտպանության համակարգերը խլել են արմատականների արձակած հրթիռների շուրջ 90%-ը՝ թույլ չտալով դրանց պայթել:

Տարածքում զոհերի ընդհանուր թիվը հասել է 243-ի, ներառյալ՝ 66 երեխա և 39 կին: Վիրավորում ստացածների թիվը 1910 է: Իսրայելական կողմից զոհվել է առնվազն 12 մարդ (ինը իսրայելցի և երեք օտարերկրացի):

325.jpg (85 KB)326.jpg (204 KB)

Լուսանկարներում Իսրայելն ու Պաղեստինն են

Աշխարհում հակամարտությունների, ռազմական գործողությունների մեծ մասը տեղի է ունենում կառավարական ուժերի և զինված ոչ պետական խմբավորումների միջև։

Կոնկրետ երկրների միջև եղած առճակատումը կարելի է անվանել սահմանային հակամարտություններ Հնդկաստանի և Պակիստանի, ինչպես նաև Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև՝ Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ։

Մնացած խմբավորումները պայքարում են կառավարությունից անկախանալու համար, կամ ահաբեկչական կազմակերպություններ են։

ՄԱԿ-ի հաշվարկներով՝ աշխարհում ավելի քան 100 միլիոն մարդ շարունակում է ապրել հակամարտ գոտիներում: Այս հատվածներում չափազանց շատ են հումանիտար խնդիրները: Շարունակվող պատերազմներն ամբողջ աշխարհում ավելացրել են նաև փախստականների թիվը, խորացրել՝ սովի մակարդակը, համաճարակների խնդիրը:

COVID-19-ի համաճարակը թեև նախորդ տարի մեծացրեց պատերազմող կողմերի միջև հրադադարների թիվը, սակայն այդ հրադադարները պահպանվում են մասամբ, իսկ բռնության մակարդակը ոչ միայն չի նվազել, այլ նույնիսկ որոշ դեպքերում աճել է։

Տպել
2874 դիտում

Արձանի մասին խոսք եղավ, բոլորն ակտիվացան. վարչապետը՝ Ծառուկյանի՝ Հիսուս Քրիստոսի արձանը տեղադրելու ցանկության մասին

Դժբախտ պատահար Երևանի Գրիբոյեդովի փողոցում. շինհրապարակում անգիտակից վիճակում հայտնաբերվել է աշխատակիցը

Եթե ՌԴ-ն «ներխուժի» Ուկրաինա, ի՞նչ դիրքորոշում է հայտնելու ՀՀ-ն՝ որպես ՀԱՊԿ նախագահող երկիր․ մեկնաբանում է Փաշինյանը

Նորակոչիկները երդվել են անձնվիրաբար ծառայել հայրենիքին

«Դատալեքս» տեղեկատվական համակարգն այս պահին չի գործում. Բարձրագույն դատական խորհուրդը պարզաբանում է տարածել

5 զավակ, 9 թոռ, 15 ծոռ. վանաձորցի Եվգին տատը ծննդյան 100-ամյակն է տոնել

Հայկ Չոբանյանը նշանակվել է «Առաջատար տեխնոլոգիաների ձեռնարկությունների միության» գործադիր տնօրեն

Անթալիայի դիվանագիտական ֆորումին Հայաստանի մասնակցության հավանականությունը մեծ է․ Փաշինյան

Ադրբեջանը Շուշիում հայկական կողմին է փոխանցել Որոտանից հայտնաբերված ևս մեկ աճյուն

ՊՆ-ից արձագանքել են Սուրեն Պապիկյանի հարսանիքի առթիվ դրամահավաքության մասին լուրերին

Վարդենյաց լեռնանցքը փակ է, Նիգավան-Ալագյազ ճանապարհահատվածում բուք է

Սայաթ Շիրինյանը բերման է ենթարկվել գողության կասկածանքով. Ոստիկանություն

Հայաստանը չպետք է անցնի կիսանախագահական կառավարման համակարգի․ Նիկոլ Փաշինյան

Փաստաբանի միջոցով «Վարդաշեն» ՔԿՀ-ի կալանավորված անձին փորձել են փոխանցել մեթամֆետամին

Արմեն Սարգսյանի հրաժարականի մասին տեղեկացել եմ հրապարակային հայտարարելուց ընդամենը 3,5 ժամ առաջ․ Նիկոլ Փաշինյան

Մեկնարկել է ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի առցանց ասուլիսը (ուղիղ)

ՃՈ ուժեղացված ծառայություն մարզերում. հայտնաբերվել է 4.342 խախտում

Սայաթ Շիրինյանին բերման են ենթարկել, ըստ տեղեկությունների՝ նա Ոստիկանության Մարտունու բաժնում է. փաստաբան

Պարո՛ն Սամսոնյան, հարկ է աշխատանքն այնպես կազմակերպվի, որ քաղաքացին դժգոհ չլինի. Շիրակի մարզպետը՝ Գյումրու համայնքապետին

Հայոց բանակի կազմավորման 30-րդ տարեդարձը Գյումրիում կնշվի հավաք և զուսպ

Թմրամիջոցներ կարմիր պղպեղի տուփում և արգելված իրեր դատապարտյալի խցում ու նրա համար նախատեսված հանձնուքում

Մեզ սպառնում են. Մորգենշտերնի համերգի կազմակերպիչները մեկնաբանում են կատարվածը

Զորամասերից մեկում անցկացվել են ցուցադրական մարտավարական զորավարժություններ

Հայրենասեր լինելու համար պետք է համախմբվել մեկ նպատակի շուրջ, ինձ համար այլ նպատակներ չկան. Տիգրան Արզաքանցյան

Էջմիածում այրվել է չշահագործվող շինության տանիք

ՍԱՏՄ-ն կորոնավարակի հաղթահարմանն ուղղված ստուգայցեր է անցկացրել հանրային սննդի օբյեկտներում

Քննարկվում է Երեւանյան լճի տարածքում հանգստի գոտի կառուցելու հնարավորությունները

Երևանի քաղաքապետարանում կներդրվի փաստաթղթաշրջանառության էլեկտրոնային «Mulberry» համակարգ

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Արցախի նախագահի գլխավորությամբ տեղի է ունեցել խորհրդակցություն (լուսանկարներ)

Ոստիկանության ստորաբաժանումները մեկ օրում բացահայտել են հանցագործության 133 դեպք

ՀՀ տարածքում կան փակ և դժվարանցանելի ավտոճանապարհներ

Դոլարն ու եվրոն էժանացել են. Կենտրոնական բանկը սահմանել է նոր փոխարժեքներ

2021թ. 12 ամիսների ընթացքում պետական բյուջե վճարվել է 1 տրիլիոն 206 մլրդ դրամ հարկ. ովքեր են 10 ամենախոշոր հարկատուները

Բելառուսի արդարադատության նախարարը հետաքրքրված է Հայաստանում ՔԿԱԳ ոլորտի թվայնացման աշխատանքներով

Քրիստինե Գրիգորյանն ընտրվեց Մարդու իրավունքների պաշտպան

ՌԴ-ում ՀՀ դեսպանը հայտարարել է դիվանագիտական առաքելությունն ավարտելու մասին

ԱՄՆ պետդեպարտամենտն ամերիկացիներին խորհուրդ է տալիս չմեկնել Ուկրաինա

Նոր նշանակում քննչական կոմիտեում

Հանրապետության գետերը գտնվում են ձմեռային սակավաջուր փուլում

Մեծ Բրիտանիան սկսել է Ուկրաինայից տարհանել իր դեսպանատան աշխատակիցներին