Կարեւորը մենք ենք ու Ամերիկան. հարստանալու ենք

Տպագրվել է «Հայկական Ժամանակ» օրաթերթի՝ 2004 թվականի հոկտեմբերի 2-ի համարում

Անցած տարի ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Բուշը հայտարարեց «Հազարամյակի մարտահրավերներ» անվանումով, պատկերավոր ասած, հիմնադրամ ստեղծելու մասին, որը ֆինանսավորելու է առավել աղքատ երկրները՝ որոշակի ծրագրեր իրականացնելու համար: Այս տարի նման ֆինանսավորում ստանալու հնարավորություն ստացան 16 երկրներ՝ Հայաստանը, Բենինը, Բոլիվիան, Քեյփ Վերդեն, Վրաստանը, Գանան, Հոնդուրասը, Լեսոտոն, Մադագասկարը, Մալին, Մոնղոլիան, Մոզամբիկը, Նիկարագուան, Սենեգալը, Շրի Լանկան և Վանուատուն: Որեւէ տեղեկություն չկա, թե ֆինանսավորում ստանալու համար ինչ նախագծեր է ներկայացնելու Սոմալին կամ Վանուատուն, առավել եւս՝ Բենինը, բայց հայտնի է, որ ՀՀ-ն ակնկալում է ստանալ միչեւ 900 մլն դոլար՝ առաջիկա 3 տարիների համար:

Որպեսզի որեւէ երկիր ստանա ֆինանսավորում, պետք է նախ այդ երկրի կառավարությունը կազմի ծրագրեր եւ հիմնավորի դրա՝ աղքատության նվազեցման համար կարեւորությունը: ԱՄՆ-ի ներկայացրած պայմաններից մեկն էլ այն է, որ չնայած ծրագրերը պետք է ներկայացնի կառավարությունը, այդուհանդերձ՝ պետք է դիտարկի նաեւ անհատների եւ կազմակերպությունների ներկայացրած ծրագրերը, դրանք «ֆիլտրի», ապա՝ ներկայացնի «Հազարամյակի մարտահրավերների» կորպորացիային: Նախորդ օրը ՀՀ ֆինանսների եւ էկոնոմիկայի նախարար Վարդան Խաչատրյանը իր հետ Վաշինգտոն է տարել 900 մլն դոլար ընդհանուր ծավալով այդ ծրագրերը ամերիկացիների հետ նախնական քննարկելու համար: Թե որ ծրագիրը կֆինանսավորվի ամբողջությամբ, որը՝ մասնակիորեն, եւ որը ընդհանրապես չի ֆինանսավորվի, կախված է բացարձակապես ամերիկացիներից:

Վ.Խաչատրյանը վստահ է, որ իրենց ներկայացրած բոլոր ծրագրերն էլ իրական են եւ ֆինանսավորման ենթակա: Իսկ ահա վարչապետ Անդրանիկ Մարգարյանը ավելի զգույշ է մոտենում խնդրին. «Մենք առայժմ թվերի մասին չենք խոսում, խոսում ենք ուղղությունների մասին»: Բայց անկախ նրանից, թե մերոնց ներկայացրած ծրագրերն ամբողջությամբ հավանության կարժանանան, թե մասնակիորեն, ստացվելիք գումարը էական ազդեցություն է թողնելու մեր տնտեսության վրա: Առայժմ հայտնի չէ, թե հավանության արժանանալու դեպքում՝ երբվանից կսկսվի ֆինանսավորումը: Իսկ այդ հարցը շատ կարեւոր է: Խնդիրն այն է, որ «Հազարամյակի մարտահրավերների» գումարները ազդելու են մեր բյուջեի հիմնական ցուցանիշների վրա:

Ըստ ֆինանսների նախարարի՝ եթե գումարը հատկացվի մինչեւ այս տարեվերջ, հաջորդ տարվա պետբյուջեն կկազմվի՝ հաշվի առնելով ֆինանսական այդ ներարկումները: Իսկ եթե հատկացումները սկսվեն հաջորդ տարվանից, ապա 2005-ի բյուջեում էական փոփոխություններ են կատարվելու: Ընդ որում, փոփոխություններ կկատարվեն բյուջեի թե՛ եկամտային, թե՛ ծախսային մասերում: Թե կոնկրետ ինչ ծրագրեր է իր հետ տարել Վ.Խաչատրյանը՝ անհայտ է, եւ դրա մասին ֆիննախարարությունում նախընտրում են առայժմ չխոսել: Սակայն հայտնի է, թե նախարարությունը ինչ նախագծեր է ստացել քննարկման համար: Դրանց ընդհանուր ծավալը գերազանցում է 2,5 մլրդ դոլարը: Խոշորագույնը ներկայացրել է Ջրային պետական կոմիտեն՝ արժե 270 մլն դոլար, որով նախատեսվում է ավարտին հասցնել մի քանի ջրամբարների պատվարների կառուցումը եւ կառուցել նորերը:

Նույն կազմակերպությունը ներկայացրել է նաեւ 220 մլն դոլար արժողությամբ մեկ այլ նախագիծ, որը վերաբերում է ոռոգման համակարգի վերակառուցմանն ու վերականգնմանը: Կան ավտոճանապարհների նորոգման, նորերի կառուցման մի քանի նախագծեր եւ այլն: Բայց կան նաեւ, մեղմ ասած, հետաքրքիր նախագծեր: Օրինակ՝ առեւտրի եւ տնտեսական զարգացման նախարարությունը ներկայացրել է  120 մլն դոլար արժողությամբ մի նախագիծ, որը կոչվում է «Տարածքային սոցիալտնտեսական զարգացում»: Ըստ այդմ, 120 մլն դոլար ծախսելով՝ ՀՀ-ի  յուրաքանչյուր մարզում պետք է ընտրվի մոտ հազար բնակիչ ունեցող մեկական գյուղական համայնք եւ մոտ 5 հազար բնակչություն ունեցող քաղաքային համայնք, ու դրանցում պետք է ձեւավորվի «համապատասխան ենթակառուցվածք՝ միջազգային չափանիշներին համապատասխան կյանքի որակ ապահովելու համար»:

Ըստ նախագիծը ներկայացնողների՝ կստեղծվի գրավիչ, օրինակելի համայնք, որտեղ «ցանկալի կլինի ապրել եւ աշխատել», ու այդ փորձը վարակիչ կդառնա մյուս համայնքների համար: Այսպես կոչված՝ էլիտար գյուղեր ու թաղամասեր ստեղծելու այս գաղափարը, ըստ Վ.Խաչատրյանի, մերժվել է: Մերժվել են նաեւ «հետաքրքիր» այլ առաջարկներ: Այդուհանդերձ, թե «Հազարամյակի մարտահրավերներ» ծրագրով ՀՀ-ին որքան փող կհատկացվի, ըստ դիտորդների, կախված է մի շարք քաղաքական գործոններից՝ սկսած ԱՄՆ-ում կայանալիք նախագահական ընտրությունների արդյունքից, վերջացրած հայկական ռազմական ստորաբաժանումը Իրաք ուղարկելու մասին ՀՀ իշխանությունների կայացնելիք որոշումից: Բայց միանշանակ է, որ ԱՄՆ-ը այնքան գումար չի տալու, որ ՀՀ իշխանություններն իրենց շատ լավ զգան, բայց այնքան է տալու, որ ՀՀ-ն միշտ զգա, որ ԱՄՆ-ի հետ ավելի լավ է, քան՝ առանց նրա: Թե որն է այդ սահմանը, ամերիկացիները կարող են հաշվարկել:         

Հայկ Գեւորգյան