Առարկայական բանակցություններ սկսելու ճանապարհը

ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները հայկական եւ ադրբեջանական կողմերին կոչ են արել Ղարաբաղի հարցով անցնել առարկայական բանակցությունների, ՀՀ արտգործնախարարն էլ, ըստ էության, անուղղակիորեն պատասխանել է դրան՝ հայտարարելով, թե մեր երկու առաջնահերթությունները վերաբերում են Լեռնային Ղարաբաղի անվտանգությանն ու կարգավիճակի խնդրին՝ ինքնորոշման իրավունքի ճանաչմանը եւ դրա իրականացմանը առանց սահմանափակումների։ Ի՞նչ է սա նշանակում։

Առաջին հերթին սա նշանակում է, որ կարգավորման հարցով առարկայական բանակցություններ չեն ընթանում, դրանք նոր միայն պիտի սկսվեն (եթե սկսվեն)։ Իսկ ինչո՞ւ չեն ընթանում։ Այս հարցին մի քանի անգամ անդրադարձել են ե՛ւ վարչապետը, ե՛ւ արտգործնախարարը։ Անդրադարձել են տարբեր ձեւակերպումներով, բայց իմաստը եղել է նույնը՝ առարկայական բանակցություններ սկսելուց առաջ նախ պետք է համաձայնություն ձեռք բերել օգտագործվող տերմինների իմաստների շուրջ։ Օրինակ՝ ի՞նչ է հասկանում Ադրբեջանը «Լեռնային Ղարաբաղի ինքնորոշման իրավունք» ասելով, ինչպե՞ս են այդ իրավունքը հասկանում համանախագահները, ի՞նչ նկատի ունեն բանակցող կողմերը «տարածքային ամբողջականություն» ասելով եւ այլն։ Մենք, օրինակ, Ղարաբաղի ինքնորոշման իրավունքը հասկանում ենք այսպես՝ Լեռնային Ղարաբաղն իրավունք ունի դառնալ լիարժեք անկախ պետություն, եւ միջազգային հանրությունը պարտավոր է ճանաչել այդ իրավունքը։ Իսկ եթե Ադրբեջանը «Լեռնային Ղարաբաղի ինքնորոշման իրավունք» ասելով նկատի ունի, որ ԼՂՀ-ն կարող է ինքնորոշվել միայն Ադրբեջանի կազմում, ուրեմն ո՛չ քննարկելու բան կա, ո՛չ էլ, առավել եւս, առարկայական բանակցությունների։ ՀՀ արտգործնախարարը հենց դա էլ ասում է՝ մեզ համար առաջնահերթությունը ինքնորոշման իրավունքի ճանաչումն է առանց սահմանափակումների (այսինքն՝ ներառյալ լիակատար անկախությունը)։ Ուշադրություն դարձրեք, սա շատ կարեւոր է. մենք չենք պահանջում, որ միջազգային հանրությունն ու, առավել եւս, Ադրբեջանը հենց հիմա ճանաչեն ԼՂՀ անկախությունը, մենք պահանջում ենք, որ ե՛ւ միջազգային հանրությունը, ե՛ւ Ադրբեջանը պաշտոնապես պարտավորվեն ճանաչել ԼՂՀ անկախությունը, եթե կարգավորման ինչ-որ փուլում Արցախի ժողովուրդը հանրաքվեով այդպիսի որոշում ընդունի (իսկ որ ժողովրդի որոշումը հենց այդպիսին էլ կլինի, որեւէ մեկը, բնականաբար, չի կասկածում)։

Հասկանալի է, որ Ղարաբաղի լիակատար անկախության իրավունքի ճանաչումը միջազգային հանրության համար խնդիր չէ, խնդիրն այն է, որ Ադրբեջանն առայժմ չի ճանաչում այդ իրավունքը։ Ու քանի որ առանց դրա «առարկայական բանակցություններ» սկսելն անհնար է (սա, ի դեպ, նաեւ համանախագահներն են հասկանում եւ ընդունում), ակնհայտ է դառնում, որ, չնայած անորոշ ձեւակերպումներին, համանախագահների կոչն առաջին հերթին ադրբեջանական կողմին է ուղղված։ Կընդունի՞ ադրբեջանական կողմը, որ ԼՂՀ-ն լիակատար անկախության նույնպիսի իրավունք ունի, ինչպիսին Ադրբեջանը՝ հնարավոր կլինի առարկայական բանակցություններ սկսել (որտեղ արդեն մեր հիմնական առաջնահերթությունը կլինի ԼՂՀ անվտանգությունը), չի ընդունի՝ ուրեմն ներկա վիճակը կպահպանվի այնքան մինչեւ «յա էս կողմ, յա էն կողմ»։

Լուծելի՞ է արդյոք այս խնդիրը հայկական դիվանագիտության համար, այսինքն՝ հավանականություն կա՞, որ Ադրբեջանը երբեւէ կճանաչի Արցախի անկախության իրավունքը։ Դա հնարավոր կլինի միայն մի դեպքում. եթե նրանք վերջնականապես համոզվեն, որ ի վիճակի չեն պատերազմով լուծել հարցը, իսկ խաղաղությունն իրենց առնվազն նույնքան է պետք, որքան մեզ։ Իսկ դրա համար մենք պիտի ունենանք ամուր պետություն եւ հզոր բանակ։ Մնացածը ներքաղաքական անիմաստ շահարկումներ են։