Ձեթի եւ շաքարավազի գները նոյեմբերին 20 տոկոսից ավելի աճ են արձանագրել․ որն է պատճառը

Ամանորին ընդառաջ որոշ ապրանքատեսակներ էականորեն թանկացել են։ Փաստն արձանագրում են ոչ միայն քաղաքացիները, այլեւ պետական համապատասխան գերատեսչությունը։

ՀՀ վիճակագրական կոմիտեն օրեր առաջ հրապարակել է 2020թ. հունվար-նոյեմբեր ամիսների սպառողական գների ինդեքսը, ըստ որի՝ այս ժամանակահատվածում նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ գնաճը կազմել է 1%, իսկ միայն նոյեմբերին 2019-ի նոյեմբերի համեմատ՝ 1.6%։ Սրանք թվեր են, որոնք տեղավորվում են տարվա կտրվածքով հնարավոր գնաճի մինչեւ 4 տոկոսի մեջ։ Բայց, այնուամենայնիվ, որոշ առաջնային ապրանքատեսակների առումով արձանագրվել է երկնիշ թվով գնաճ։ Այդ ապրանքներից են ձեթը, որի գինն այս տարվա նոյեմբերին 2019-ի նույն ամսվա համեմատ աճել է 20.9 տոկոսով, շաքարավազը դարձյալ նույն ամիսների համեմատությամբ աճել է 26.6 տոկոսով։ Ոչ առաջնային, սակայն լայն սպառման ապրանքներից ծխախոտի եւ ալկոհոլային խմիչքների գնաճը նոյեմբերին կազմել է 10.2%։ Ձվի գինն աճել է 6%-ով։ Այս ամենի ֆոնին բանջարեղենի գնի 9.5% գնանկում է արձանագրվել։ Վերջին օրերին քաղաքացիները բարձրաձայնում են նաեւ ԱԳԼՃԿ-ներում եւ բենզալցակայաններում 10-20 դրամի չափով բենզինի եւ գազի թանկացման մասին։ Չնայած դրան՝ բենզինի գինը նախորդ տարվա նոյեմբերի համեմատ, ըստ ՎԿ-ի տվյալների, գնանկում է արձանագրել 13.9 տոկոսով։

ՀՀ տնտեսական մրցակցության պաշտպանության պետական հանձնաժողովից մեկնաբանելով գների բարձրացումը՝ ՀԺ-ին հայտնեցին. «Հանձնաժողովը գնային քաղաքականության կարգավորման գործառույթ չի իրականացնում եւ վերահսկողություն է իրականացնում տնտեսվարող սուբյեկտների գնային քաղաքականության նկատմամբ միայն այն պարագայում, երբ առկա են հնարավոր գերիշխող դիրքի չարաշահման կամ հակամրցակցային համաձայնության դրսեւորման երեւույթներ։ Եթե լինեն գերիշխող դիրք ունեցող տնտեսավարողների կողմից գների բարձրացման հիմքեր, ապա ՏՄՊՊՀ-ն համապատասխան քայլեր կձեռնարկի։ ՀՀ ՏՄՊՊՀ-ն շուկայում մոնիթորինգ է իրականացնում, որի արդյունքների վերաբերյալ կտեղեկացնենք աշխատանքները ամփոփելուն պես»։

Թանկացումների վերաբերյալ ՀԺ-ն զրուցել է տնտեսագետ, ՀՊՏՀ վիճակագրության ամբիոնի վարիչ Արմեն Քթոյանի հետ։

- Պարո՛ն Քթոյան, նոյեմբերին 2019-ի նոյեմբերի համեմատ մի շարք առաջնային օգտագործման ապրանքատեսակներ՝ ձեթ, ձու, շաքարավազ, էականորեն թանկացել են։ Ինչո՞վ է սա պայմանավորված։

- Կարելի է ենթադրել, որ դա մի քանի ասպեկտ ունի։ Առաջին հերթին մենք համավարակային սահմանափակումների պայմաններում ունեինք պահանջարկի նվազում, ու չի բացառվում, որ սկզբնական շրջանում սպառողները որոշ պաշարներ էին կուտակել, իսկ հիմա այդ պաշարների սպառմամբ պայմանավորված՝ պահանջարկն ավելացել է, եւ դա որոշ գնաճային ճնշումներ է ստեղծում։ Մյուս ասպեկտը, քանի որ ձեր նշած ապրանքատեսակները ներմուծվող են, եւ արժութային շուկայում դրամի թուլացումն իր ազդեցությունն ունի ներմուծվող ապրանքների գների ավելացման վրա, չի բացառվում, որ ներմուծողները իրենց ապահովագրում են այս հնարավոր ռիսկերից։ Պարզ է՝ այն, ինչը հիմա վաճառվում է, ավելի վաղ ձեռք բերված խմբաքանակներ են ավելի ցածր փոխարժեքով։ Բայց հիմա փորձում են իրենց ապահովագրել ապագա անկայունության հնարավոր ռիսկերից։

- Վերջին օրերին բենզինի եւ ավտոմեքենայի գազի գնի որոշակի թանկացում է նկատվում։ Ո՞րն է դրա պատճառը։

- Դա կարելի է դարձյալ նույն պատճառով պայմանավորել։ Փոխարժեքի ավելացումը բերում է նրան, որ ներմուծումը թանկանում է, արտահանումը՝ էժանանում։ Բոլոր այն ապրանքատեսակները, որոնք ներմուծվող են մեզ մոտ, եւ տեղում այդ ապրանքների փոխարինիչներ չկան կամ մրցակցություն չկա, այդտեղ գնաճային որոշակի դրսեւորումներ են լինում։ Նույն բենզինի կամ դիզվառելիքի շուկայում նույնիսկ որոշակի աճի պայմաններում, եթե երկարաժամկետ կտրվածքով ենք դիտարկում, մենք դեռեւս գտնվում ենք վառելիքի գնի նվազման ընդհանուր միտումների մեջ։ Այս աճի պայմաններում բենզինի, դիզվառելիքի գների մակարդակն ավելի ցածր է, քան վերջին 5 տարվա կտրվածքով միջին գները։

- Աշխարհում ինչպիսի՞ միտումներ կան առաջնային օգտագործման ապրանքների գների։

- Այն երկրներում, որտեղ կա ակտիվ մրցակցություն, գնաճի մակարդակն ընդհանուր առմամբ ցածր է։ Հիմնականում, եթե Եվրամիության երկրներում նայենք, այդտեղ տարեկան գնաճը չի գերազանցում 1 տոկոսը։ Այն երկրներում, որտեղ մրցակցության խնդիրներ կան եւ անկատար ինստիտուտներ, այդտեղ գնաճը 2, 3, 5 եւ ավելի բարձր տոկոս է կազմում։ Նույնիսկ ձեր նշած ապրանքատեսակների թանկացման ֆոնին Հայաստանի ընդհանուր գնաճային ֆոնը մնում է ցածր, եւ գների մակարդակը համեմատաբար ցածր միջակայքում է գտնվում, եթե նոյեմբերը նոյեմբերի հետ համեմատենք։ Մենք վերջին տարիներին խոսում ենք այն մասին, որ գնաճի ընդհանուր մակարդակը Հայաստանում էականորեն ցածր է, եւ ավելի գերիշխող են այն գործոնները, որոնք նպաստում են գների նվազմանը, եւ այդ ցածր գնաճային ֆոնը դեռեւս շարունակվում է պահպանվել։

Պետք է նկատի ունենալ, որ, այո՛, այս կարգի փոփոխություններ մեզ մոտ ինտենսիվորեն կլինեն, քանի որ շուկայում կան գերիշխող խաղացողներ, կամ 1-2 շուկայից է ներմուծում իրականացվում, ինչն էլ կարող է հանգեցնել գների ավելացման։ Պետք է ներմուծման աղբյուրների բազմազանեցում լինի՝ ըստ երկրների, տարածաշրջանների։ Նաեւ լոգիստիկ խնդիրներ կան։ Իմ կարծիքով՝ ավելի կարեւոր է ընդհանուր գնաճին նպաստող գործոնները կառավարելիության տիրույթում պահելը։ Իսկ դրա համար միայն մի ձեւ կա՝ մրցակցությունը զարգացնել, խթանել եւ դիվերսիֆիկացնել ներմուծման աղբյուրները, նաեւ տեղում ավելի էֆեկտիվ, հակամրցակցային քաղաքականություն իրականացնել։ Գաղտնիք չէ, որ այդ ինստիտուտը մեզ մոտ այդքան էլ զարգացած չէ, խոսքը ՏՄՊՊՀ-ին է վերաբերում։

- Այս ամենով հանդերձ՝ Վիճակագրական կոմիտեն 11 ամսվա կտրվածքով արձանագրել է 1, իսկ նոյեմբերը նոյեմբերի համեմատ՝ 1.6 տոկոս գնաճ։ Ի՞նչ մեթոդաբանությամբ է այդ գնաճի ֆոնին ընդհանուր գնաճն այսքան ցածր:

- Հիմնական ապրանքատեսակները մի քանի տասնյակ են, որոնք ձեւավորում են գնաճային զամբյուղը։ Այդ ապրանքատեսակները զամբյուղում ավելի բարձր կշիռ ունեն, եւ դրանց գների կշռված միջին մեծությունը ներկայացում է սպառողական գների մակարդակը։ Հիմա կարող է որոշ ապրանքատեսակների գներն աճեն, շատ ավելի մեծ թվով ապրանքատեսակների գները նվազեն, եւ միջինում այդ աճը կազմի 1 կամ 1.5 տոկոս... Ընդհանուր առմամբ, տարեկան կտրվածքով նոյեմբերը նոյեմբերի համեմատ գնաճային ֆոնը այդքան էլ բարձր չէ։ Այո՛, 1-2 ամսվա կտրվածքով կարող է ինչ-որ ապրանքատեսակների կտրուկ աճի դրսեւորում լինել, բայց տարվա կտրվածքով այդ աճը տարրալուծվելու է նախորդ ամիսներին արձանագրված, ենթադրենք, գնանկմամբ։ Օրինակ՝ բենզինի դեպքում վերջին 2-2.5 տարվա ընթացքում գնանկում է արձանագրվել, եւ հիմա, եթե նույնիսկ գների աճ է արձանագրվում, այս պահին այն ավելի ցածր է, քան այն ժամանակ էր։