Հայաստան-ԵՄ վիզաների ազատականացման գործողությունների ծրագիր․ հակիրճ նկարագրություն

2025 թ․ նոյեմբերի 5-ին Եվրոպական հանձնաժողովի Միգրացիայի և ներքին գործերի գլխավոր տնօրենի տեղակալ Յոհաննես Լուխների Հայաստան այցի ընթացքում հայկական կողմին պաշտոնապես փոխանցվել է ՀՀ-ԵՄ վիզաների ազատականացման գործողությունների ծրագիրը։

ՆԳՆ-ն ներկայացրել է գործողությունների ծրագրի հակիրճ նկարագրությունը:

Գործողությունների ծրագիրը ներառում է 74 հենանիշ (benchmark), որոնք բաժանված են չորս հիմնական ուղղությունների՝
1. փաստաթղթերի անվտանգություն՝ ներառյալ կենսաչափական համակարգ,
2. սահմանների համալիր կառավարում, միգրացիայի կառավարում և ապաստան,
3. հասարակական կարգ և անվտանգություն, այդ թվում՝ կազմակերպված հանցավորության, թրաֆիքինգի, թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության և կոռուպցիայի դեմ պայքարը,
4. արտաքին հարաբերություններ և հիմնարար իրավունքներ:

Գնահատումը կիրականացվի երկաստիճան ձևաչափով՝
• իրավական և քաղաքական շրջանակի ձևավորում,
• դրանց գործնական իրականացում և կիրառություն:

Գործողությունների ծրագրով առանձնացված և առաջնահերթություն համարվող ուղղություններից են՝

փաստաթղթերի անվտանգության համալիր էկոհամակարգի ստեղծում, այդ թվում՝ նոր սերնդի կենսաչափական անձնագրերի տրամադրում, անձի նույնականացման մեխանիզմների ամրապնդում,
ՀՀ քաղաքացիության օրենսդրության վերանայում,
սահմանների համալիր (ինտեգրված) կառավարում՝
սահմանային ստուգումների և հսկողության կատարելագործում,
տվյալների փոխանակման և համագործակցության ամրապնդում,
ռիսկերի վերլուծության և պրոֆիլավորման արդյունավետ մեխանիզմների ներդրում,
սահմանապահ աշխատակիցների կարողությունների զարգացում,

Վերադարձի և վերաինտեգրման համակարգերի ամրապնդում՝
հետընդունման և վերաինտեգրման մեխանիզմների հզորացում
Հայաստանի տարածքում անկանոն կարգավիճակում գտնվող երրորդ երկրների քաղաքացիների վերադարձման արդյունավետ մեխանիզմներ,

Ներքին անվտանգության համակարգերի բարելավում՝
հանցավորության կանխարգելման և դրա դեմ պայքարի ռազմավարության ընդունում, իրականացում,
իրավապահ համակարգի արդյունավետության բարձրացում,

Կոռուպցիայի դեմ պայքարի հզորացում, այդ թվում՝
հակակոռուպցիոն ռազմավարության արդյունավետ կիրարկում
կանխարգելիչ և քննչական գործիքակազմի ընդլայնում,

հակախտրականության օրենսդրության հզորացում և կիրառություն՝ ապահովելով համընդհանուր հավասարություն,
անձնական տվյալների պաշտպանության համակարգի համապատասխանեցում ԵՄ չափանիշներին,
տեղեկատվական փոխանակման և համագործակցության խորացում ԵՄ կառույցների հետ, ներառյալ՝ Եվրոպոլի (Europol), ԵՄ սահմանային և առափնյա գործակալության (Frontex),

Հանրային իրազեկման բարձրացում՝
հանրությանը տրամադրել ճշգրիտ տեղեկատվություն՝ վիզաների ազատականացման գործընթացի, պարտավորությունների և սահմանափակումների մասին
կանխել ապատեղեկատվության տարածումը,

Մարդու իրավունքների պաշտպանության ուժեղացում, հատկապես՝
փախստականների և ապաստան հայցող անձանց իրավունքների ապահովում,
խոցելի խմբերի պաշտպանության մեխանիզմների կատարելագործում։

Գործընթացի դրական գնահատման վերջնարդյունքում ՀՀ քաղաքացիներին տրամադրվելու է Եվրամիության երկրներ առանց վիզայի ճամփորդելու հնարավորություն։ Այս ռեժիմի համաձայն՝ կենսաչափական անձնագրով ՀՀ քաղաքացիները կարող են առանց վիզայի մուտք գործել Շենգենյան տարածք՝ կարճաժամկետ այցերի համար։ Իրավակարգավորումը վերաբերելու է C տեսակի կարճաժամկետ շենգեն վիզային յուրաքանչյուր տարվա մեջ 180 օրվա ընթացքում 90 օր գտնվելու իրավունքով:

ԵՄ-ի և Հայաստանի միջև վիզաների ազատականացման երկխոսությունը պաշտոնապես մեկնարկել է 2024 թ․ սեպտեմբերի 9-ին։ 2025 թ. ընթացքում ԵՄ-ի հետ վիզաների ազատականացման գործողությունների ծրագրի (ԳԾ) մշակման նպատակով Հայաստան են ժամանել ԵՄ փորձագիտական երկու առաքելություններ։ Այդ առաքելությունների զեկույցների արդյունքում Եվրոպական հանձնաժողովը կազմել է նախագիծ, որը ներկայացվել է ԵՄ անդամ պետությունների հաստատմանը։ ԵՄ անդամ երկրների առաջարկներով փաստաթուղթը վերջնականացվել է և փոխանցվել հայկական կողմին: Վիզաների ազատականացման գործընթացի համակարգման աշխատանքներն իրականացվում են ՀՀ ՆԳ նախարարության կողմից համապատասխան գերատեսչությունների ներգրավմամբ։