Անկախ եւ միասնական Եվրոպա. Մակրոնը նոր կայսրության հա՞յտ է ներկայացնում

Նոյեմբերի 11-ին Փարիզում անցկացվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտի հարյուրամյակին նվիրված հանդիսավոր արարողությունները: Ֆրանսիայի նախագահ էմանուել Մակրոնի նախաձեռնությամբ աշխարհի շուրջ վեց տասնյակ երկրների ղեկավարներ հարգանքի տուրք են մատուցել Առաջին համաշխարհային պատերազմի միլիոնավոր զոհերի հիշատակին: Հյուրերի թվում էին ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը, Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելը, ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը, Իսրայելի վարչապետ Բինյամին Նեթանյահուն, ինչպես նաեւ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիու Գուտերեշը: Պատերազմի ավարտի հարյուրամյակին նվիրված միջոցառումներին մասնակցել է նաեւ ՀՀ վարչապետի պաշտոնակատար Նիկոլ Փաշինյանը:

Փաշինյանը ելույթ է ունեցել «Փարիզի խաղաղության համաժողովի» շրջանակներում: Իր ելույթում նա անդրադարձել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի դասերին՝ նշելով, որ հակառակ այն համոզմունքին, որ պատերազմներում կան հաղթողներ եւ պարտվողներ՝ մարդկային տեսանկյունից, ոչ ոք չի հաղթում: Պատերազմները բերում են միմիայն կորուստ, տառապանք եւ ավերածություններ: Նա խոսել է նաեւ Հայոց ցեղասպանության, ինչպես նաեւ դրան հետեւած 20-րդ դարի մյուս ցեղասպանությունների մասին

Սակայն, Փաշինյանի ելույթի առավել հետաքրքրական մասը վերաբերվում է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո ձեւակերպված ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքին:

«Պատերազմի դասերից էր ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքի ձեւակերպումը Վիլսոնյան հայտնի 14 կետերում: Այնուհետեւ այն ընդգրկվեց ՄԱԿ-ի կանոնադրության մեջ, Հելսինկիի եզրափակիչ ակտում եւ հիմք դարձավ ժամանակակից երկրների շուրջ կեսի անկախության համար», - նշել է վարչապետը:

Նա անդրադարձել է նաեւ oրերս Նոր Կալեդոնիայում տեղի ունեցած անկախության հանրաքվեին, որտեղ կղզու բնակիչների 59 տոկոսը դեմ արտահայտվեց Ֆրանսիայի կազմից դուրս գալուն:

«Առաջին աշխարհամարտի արդյունքում աշխարհի ժողովուրդներն օրենքի ուժով հաստատեցին ազատ կամքի դրսեւորմամբ սեփական ճակատագիրը տնօրինելու իրենց իրավունքը: Այստեղ` Ֆրանսիայում, հարկ եմ համարում ընդգծել, որ ընդամենը մի քանի օր առաջ Ֆրանսիան հստակորեն վերահաստատեց իր սկզբունքային դիրքորոշումն այս հարցում. Նոր Կալեդոնիայի ժողովուրդը հնարավորություն ստացավ հանրաքվե անցկացնել: Ցավոք, այդ իրավունքի նկատմամբ մոտեցումն ընտրովի է», - ասել է նա:

Իհարկե, Փաշինյանի խոսքը Արցախի մասին էր: Սակայն հատկանշական է, որ նույն ընթացքում Դոնեցկի եւ Լուգանսկի ինքնահռչակ հանրապետություններում ընթանում էին հանրապետությունների ղեկավարների եւ խորհրդարանական ընտրություններ, որոնք պաշտոնական մակարդակով քննադատվեցին Ֆրանսիայի եւ Գերմանիայի կողմից:

Գերմանիայի կառավարության մամուլի ծառայության տարածած` Մերկելի եւ Մակրոնի համատեղ հայտարարության համաձայն՝ «Դոնեցկի եւ Լուգանսկի ժողովրդական հանրապետություններում անցած ընտրությունները խաթարում են Ուկրաինայի տարածքային ամբողջականությունն ու ինքնիշխանությունը»: Մինչ այդ նրանք հանդիպել էին Ուկրաինայի նախագահի հետ եւ քննարկել հակամարտության գոտում խաղաղապահների տեղակայման հարցը:

Ոչ բոլոր երկրների ղեկավարներն էին Պորոշենկոյի հետ այդքան սիրալիր: Դոնալդ Թրամփը Հաղթական կամարի մոտ հանդիսավոր արարողությունից առաջ երկրների ղեկավարների համար նախատեսված տրիբունայի վրա անգամ չմոտեցավ Պորոշենկոյին՝ ձեռքը սեղմելու, մինչդեռ վերջինիս հայացքից զգացվում էր, որ նա սրտանց սպասում է դրան: Այս դրվագի տեսագրությունը արագորեն տարածվել էր համացանցում եւ Ուկրաինայի նախագահի հասցեին բազմաթիվ կատակների առիթ հանդիսացել:

Փարիզյան միջոցառումների ընթացքում ամենասպասվող իրադարձությունը Թրամփ-Պուտին հնարավոր հանդիպումն էր: Այդուհանդերձ, լիարժեք առանձին հանդիպում տեղի չունեցավ: Նախագահները շփվեցին Ելիսեյան պալատում կայացած աշխատանքային նախաճաշի ընթացքում:

Հանդիպման չկայանալու տարբեր պատճառներ են նշվում: Համաձայն «Коммерсантъ» թերթի աղբյուրի՝ հանդիպում չանցկացնելու խնդրանքով կողմերին դիմել է Էմանուել Մակրոնը՝ պատճառաբանելով, որ այն «կստվերի օրվա մնացած միջոցառումները»: Ռուսաստանի նախագահի խորհրդական Յուրի Ուշակովը «Россия-1»-ի հետ զրույցում նշել էր, որ նման խնդրանքով դիմել է ֆրանսիական կողմը եւ հայտնել, որ Պուտին-Թրամփ հանդիպումն, ամենայն հավանականությամբ, տեղի կունենա Բուենոս Այրեսում՝ G20-ի գագաթնաժողովի ընթացքում:

Ինչ վերաբերվում է ֆրանսիական կողմի խնդրանքին, ապա այն լիովին տեղավորվում է վերջին շրջանում Եվրոպայում եւ, մասնավորապես Ֆրանսիայում տեղի ունեցող իրադարձությունների եւ հնչող հայտարարությունների սահմաններում:

Նոյեմբերի 6-ին Europe 1 ռադիոկայանին տված հարցազրույցում Մակրոնը հայտնել էր, որ եվրոպացիների անվտանգությունը լիովին ապահովելու համար անհրաժեշտ է համաեվրոպական բանակ ստեղծել եւ կրկնել դեռեւս օգոստոսին արտահայտած իր միտքն առ այն, որ Եվրոպայի անվտանգությունն այլեւս չպետք է ամբողջովին կախված լինի ԱՄՆ-ից: Իսկ Ֆրանսիայի ֆինանսների նախարար Բրունո լե Մերն ընդհանրապես կարծում է, որ Եվրոպան պետք է դառնա «խաղաղասեր կայսրություն»՝ հիմնված իրավական պետության սկզբունքների վրա:

Այս համատեքստում Մակրոնի ելույթը փարիզյան միջոցառումների ընթացքում միանգամայն ներդաշնակ է: Իրեն հայրենասեր անվանելով եւ հակադրելով հայրենասիրությունն ու նացիոնալիզմը Մակրոնը երկու խնդիր էր փորձում լուծել: Նախ եւ առաջ դա հարված էր Ֆրանսիայի աջակողմյան ուժերին, որոնք նրա հիմնական մրցակիցն են եւ գաղափարական հակառակորդը հաջորդ տարվա Եվրախորհրդարանի ընտրություններում: Բացի դրանից, այդ հայտարարությունով Մակրոնը հակադրվում է Թրամփին, որը ԱՄՆ Կոնգրեսի միջանկյալ ընտրությունների ընթացքում իրեն նացիոնալիստ էր անվանել:

Այդպիսով՝ Մակրոնը շարունակում է առաջ տանել անկախ եւ միասնական Եվրոպայի թեզը: Համաեվրոպական բանակի անհրաժեշտության եւ եվրոպական «խաղաղասեր կայսրության» մասին մտքերը, Թրամփ-Պուտին հանդիպման աննպատակահարմարությունը եւ հայրենասիրություն-նացիոնալիզմ հակադրությունը հուշում են, որ Ֆրանսիան հայտ է ներկայացնում ինքնուրույն Եվրոպայում հատուկ՝ գուցե նաեւ կենտրոնական դեր զբաղեցնելու: