Բարձր ենք գնահատում Հայաստանի կառավարության քաղաքականությունը ԵՄ-ին մոտենալու ուղղությամբ. ԵԽ պատգամավոր

Եվրոպական խորհրդարանում Իսպանիան ներկայացնող պատգամավոր Նաչո Սանչեսը բարձր է գնահատում Հայաստանի իշխանությունների քաղաքականությունը Եվրամիությանն ավելի մոտենալու հարցում, ինչպես նաև այդ ուղղությամբ Հայաստանի հասարակության մոտեցումը։

Նաչո Սանչեսն այդ մասին ասել է Բրյուսելում «Արմենպրես»-ի թղթակցի հետ հարցազրույցում։

Հարցազրույցի ընթացքում Սանչեսն անդրադարձել է նաև Եվրոպական խորհրդարանում վերջերս ձևավորված Ժողովրդավարության աջակցության խմբի՝ DEG-ի գործունեությանը և դրա շրջանակներում Հայաստանի խորհրդարանի հետ համագործակցությանը, Ադրբեջանում ապօրինի պահվող հայ գերիների ազատ արձակման ուղղությամբ ԵՄ-ի կողմից արվող քայլերի և այլ հարցերի։ 

-Բարի կեսօր, պարո՛ն Սանչես։ Շնորհակալություն մեզ միանալու համար։

-Ոջույն։ Սիրով։

-Պարո՛ն Սանչես, Ժողովրդավարության աջակցության խմբի՝ ⁠DEG-ի ստեղծումից ի վեր ի՞նչ կոնկրետ աշխատանք է իրականացվել, ի՞նչ արդյունքներ են գրանցվել, և ընդհանուր առմամբ ինչպե՞ս եք գնահատում կառույցի գործունեությունը։

-Մենք հարցին հետևյալ կերպ մոտեցանք։ Որոշեցինք առանձնացնել 4-6 առաջնահերթ երկրներ և վերջին փուլում որոշեցինք ներառել Հայաստանը։ Այնուհետև իմ առաքելությունը որպես այս ձևաչափում առաջատար անդամ այն էր, որ երբ ես այլ ձևաչափով այցելում էի երկիր, այդ այցն օգտագործեի նաև խորհրդարանական ղեկավարության հետ զուգահեռ օրակարգ վարելու համար։ Սա խորհրդարան-խորհրդարան հարաբերություն է, և այն գործում է երկու մակարդակով։

Տեխնիկական մակարդակում, այսինքն՝ այն ամենի շուրջ, ինչ Հայաստանի խորհրդարանին անհրաժեշտ է տեխնիկական տեսանկյունից՝ գրանցամատյանի կազմակերպում, ՏՏ սարքավորումներ և նման գործնական հարցեր, մենք շատ արդյունավետ հանդիպում ունեցանք Հայաստանի խորհրդարանի գլխավոր քարտուղարի հետ։

Բայց քաղաքական մակարդակում, որն այն մակարդակն է, որտեղ ես պետք է ավելի խորությամբ աշխատեմ, նպատակը բևեռացումը հաղթահարելու պայմաններ ստեղծելն է։ Ես գիտեմ, որ երկիրը շատ բևեռացված է, և խորհրդարանը նույնպես շատ բևեռացված է։ Եվ մեր պարտքն է փորձել ստեղծել այդ պայմանները։

Այս դերի այդ հատվածը մենք իրականացնում ենք խմբակցությունների ղեկավարներին միասին հավաքելով։ Եվ մենք դա արեցինք։ Նրանք մի քանի շաբաթ առաջ եկան Եվրոպական խորհրդարան և ունեցան շատ հագեցած օրակարգ, որի ընթացքում մենք խոսեցինք քաղաքականության մասին։ Առաջին նստաշրջաններն անխուսափելիորեն ձևավորվում էին իներցիայով, որովհետև այդ իներցիան կա։ Նրանք փորձում էին Եվրոպական Միություն տեղափոխել նույն վեճերն ու կարծիքները, որոնք օգտագործում են միմյանց միջև, բայց հետո մտան օրակարգի մեջ և մեծ հետաքրքրություն ցուցաբերեցին բազմաթիվ գործնական հարցերի նկատմամբ, որոնց շուրջ մենք նրանց հնարավորություն տվեցինք սովորել Եվրոպական խորհրդարանից։

Երբ ես գնացի Երևան, մարդկանց հարցրի՝ պատրա՞ստ եք ներգրավվել այսպիսի ծրագրի մեջ նույնիսկ ընտրություններից առաջ։ Եվ բոլորը պատասխանեցին՝ այո։ Այսինքն՝ Հայաստանում Եվրոպական Միության դեսպանն ասաց՝ այո, խմբակցությունների ղեկավարներն ասացին՝ այո, և հետո մենք դա արեցինք, թեև հաստատ գիտեինք, որ երբ ընտրությունները մոտենում են, լարվածությունն անխուսափելիորեն ավելի բարձր է լինում։ Բայց լավ էր առաջնորդներին միասին հավաքելը նույնիսկ ընտրություններից առաջ։

-Քանի որ Հայաստանը ընդգրկվել է DEG-ում, և հայտնի է, որ Եվրախորհրդարանը այս ձևաչափում ընդգրկված երկրներում հաճախ ունենում է ներկայացուցչություններ, արդյոք կարելի՞ է ակնկալել, որ հաջորդ քայլերից մեկը կլինի Հայաստանում Եվրոպական խորհրդարանի տարածաշրջանային գրասենյակի բացումը։

-Ոչ, մենք օգտագործում ենք մեր դեսպանատները։ Այսինքն՝ տեղում մեր հիմնական զրուցակիցը դեսպանն է՝ Եվրոպական Միության դեսպանը։ Եվրոպական Միության դեսպանը միայն Եվրոպական հանձնաժողովի կամ Եվրոպական խորհրդի արտաքին ծառայության դեսպանը չէ, նա Եվրոպական Միության դեսպանն է։ Եվ հետո մենք սովորաբար աշխատում ենք դեսպանատների միջոցով, և դեսպանը տեղյակ է մեր հարաբերությունների այս նոր ձևաչափից։ Ահա այսպես է դա աշխատում։

Բայց մենք ստեղծում ենք մի տեսակ վստահություն և կանոնավոր շփում։ Եվ սա լավ է, օրինակ, Հայաստանի եվրոպական ձգտումների համար։ Սա այն ֆոնն է, որի վրա մենք ստեղծեցինք Հայաստանի համար այս առաջնահերթ կարգավիճակը։

-Նախորդ տարվա վերջին Եվրանեսթի նիստը տեղի ունեցավ Երևանում, իսկ այս տարի սպասվում է ՀՀ-ԵՄ առաջին գագաթնաժողովը։ Ինչպե՞ս եք գնահատում Հայաստան-Եվրամիություն հարաբերությունների ներկա դինամիկան և առաջիկա հեռանկարները։

-Կարծում եմ՝ դա շատ դրական է, որովհետև մենք, այսպես ասած, արձագանքել ենք հայկական իշխանությունների, և, կարծում եմ․ նաև հասարակության կողմից Եվրոպական Միությանն ավելի մոտենալու խնդրանքին։ Դա հաստատ այդպես է։ Եվ մենք շատ բարձր ենք գնահատում այս քաղաքականությունը Եվրոպական Միությանը մոտենալու ուղղությամբ ոչ միայն Կառավարության, այլև հասարակության կողմից։

Այնուհետև մենք ուսումնասիրում ենք բոլոր ձևաչափերը՝ հանձնակատարների այցեր, կապակցվածության հարցեր, օրակարգի ցանկացած այլ մաս, ուսումնասիրում ենք նաև, թե ինչ կերպ Եվրոպական խորհրդարանը կարող է օգնել Հայաստանի խորհրդարանին՝ փորձելով հաղթահարել այս իրավիճակը։

Ինչ վերաբերում է այն փաստին, որ այս գործունեությունները սկսվել են ընտրություններից առաջ (խմբ. նկատի ունի Հայաստանում հունիսի 7-ին կայանալիք խորհրդարանական ընտրությունները), ես կնախընտրեի, որ գագաթնաժողովը չլիներ ընտրություններին այսքան մոտ։ Դա իմ որոշելիքը չէ, բայց հաստատ պետք է զգույշ լինենք, որպեսզի Հայաստանում դա չընկալվի որպես այս կամ այն թեկնածուին աջակցություն։ Եվ, իհարկե, ընտրություններին այսքան մոտ գագաթնաժողով ունենալը վարչապետ Փաշինյանին հարթակ է տալիս հանրության առաջ բարենպաստ լույսի ներքո ներկայանալու համար։ Բայց Եվրոպական հանձնաժողովի օրակարգը որոշելը իմ լիազորությունների շրջանակում չէ, և նրանք որոշել են դա անել մայիսին։ Ես պարզապես բոլորին զգուշացնում եմ չներքաշվել ներքին քաղաքական դաշտ։

-Հայաստանում սպասվող ընտրություններին ընդառաջ արդյոք դիտորդներ ուղարկելու հրավեր ստացե՞լ եք։ Եթե այո, ապա արդյոք մեծ պատվիրակություն կլինի՞ Եվրախորհրդարանից:

-Չգիտեմ։ Մենք պետք է որոշենք։ Կա որոշման համակարգ՝ քաղաքական խմբերի միջև հերթականությամբ և այլ սկզբունքներով։ Կարող եմ պատկերացնել, որ իմ գործընկերների կողմից մեծ հետաքրքրություն կլինի, բայց վստահ չեմ՝ պաշտոնապես ստացե՞լ ենք հրավերը, թե՞ ոչ։ Բայց հաստատ հրավերը լինելու է։ Հայաստանը ոչ միայն առաջնահերթ երկիր է, այլև այն երկրներից մեկն է, որի համար մենք առաքելություն ենք նախապատրաստում, եթե հրավիրվենք։ Բայց վստահ չեմ, թե այս պահին պաշտոնապես ստացել ենք հրավերը։

⁠-Բաքվում ապօրինաբար պահվող հայ գերիների անհապաղ ազատ արձակման պահանջով տարբեր հարթակներում բազմաթիվ բանաձևեր են ընդունվել։ Ի՞նչ հստակ քայլեր են ձեռնարկվել, այդ թվում, օրինակ, այս կառույցի նախագահի կողմից։ Գո՞հ եք ԵՄ գործադիր մարմինների արձագանքից, թե՞ կարծում եք, որ ձեռնարկված քայլերը դեռևս բավարար չեն։

-Եվրոպական խորհրդարանի այն անդամները, որոնք ավելի ներգրավված են այս երկրի հարցերում, ինչպես ես, Նատալի Լուազոն և մյուս գործընկերները, միշտ բարձրացնում են այդ հարցը։ Բայց մենք պետք է ճնշում գործադրենք այն միջնորդի վրա, որը ծառայություններ է առաջարկել Միացյալ Նահանգների վրա։ Այսինքն՝ անցած տարվա օգոստոսյան համաձայնագրում կամ հայտարարությունում հստակ նշված էր, որ այդ հարցերով զբաղվում է Միացյալ Նահանգները։

Ես գիտեմ, որ շփումներ կան, բայց մենք ցանկանում ենք, որ այդ շփումները լինեն արդյունավետ, և այդ մարդկանց վերադարձնեն տուն՝ Հայաստան, որովհետև, տեսեք, սա ռազմական դատարան է, բայց նրանք ասում են՝ ոչ, սա ռազմական ընթացակարգ չէ, բայց սա ռազմական դատարան է։ Սա սովորական միջավայր չէ։

Այնուհետև ես ուշադիր կարդացի մեղադրական եզրակացությունը։ Եվ մեղադրական եզրակացությունը վերաբերում է պատերազմին, ու այնտեղ կան մեղադրանքներ, որոնք ապշեցուցիչ են։ Այսինքն՝ ձեզ մեղադրում են, որ խրամատներ եք փորել։ Իհարկե, խրամատներ եք փորել, որովհետև պատերազմական իրավիճակ է։

Եվ կարծում եմ, որ դա պետք է գնահատվի այդ համատեքստում։ Եթե մենք ուզում ենք ավարտել պատերազմի տրամաբանությունը և վերջապես ունենալ այս դե ֆակտո խաղաղության իրավիճակը, իսկ գուցե ապագայում նաև խաղաղության պայմանագիր, ապա անհեթեթ է այս մարդկանց պահել բանտում այն բանի համար, ինչ նրանք արել են պատերազմի ընթացքում, որովհետև դա պատերազմ էր։

Գործընթացի ինչ-որ փուլում, հույս ունեմ, նրանք ազատվելու են Միացյալ Նահանգների ճնշման, Եվրոպական Միության ճնշման շնորհիվ, և որովհետև գործընթացի տրամաբանությունը պահանջում է փակել պատերազմի էջը։

-Հարավային Կովկասում պատերազմի մթնոլորտն ու լարվածությունը շարունակվում են նաև Իրանի շուրջ։ Ձեր երկիրը՝ Իսպանիան, այն քիչ երկրներից է, որը Իրանի շուրջ լարվածության պայմաններում շարունակում է պնդել, որ դիվանագիտությունն է միակ արդյունավետ գործիքը և դեմ է լայնամասշտաբ ռազմական սցենարներին։ Այս համատեքստում ինչպե՞ս եք գնահատում Դոնալդ Թրամփի՝ Իսպանիայի հետ առևտրային հարաբերությունները սահմանափակելու սպառնալիքները։

-Այո, մի փոքր զարմանալի է, որ Իսպանիայի վարչապետ պարոն Սանչեսի հայտարարությունները համարվում են ինչ-որ արտասովոր բան, որովհետև սովորաբար մենք միշտ ասել ենք, որ երբ միջազգային իրավունքի խախտում կա, մենք խոսում ենք միջազգային իրավունքի խախտման մասին։ Մենք խոսել ենք Վրաստանի մասին, խոսել ենք Ղրիմի մասին, խոսում ենք Ուկրաինայի մասին, Դոնբասի մասին, խոսում ենք Գազայի մասին։ Եվ հիմա ինչո՞ւ պետք է փոխենք այդ մոտեցումը։

Դա այն պատճառով չէ, որ աշխարհը փոխվել է, ինչպես ասաց Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը (խմբ. Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ)։ Դա այն պատճառով է, որ Ամերիկայում կա նոր վարչակազմ, այսինքն՝ փոխվել է ոչ թե աշխարհը, այլ ամերիկյան վարչակազմը։

Այդ դեպքում մենք պետք է պաշտպանենք մեր դերը աշխարհում, ինչպես ընդգծել է Անտոնիու Կոշտան (խմբ. Եվրոպական խորհրդի նախագահ)։ Դա չի նշանակում հրաժարվել կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգից, ընդհակառակը՝ նշանակում է փորձել պահպանել միջազգային կանոնների վրա հիմնված կարգը, մինչև Միացյալ Նահանգներում այս շրջանն անցնի։

Եվ հետո մենք պետք է փորձենք պահպանել համակարգը այնպես, ինչպես կա և ինչպես եղել է, որովհետև այն գործել է շատ տասնամյակներ, ինչպես նաև պետք է փորձենք վերադառնալ նորմալ միջազգային միջավայրի։ 

-Եվ վերջում, Հայաստան-Թուրքիա հարաբերությունների կարգավորման գործընթացում առանցքային հարցերից մեկը սահմանների բացումն է, սակայն մինչ այժմ այդ ուղղությամբ առաջընթաց չի արձանագրվել։ Ըստ Ձեզ՝ որտե՞ղ է հիմնական խոչընդոտը։

-Դե, ես մի փոքր հոգնել եմ վերաբացման մասին այս հաջորդական հայտարարություններից՝ վերաբացում, վերաբացում երրորդ երկրների քաղաքացիների համար և այլն։ Ես պարզապես հոգնել եմ։ Խնդիրն այն է, որ Թուրքիան որոշել է իր արտաքին քաղաքականության այս հատվածը հանձնել Ադրբեջանին։ Ինձ համար զարմանալի է, որ կարևոր տարածաշրջանային ուժը, ինչպիսին Թուրքիան է, որոշել է, որ իր արտաքին քաղաքականության այս մասը իր սեփական վերահսկողության տակ չէ, որ դրա տերը Բաքուն է։

Ինձ համար բավական տարօրինակ է հասկանալ, որ Թուրքիան, պարծենալով իր հզոր դիրքով, իր արտաքին քաղաքականության մի մասը զիջում է մեկ այլ հարևանի, նույնիսկ եթե ես հասկանում եմ այդ մերձությունը՝ «մեկ ազգ, երկու պետություն» նարատիվը։

Բայց արդյունքում դուք հայտնվում եք մի իրավիճակում, երբ չեք կարող կատարել ձեր պարտավորությունները սահմանի բացման վերաբերյալ, որովհետև որոշել եք ձեր քաղաքականության այս մասը պատվիրակել երրորդ երկրի։ Սա մեծ հարց է, և սա է մեծ խնդիրը։

Ես դա չեմ հասկանում, չեմ կիսում և կուզենայի, որ Թուրքիան իսկապես կատարեր սահմանի վերաբացման վերաբերյալ այս հաջորդական, հոգնեցուցիչ պարտավորությունները։

-Շնորհակալություն, պարո՛ն Սանչես։ Շնորհակալություն ձեր մասնակցության համար։

-Ինձ համար հաճելի էր։ Շնորհակալություն։