Հերթական օֆշորայինը. Աչքս տեսնի Վանաձորի ՋԷԿ-ը

ՀՀ կառավարությունը ակտիվորեն համաձայնագրեր է ստորագրում Հայաստանում նոր ՋԷԿ-եր կառուցելու վերաբերյալ:

Ընդամենը անցած տարվա նոյեմբերին ՀՀ կառավարությունը հավանություն տվեց «Ռենկո» ընկերության կողմից Երեւանում նոր ջերմաէլեկտրակայան կառուցելու մասին համաձայնագրին, որով վերջինս պարտավորվում է 30 ամսվա ընթացքում շահագործման հանձնել 230 մեգավատ հզորությամբ ՋԷԿ, որի համար պետք է ներդնի շուրջ 215 միլիոն դոլար: Իսկ այս տարվա փետրվարի 4-ին կառավարության նիստում հավանության արժանացավ «Գրեյնջ Փաուեր» ընկերության հետ կնքված համաձայնագիրը, որը նախատեսում է ՋԷԿ-ի կառուցում Վանաձորում: Այն նույնպես պետք է ունենա 230 մեգավատ հզորություն եւ նույնպես նախատեսում է մոտ 220 միլիոն դոլարի ներդրում:

Կարծես թե ոչ մի տարօրինակ բան այստեղ չկա: Բայց, ինչպես ասում են, տառապանքը փորձ ունի: 2014 թվականի օգոստոսի 14-ին իր թիվ 837-Ա որոշմամբ ՀՀ կառավարությունը ընդունեց մի որոշում, որը վերնագրված է այսպես. «ՀՀ-ում գազային էլեկտրակայան կառուցելու եւ շահագործելու վերաբերյալ համաձայնագրի հիմնադրույթներին հավանություն տալու մասին»:

Այս համաձայնագրով նախատեսվում է Վանաձորում 13 հեկտար տարածք հատկացնել «Անակլիա Այ Ի Փի Հոլդինգ» ընկերությանը, որը այդտեղ պետք է կառուցեր 540 մեգավատ հզորությամբ ջերմաէլեկտրակայան: Ժամանակին այս տեղեկատվությունը չէր իջնում ԶԼՄ-ների առաջին էջերից, լուսանկարներ, հարցազրույցներ...: Այդ նոր կառուցվելիք ՋԷԿ-ը իր արտադրանքը պետք է ամբողջությամբ արտահաներ եւ էլեկտրաէներգիայով սներ վրացական նոր կառուցվելիք «Անակլիա» նավահանգիստը: Կատակ բան չէր` կառուցվելու էր մի էլեկտրակայան, որը զգալիորեն ավելի հզոր էր լինելու նույնիսկ մեր ատոմակայանի գործող էներգաբլոկից: Ներդրումներն էլ տպավորիչ էին` մոտ 600 միլիոն դոլար:     

Այն ժամանակ արդեն մամուլում մտավախություններ էին հնչում, թե սա այնքան էլ հեռանկարային ծրագիր չէ: Նման մտահոգությունների հիմք էին տալիս մի քանի կասկածելի փաստեր: Նախ, 2014 թվականին Անակլիայի նավահանգստի կառուցման ծրագրերը առնվազն հետաձգվելու նշաններ էին ցույց տալիս: Խնդիրն այն է, որ այդ նավահանգիստը կառուցելու ջատագովը նախագահ Սահակաշվիլին էր, իսկ ներդրողը` Վրաստանում հայտնի գործարար Թեյմուրազ Կարչավան, որի անվան հետ քրեական պատմություններ էին կապվում: Պակաս կարեւոր չէր նաեւ, որ վերը նշված «Անակլիա Այ Ի Փի Հոլդինգ» ընկերությունը գրանցված էր օֆշորում: Բայց այս ամենը չէր խանգարում խիստ լավատեսական ռեպորտաժներ պատրաստել «դարի գործարքի» մասին:

Այդ գործարքից անցել է մեկուկես տարի, եւ հիմա այդ 600 միլիոն դոլարի սպասվող ներդրման պատմությունը արդեն մոռացվել է:

Բայց իրավական տեսանկյունից կառավարության վերը նշված որոշումը դեռ գործողության մեջ է: Համենայն  դեպս իրավական ակտերի էլեկտրոնային «Arlis.am» շտեմարանում կառավարության այդ որոշումը առկա է, չեղյալ չի համարվել եւ որեւէ փոփոխության չի ենթարկվել: Ի՞նչն է այստեղ հատկապես ուշագրավ: Դա պարզելու համար պետք է կրկին վերադառնանք «Գրեյնջ Փաուեր» ընկերության հետ կնքված համաձայնագրին: Խնդիրն այն է, որ այս ընկերության հետ կնքված համաձայնագրով նույնպես ՋԷԿ-ը պետք է կառուցվի Վանաձորում:

Իսկ Վանաձորում կա միայն մեկ հարթակ ՋԷԿ կառուցելու համար, եւ դա Վանաձորի` նախկինում գործող ՋԷԿ-ի տարածքն է: Այսինքն ստացվում է, որ կառավարությունը նույն հարթակում ՋԷԿ կառուցելու շուրջ համաձայնագրեր է ստորագրել միանգամից երկու ընկերությունների հետ: Դա շատ նման է վերջերս մեր անշարժ գույքի ոլորտում իրականացված հայտնի մեքենայություններին, երբ մարդիկ ստանում էին նորակառույց շենքում իրենց բնակարանի փաստաթղթերը, իսկ հետո պարզվում էր, որ այդ նույն բնակարանը մի քանի այլ անձանց սեփականություն է:

Այսինքն, եթե «Գրեյնջ Փաուեր» ընկերությունը Վանաձորում սկսի նոր ՋԷԿ-ի շինարարությունը, ապա տեսականորեն կարող է գալ Թեյմուրազ Կարչավան, գրպանից հանի ՀՀ կառավարության հետ ստորագրած համաձայնագիրը եւ հայտարարել, թե դա իր տարածքն է եւ ինքը պետք է այդտեղ ՋԷԿ կառուցի, ընդ որում, երկու անգամ ավելի մեծ ու հզոր, քան պատրաստվում է կառուցել «Գրեյնջ Փաուերը»: Սա, իհարկե, տեսական եւ քիչ հավանական հեռանկար է: Բայց կա մեկ այլ, ավելի հավանական սցենար: Իսկ դա այն է, որ ոչ «Անակլիա Այ Ի Փի Հոլդինգը», եւ ոչ էլ «Գրեյնջ Փաուերը» այդպես էլ չվերադառնան ու ՋԷԿ-ը չկառուցեն:

Նման սպասումների համար կան որոշակի հիմքեր: ՀՀ կառավարությունը մի հատուկ տաղանդ ունի գործ բռնել կասկածելի, մութ պատմությունների մեջ ներքաշված, ոչ թափանցիկ ընկերությունների հետ: Մասնավորապես «Գրեյնջ Փաուերը» անհետ կորած «Անակլիա Այ Ի Փի Հոլդինգի» պես օֆշորային կազմակերպություն է: Այդ ընկերության հիմնադիրը «Գրեյնջ Հոլդինգ Լիմիթեդ» ընկերությունն է, որը նույնպես  օֆշորային ընկերություն է եւ գրանցված է  Նեվիս կղզում:

«Գրեյնջ Հոլդինգ Լիմիթեդ» ընկերության հիմնադիրն էլ իր հերթին հանդիսանում  է մեկ այլ օֆշորային ընկերություն` «Հանզարդ Թրասթ քոմփանի» անունով: Իսկ վերջինս մասնագիտացած է կասկածելիորեն իրար հետ կապ չունեցող մի քանի ոլորտներում` անշարժ գույք, առողջապահություն, տուրիզմ, շինարարություն, հանքարդյունաբերություն, հիմա էլ էներգետիկա: Անհամբեր սպասում ենք Վանաձորում այս օֆշորային ընկերության կողմից կառուցվելիք ՋԷԿ-ի շահագործմանը: