«Իմ քայլը» հանդիպել է վարչապետին. Ընտրական օրենսգրքի փոփոխությունները գրեթե պատրաստ են, կուղարկվեն Վենետիկի հանձնաժողով

Խորհրդարանական մեծամասնությունը վերջնական տեսքի է բերել Ընտրական օրենսգրքի փոփոխությունների փաթեթը եւ եթե այլ զարգացումներ չլինեն՝ ընթացիկ շաբաթվա ընթացքում այն կուղարկվի Վենետիկի հանձնաժողով՝ խորհրդատվական կարծիք ստանալու նպատակով:

Մեր տեղեկություններով, շաբաթ օրը «Իմ քայլը» այս փոփոխությունների հարցը քննարկել է նաեւ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ: Առաջիկա 3 օրերի ընթացքում վերջնական որոշում կկայացվի՝ ինչպես են առաջ շարժվում:

Քննարկված եւ վերջնական տեսքի բերած տարբերակում իշխող խմբակցությունը հիմնվում է այն ենթադրության վրա, որ այն ընդունվելու է մինչեւ Սահմանադրության փոփոխությունները:

Բայց չի բացառվում, որ դրանց զուգահեռ ԱԺ-ում նաեւ Սահմանադրության փոփոխություններ իրականացվեն: Ըստ մեր ունեցած տեղեկությունների՝ այդ փոփոխությունները վերաբերելու են ԿԸՀ ձեւավորման կարգին, խորհրդարանի ինքնալուծարման հնարավորությանը եւ կայուն մեծամասնության ձեւավորմանը:

Իսկ թե ինչ է փոխվելու գործող Ընտրական օրենսգրքում՝ այդ ամենի վերաբերյալ վերջնական տվյալները մեր զրույցում ներկայացրել է օրենսգրքի փոփոխությունների աշխատանքային խմբի համակարգող, «Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավոր Համազասպ Դանիելյանը:

- Պարոն Դանիելյան, արդեն բավական երկար ժամանակ է՝ քննարկվում են ԸՕ բարեփոխումները: Մեր տեղեկություններով, քննարկումները վերջնական փուլի են հասել: Ե՞րբ եք պատրաստվում նախագիծն ուղարկել Վենետիկի հանձնաժողով:

- Ես լիահույս եմ, որ ընթացիկ շաբաթվա ընթացքում ոչ միայն կուղարկվեն Վենետիկի հանձնաժողով, այլ նաեւ կհրապարակվեն: Որովհետեւ կարեւոր է, որ այդ նախագիծը նաեւ Հայաստանում հնարավորինս մանրամասն քննարկման փուլ անցնի: Հիմա տեխնիկական աշխատանքներ են տարվում վերջնականացնելու փաթեթի բովանդակությունը, եւ միաժամանակ թե՛ կհրապարակվի, ե՛ւ թե կուղարկենք Վենետիկի հանձնաժողով՝ կարծիքի:

- Կարո՞ղ եք ասել, թե երբ կբերվի Ազգային ժողով՝ առաջին ընթերցմամբ քննարկման:

- Գիտեք, մենք ուզում ենք, որ ոչ թե միանգամից դնենք շրջանառության մեջ, այլ առնվազն 2 շաբաթ հանրային քննարկման փուլ նախատեսենք, որից հետո կլինեն նաեւ խորհրդարանական լսումներ եւ մի շարք այլ ֆորմատով այլ հանդիպումներ եւ քննարկումներ: Հետեւաբար ես կարծում եմ, որ փետրվարի վերջին կդրվի շրջանառության մեջ եւ մարտի վերջին, ապրիլի սկզբին կունենանք առաջին ընթերցումը:

- Քանի որ նախագծի նախապատրաստման վերջնական փուլին ենք հասել, կարո՞ղ եք ասել այն հիմնայկան փոփոխությունները, որոնք կլինեն այդ փոփոխությունների արդյունքում:

- Ձեւավորվում է ընտրողների ցուցակների կազմման որոշակի նոր ընթացակարգ, որը հնրավորություն կտա ձերբազատվել ցուցակներում եղած այն անձանցից, որոնք Հայաստանում չեն բնակվում եւ ընտրելու իրավունք չունեն:

Կան քարոզարշավի հետ կապված փոփոխություններ, այդ թվում քարոզարշավի ընթացքում ֆինանսական ծախսերի կարգավորումների հետ կապված:

Ամենաշատը երեւի ուշադրության արժանի է ԱԺ ընտրակարգի հետ կապված փոփոխությունը:

Որոշակի կարգավորումներ կան անցողիկ արգելապատնեշի հետ կապված. մենք առաջարկում ենք կուսակցությունների համար արգելապատնեշը մեկ տոկոսով նվազեցնել՝ 5-ից դարձնելով 4, իսկ դաշինքների համար մեկ տոկոսով բարձրացնել՝ այդպիսով դարձնելով 8:

Որոշակի փոփոխություններ իրականացվել են ԱԺ-ում մանդատների բաշխման հետ կապված. Բոնուսների ազդեցությունը փորձում ենք հնարավորինս չեզոքացնել:

Կոալիցիայի ձեւավորման հետ կապված սահմանափակումներն են վերանայվելու՝ ազատականացնելով եւ հնարավորություն տալով, որ մեծամասնություն չունենալու դեպքում քաղաքական ուժերը ավելի երկար ժամանակահատվածում բանակցեն իրար հետ եւ արդյունքում կարողանան ձեւավորել կոալիցիա:

- «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունը առաջարկ էր արել՝ ռեյտինգայինից հրաժարվելուց հետո անցնել ոչ թե փակ համամասնականի, այլ կիսաբացի: (Փակ համամասնականի դեպքում քաղաքացին չի կարող փոփոխություն անել կուսակցության ցուցակում: Ստացած ձայները բաշխվում են համամասնական ցուցակի հերթականությամբ: Կիսաբացի դեպքում որոշ չափով քաղաքացու ձայնի արդյունքում է որոշվում, թե այդ ցուցակից ով անցնի խորհրդարան): Ընդունվե՞լ է այդ առաջարկը:

- Տեսեք, ԼՀԿ-ն իրապես կոնցեպտուալ այլ լուծում է առաջարկում որպես ռեյտինգայինին այլընտրանք: Ինչ-որ առումով այն կարելի է համարել նորից ռեյտինգային, բայց համապետական մասշտաբով: Այս դեպքում ոչ թե 13 տարածքային ցուցակներ են լինում, այլ ամբողջ երկրում բաց ցուցակներ: Գաղափարին ծանոթ ենք, դեռ առիթ ունենալու ենք թե մեր եւ իրենց խմբակցությունով քննարկելու եւ թե արտախորհրդարանական ուժերի հետ:

- Այսինքն մերժված չի:

- Չէ, մերժված չի: Դեռ վաղ է վերջնական կարծիք հայտնել դրա հետ կապված, որովհետեւ իրապես պետք է շատ մանրամասն դիտարկել էդ առաջարկի բովանդակությունը եւ ակնհայտ դրական կողմերի հետ միասին նաեւ փորձել վերհանել եւ գնահատել, թե ինչ բացասական կողմեր կան եւ ինչ ռիսկեր կան:

- Համենայնդեպս նախագծում չկա նրանց առաջարկը:

- Նախագծում մենք այս փուլում որոշել ենք կանգնել համամասնական ընտրակարգի վրա՝ ֆիքսված ցուցակներով, որոնք երբեմն նաեւ կոչում են փակ ցուցակներ, բայց դա շփոթմունք է առաջացնում, որովհետեւ փակ ցուցակ ասելով նկատի չունեն, որ ցուցակի անունները գաղտնի են, այլ այն, որ այդ ցուցակի անունները նախապես կուսակցության կողմից ֆիքսված են:

- Պարոն Դանիելյան, կնշե՞ք, թե ինչով է պայմանավորված, օրինակ, ռեյտինգայինից անցումը համամասնականին:

- Ռեյտինգային ընտրակարգն իր մեջ մի քանի էական բացեր է պարունակում, թեեւ բնականաբար նաեւ առավելություններ ունի, ինչպես ցանկացած ընտրակարգ: Եվ եթե հանրության հետ էլ քննարկենք, կտեսնեք, որ հանրության մոտ էլ բավական տարածված բացասական վերաբերմունք կա ռեյտինգայինի նկատմամբ: Դա պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ Հայաստանում դրա կիրառման արդյունքում այն դառնում է ֆինանսական ռեսուրսներ եւ ազդեցություն ունեցող մարդկանց միջեւ պայքար, այդ պայքարը տեղի է ունենում նաեւ նույն կուսակցության նույն ցուցակի մարդկանց միջեւ: Մինչդեռ իրականում խորհրդարանական համակարգում ավելի մեծ դեր պետք է ունենա տվյալ կուսակցության անցած ճանապարհը, կառավարության կազմի եւ կառուցվածքի հետ կապված առաջարկները: Այդ ընտրությունները հաճախ դառնում են ապաքաղաքական, ռեսուրսների միջեւ պայքար: Ռեյտինգայինի մյուս ակնհայտ թերությունն այն է, որ այն խրթին է քաղաքացու համար: Անգամ մասնագետի համար է բավական դժվար մինչեւ վերջ ընկալել, թե ինչպես են քվեները վերածվում ԱԺ տեղերի, ինչ համամասնությամբ են բաշխվում ու ինչ կանոններով: Ռեյտինգային ընտրակարգը, ի տարբերություն փակ ցուցակով համամասնականի՝ ենթադրում է, որ քաղաքացիները քվեախցիկում պետք է օգտագործեն գրիչներ, որը տարատեսակ չարաշահումների խնդիր է իր հետ բերում: Իսկ ֆիքսված ցուցակում քաղաքացին ընտրում է քվեաթերթիկը եւ այլեւս քվեաթերթիկի վրա լրացուցիչ նշումներ անելու պատճառ չունի: Այս հիմքերը բազմաթիվ են:

- Ձեր ընդդիմախոսները նշում են, որ փակ համամասնականն էլ կարող է դառնալ առաջին համարների միջեւ պայքար:

- Ցանկացած խորհրդարանական երկրում ընտրությունները իրականում այս կամ այն չափով առաջինների միջեւ պայքար են, քանի որ հենց առաջիններն են, որ հավակնում են մեծամասնություն ստանալու դեպքում դառնալ վարչապետ, ձեւավորել կառավարություն եւ որոշել երկրի քաղաքականությունը: Այդպես է Գերմանիայում, Իտալիայում, որտեղ ցուցակում առաջին կամ բարձր տեղ զբաղեցնող անձանց ով լինելը կարեւոր գործոն է ընտրություններում քաղաքացիների նախապատվությունը ձեւավորելու համար:

- Ռեյտինգային համակարգը ներմուծեցին նախորդ իշխանությունները: Ինչպե՞ս էին հիմնավորել:

- Կա ռեյտինգայինի ֆորմալ հիմնավորում, եւ կա հիմնավորում, որը իմ կարծիքով կարեւոր գործոն է եղել: Ֆորմալ հիմնավորոման էությունն այն է, որ այն հնարավորություն է տալիս մարզերից պատգամավորներ ընտրել, տարածքների ներկայացուցիչներ ունենալ, որը կարեւոր է, բայց այդ խնդիրը կարող է լուծվել փակ ցուցակներում՝ այլ եղանակներով:

Իսկ իրականում, 2017-ին, երբ առաջին անգամ տեղի ունեցավ այդ ընտրակարգով ընտրություն, այն օլիգարխիկ ծագումնանաբանություն ունեցող թեկնածուների միջեւ պայքար էր, հաճախ անգամ նույն կուսակցության շրջանակներում: Բայց կարեւորն այն է, որ անկախ նրանից, թե այդ թեկնածուները որքան ձայն կգրանցեին, այդ ձայները միաժամանակ նաեւ վերագրվում էին այն ուժին, որին ներկայցնում էին:

- Կխնդրեի մի փոքր մանրամասնել նաեւ, թե ինչու է որոշվել կուսակցությունների դեպքում ընտրական շեմը նվազեցնել, իսկ դաշինքների դեպքում՝ ավելացնել:

- Շեմի նվազեցման մասին դեռ 2018-ին առաջարկված եւ ԱԺ-ի կողմից չընդունված ԸՕ փոփոխությունների նախագծում կար եւ այդ հիմնավորումը շատ ակնհայտ է՝ որ Ազգային ժողովն ավելի ներառական եւ ավելի ներկայացուցչական լինի: Նվազեցումը հնարավորություն կտա, որ այն կուսակցությունները, որոնք ունեն բավական զգալի թվով հետեւորդներ, աջակիցներ, հայտնվեն խորհրդարանում: Ինչ վերաբերում է դաշինքներին, դաշինքների մասով ակնհայտ է, որ առնվազն հայաստանյան կոնտեքստում, դաշինքները պակաս կայուն միավորներ են եւ շատ ավելի հաճախ են փլուզվում: Դա նաեւ պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ դրանք ձեւավորվում են վերջին պահին, ընտրություններից առաջ, իրավիճակային լուծումներով, առանց գաղափարային հենքի, առանց ծրագրային ընդհանրությունների: Հետեւաբար մի կողմից դաշինքները չխրախուսելու տեսանկյունից սա կարեւոր է: Ընդ որում, եթե կուսակցությունը առանձին գնա ընտրությունների՝ անցողիկ շեմը ընտրողների ձայների 4 տոկոսն է, եթե երկու կուսակցություն միասին գնան՝ 8 տոկոսը: Նախագծում նախատեսել ենք, որ 3-րդ կուսակցության ավելանալու դեպքում մեկ տոկոս է ավելանում՝ դառնում է 9, 4 եւ ավելի կուսակցությունների դեպքում անցողիկ շեմը դառնում է 10 տոկոսը:

- Իսկ ինչի՞ մասին է կոալիցիաներ կազմելու հատվածի փոփոխությունը:

- Ընտրական օրենսգիրքը այժմ նախատեսում է, որ կոալիցիաներ կարող են կազմել Աժ ընտրություններում անցողիկ շեմը հաղթահարած առավելագույնը երեք կուսակցություններ: Սա բավական անհիմն սահմանափակում է. եթե կոալիցիան ձեւավորվում է 4, 5 եւ ավելի կուսակցությունների միջեւ, ապա անգամ այդ կոալիցիան իրավունք ունի գոյություն ունենալու եւ չպետք է արգելվի: Երկրորդ՝ ժամկետային սահմանափակումն է փոխվում. կոալիցիայի ձեւավորման համար մեկ շաբաթ ժամանակ է նախատեսվում գործող օրենսգրքով, մենք այդ ժամանակը երկարացնում ենք, այս պահին 3 շաբաթ ենք ֆիքսել, որը նաեւ իր հերթին կնվազեցնի ընտրությունների 2-րդ փուլ ունենալու հավանականությունը:

- Եվ ի վերջո, պարոն Դանիելյան, ե՞րբ է պատրաստ լինելու նոր օրենսգիրքը իր փոփոխություններով: Եթե հնարավորություն ստեղծվի արտահերթ ընտրությունների, կհասցնե՞ք:

- Եթե ամեն ինչ գնա առանց ձգձգումների, եւ ժամանակին նաեւ Վենետիկի հանձնաժողովի կարծիքը ստանանք, ապրիլի վերջին կարող ենք ունենալ նախագիծը ընդունված:

- Այսինքն Վենետիկի հանձնաժողովի կարծիքին սպասելու եք մինչեւ ընդունումը:

- Այո: