Անխուսափելի ու լուծելի մարտահրավերներ նոր իշխանության համար. խմբագրական

Հայ հանրությունը լարված սպասում է մայիսի 8-ին: Այդ օրը Հայաստանը կունենա լեգիտիմ վարչապետ, կամ իրադարձությունները կստանան բոլորովին անկանխատեսելի ընթացք: Ամեն ինչ խոսում է այն մասին, որ որեւէ ցնցում մայիսի 8-ին չի լինի, եւ թավշյա հեղափոխությունը կհասնի իր հերթական հանգրվանին: Հերթական, բայց ամենեւին ոչ վերջին: Ըստ ամենատրամաբանական սցենարի, դրանից հետո կլինեն արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններ, որի արդյունքում միայն կձեւավորվի նոր իշխանություն:

Մինչ այդ երկրում այսպես թե այնպես տիրելու է թույլ կամ ուժեղ արտահայտված անորոշության մթնոլորտ, քանի որ իշխանության կարեւորագույն մարմնում՝ խորհրդարանում ՀՀԿ-ն մեծամասնություն է եւ թեկուզ տեսականորեն այդ ուժը կարող է ցանկացած պահի ինչ-որ քայլեր անել թավշյա հեղափոխության դեմ: Դրա հավանականությունը քիչ է, բայց հանրությունը կարծես որոշակի կասկածներ ունի: Այդ կասկածները, անշուշտ, ցանկացած պահի շատ արագ կվերածվի, պատկերավոր ասած, մոբիլիզացիոն ռեսուրսի, եւ հանրությունը մեծ հաճույքով եւս մի հաղթանակ կտոնի խորհրդարանական ներկայիս մեծամասնության նկատմամբ, ինչպես արեց դա մայիսի 2-ին: Եվ խորհրդարանական մեծամասնությունը արդեն գիտակցում է դա: Հավանաբար: Այնպես որ, ապագա իշխանությունը հակահեղափոխության հնարավոր վտանգները չեզոքացնելուն զուգահեռ արդեն պետք է պատրաստվի իր հիմնական գործառույթին՝ երկրի կառավարմանը: 

Այստեղ նոր իշխանությունը, անշուշտ, հանդիպելու է բազմաթիվ մարտահրավերների: Որո՞նք են դրանք:

Առաջինը, թերեւս հանրության մի որոշակի հատվածի մեջ ձեւավորված չափազանցված սպասումներն են, մասնավորապես սոցիալ-տնտեսական կյանքում կայծակնային փոփոխությունների առումով: Այդպիսի փոփոխություններ, անշուշտ, չեն լինելու: Դա հակասում է թավշյա հեղափոխության տրամաբանությանն ու բովանդակությանը: Օրինակ, կարող են ձեւավորվել սպասումներ, որ վաղը առավոտյան նոր իշխանությունը այսօրվա մեծահարուստներից խլելու է նրանց ողջ ունեցվածքը եւ կեսօրին դա բաժանի չքավորներին: Սա, իհարկե, խտացված գույներով, բայց մոտավորապես նման սպասումներ լինելու են, որոնք, իհարկե, չեն արդարանալու: Եվ այդ մասին հեղափոխության առաջնորդները հստակ հայտարարություններ են արել իրենց բազմաթիվ ելույթներում:

Մյուս սպասումը այն է, որ վաղը առավոտյան սեւ համազգեստներով մինչեւ ատամները զինված «սպեցնազը» ձերբակալելու է մեծ ու փոքր քրեական տարրերին, որոնք տարիներ շարունակ համագործակցելով իշխանության ու օլիգարխների հետ, կեղեքել ու ստորացրել են շարքային քաղաքացուն, կեղծել ընտրությունները, յուրացրել որոշակի ռեուրսներ եւ այլն, եւ այսպես շարունակ: Բնականաբար, դա նույնպես չի լինելու, եւ այդ սպասումները եւս չեն արդարանալու:

Նմանատիպ սպասումների ցանկը հնարավոր է անվերջ շարունակել, բայց վստահաբար կարելի է պնդել, որ այսպիսի հիասթափությունները եղանակ չեն ստեղծելու: Հանրության մեծագույն մասը բոլորովին այլ սպասումներ ունի, եւ նոր իշխանությունը պետք է աշխատի հենց այդ սպասումներն արդարացնելու ուղղությամբ: Ու դրանք բոլորովին չափազանցված չեն: Օրինակ, արհեստական մոնոպոլիաների վերացումը, կոռուպցիայի մակարդակի էական նվազեցումը, բիզնեսի ու քաղաքականության սերտաճման բացառումը, օրենքի առաջ հավասարության մթնոլորտը, հովանավորչությունը եւ այլն, եւ այսպես շարունակ:

Առաջին հայացքից սրանք այնքան բարդ հարցեր են, որոնց լուծման համար երկարուձիգ տարիներ են պետք: Բայց դա՝ միայն առաջին հայացքից: Խնդիրն այն է, որ անցած տարիներին այդ երեւույթների գոյությունը նույնիսկ իշխանությունները չեն հերքել: Ու միշտ էլ տպավորություն են ստեղծել, թե դրանց դեմ պայքարելու համար անհրաժեշտ են բազմաթիվ ու բազմապիսի ռազմավարություններ, հայեցակարգեր, ծրագրեր, օրենսդրական փոփոխությունների փաթեթներ եւ այլն: Բայց այդ ամենը արվում էր միայն պայքարի տպավորություն ստեղծելու համար: Իրականում չկար այդ երեւույթների դեմ պայքարելու ամենահզոր գործոնը՝ քաղաքական կամքը: Դրա առկայության դեպքում նույնիսկ հաստափոր ռազմավարությունների ու հայեցակարգերի կարիք չէր լինի, եւ պայքարը կտար շոշափելի արդյունք՝ գործող օրենքների կիրարկման պարագայում:

Ընդ որում, իրավիճակի էական բարելավման համար քաղաքական կամքի առկայությունը կարող է շոշափելի արդյունքներ տալ բավական կարճ ժամանակահատվածում: Օրինակ, որեւէ գերատեսչության ամենավերին օղակում կաշառքով հարց լուծելու հնարավորությունը բացառելու պարագայում հիմնահատակ փլվում է կաշառքի ամբողջ ուղղահայաց սխեման: Միայն սրա արդյունքում կարելի է ստանալ կոռուպցիայի մակարդակի, մեղմ ասած, էական նվազում, ասենք՝ մի քանի ամիսների ընթացքում, եթե ոչ ավելի արագ:

Կամ տնտեսության ապակենտրոնացումը, կամ ինչպես ասում ենք՝ ապամոնոպոլիզացիան: Ակնհայտ է, որ ներկայիս խայտառակ վիճակն ամենեւին էլ պայմանավորված չէ Հայաստանի անկատար օրենսդրությամբ կամ համապատասխան նորմատիվ ակտերի բացակայությամբ: Մոնոպոլիաներն ու օլիգոպոլիաները ստեղծվել եւ գործում են քաղաքական որոշումների ու ակնհայտ հովանավորչության շնորհիվ: Եթե լինում է քաղաքական որոշում, որ մոնոպոլիաներ չեն լինելու եւ դրանք չեն ունենալու իշխանության հովանավորչությունը, ապա այդ արհեստականորեն ստեղծված օլիգոպոլիաների գոյությունը ուղղակի դառնում է անհնար: Իսկ դա բավական արագ փոխելու է տնտեսական մթնոլորտը Հայաստանում, աշխուժացնելու ու առողջացնելու է այն եւ, անկասկած, նպաստելու է սոցիալական վիճակի որոշակի բարելավմանը ոչ շատ երկար ժամանակային հատվածում:

Այլ կերպ ասած, նոր իշխանությունը ունի իր հիմնական ուժը՝ քաղաքական կամքը անմնացորդ օգտագործելու հնարավորություն: Եթե սրան գումարում ենք վստահության շատ բարձր մակարդակը, ապա ակնհայտ է դառնում, որ կա հանրության տրամաբանական սպասելիքները լավագույնս արդարացնելու բացառիկ հնարավորություն: Սպասում ենք: