«Ի՞նչ անել», եւ «ո՞վ է մեղավոր»

Մեզանում կարծես անգամ «ի՞նչ անել»  «ո՞վ է մեղավոր» մշտական հարցերի հերթականությունն է փոխվել։ Անելիքները շատ են, ու բոլորը՝ հրատապ, բայց մենք «ի՞նչ անելը» մի կողմ ենք դրել ու «ո՞վ է մեղավորի» պատասխանն ենք փնտրում։ Երբ տանը հրդեհ է՝ նախ պետք է մարել այն ու հետո միայն պարզել, թե ում մեղքով էր հրդեհը, բայց մենք, հրդեհը թողած, հրձիգին ենք փնտրում... Իսկ հրդեհը չի մարել։ Ավելին՝ տարածվելու վտանգը բավականին մեծ է։ Ու ի՞նչ թեմաներ են շրջանառվում հանրային-քաղաքական տիրույթում (իշխանությունների հրաժարականի պահանջից բացի)։ Առաջին՝ պատերազմը չի ավարտվել, Թուրքիան մեր սահմանին զորքեր է կուտակում, Ադրբեջանի ախորժակը գնալով մեծանում է, իսկ մեր արեւելյան սահմանները բաց են,  եւ այլն,  երկրորդ՝ պետք է անհապաղ չեղյալ հայտարարել ռազմական դրությունը։ Հակասություն չե՞ք տեսնում այս պնդումներում։

«Ով է մեղավոր» հարցն, ի դեպ, նույնպես չափազանց կարեւոր է  եւ անպատասխան չի մնալու, բայց դրա հրապարակային քննարկումը, այն էլ՝ գեներալների մասնակցությամբ, անթույլատրելի է։ Տպավորություն է ստեղծվում, թե վերջ, մենք այլեւս բանակ չունենք ու երբեւէ չենք ունենալու։ Միմյանց մեղադրելու եւ մեղքը դիմացինի վրա բարդելու ցանկությունը հասկանալի է, բայց մեր բանակը կա ու շարունակում է մարտունակ մնալ, հետեւաբար՝ այդ թեմաները պիտի փակ մնան։ Այո, մենք լավ չէինք պատրաստվել պատերազմին, մենք նույնիսկ մեր պոտենցիալ թշնամու հարցում էինք սխալ կողմնորոշվել՝ մենք պատրաստվում էինք Ադրբեջանի դեմ պատերազմին, բայց պարզվեց՝ թուրք-ադրբեջանական դաշինքի դեմ ենք պատերազմում։ Եվ ընդհանրապես՝ Հայաստանն այսօր հայտնվել է այն մեքենայի վիճակում, որը 25 տարի շարունակ ուղեւորների հաղթական բացականչությունների տակ շարժվում է դեպի անդունդը, անդունդին չհասած՝ վարորդը փոխվում է, նոր վարորդն էլ, արգելակելու փոխարեն, մտածում է «դե լավ, անդունդ ա, էլի, կարող ա արագության տակ վրայով թռչենք» ու ավելի է մեծացնում արագությունը... Իսկ նրանք, ովքեր տարիներ շարունակ մեքենան քշում էին այդ նույն ուղղությամբ, հիմա պնդում են, թե այնուամենայնիվ հնարավոր էր արգելակել։  Գուցե իսկապես հնարավոր էր։ Բայց այս պահին պետք է մտածել տուժածներին առաջին օգնություն ցուցաբերելու, մեքենան կարգի բերելու մասին։

Բնականաբար՝ դա կարող են անել միայն հանրության վստահությունը վայելող ուժերը, իսկ իշխանությունների նկատմամբ հանրային վստահության մակարդակը կտրուկ անկում է գրանցել։ Սա օբյեկտիվ իրողություն է,  առաջին հայացքից կարող է թվալ, թե իշխանությունները ճիշտ կանեն՝ այս պահին վստահության հանրաքվեի նման մի բան կազմակերպեն։ Բայց սա՝ միայն առաջին հայացքից։ Իրականում դա ճշգրիտ պատկեր չի տա, որովհետեւ, եթե, օրինակ, պարզվի, որ իշխանություններին վստահում է, ասենք, հանրության 20-25 տոկոսը, դա չի նշանակի, թե որեւէ այլ ուժի նկատմամբ վստահությունն ավելի մեծ է։ Հանրության վստահության իրական մակարդակը ստուգելու միայն մի ձեւ կա՝ ընտրությունները։ Այլընտրանքը հեղաշրջումն է կամ Հայաստանում «արտաքին կառավարման ռեժիմ» մտցնելը, իսկ թե ինչ հետեւանքներ կարող են ունենալ այդ տարբերակները՝ կարծում ենք, չարժե բացատրել։ Իսկ ընտրություններն, ի դեպ, կարող են իսկապես աննախադեպ ստացվել, որովհետեւ քաղաքական ուժերն այլեւս չեն կարող դատարկ ճառերով խաբել մարդկանց ու ստիպված կլինեն շատ կոնկրետ ծրագրեր ներկայացնել, թե ինչպես են պատրաստվում երկիրը դուրս բերել այս անդունդից։

Սրա համար, հասկանալի է, ժամանակ է պետք։ Ժամանակ է պետք նաեւ պետական ինստիտուտներն ամրապնդելու եւ Արցախում ինչ հնարավոր է՝ փրկելու համար։ Մնացածը հետո կերեւա։