Առանց մամուլի ու փակ դռների հետևում. Բայդենն ու Էրդողանն առաջին դեմ առ դեմ հանդիպումն են անցկացրել

Բրյուսելում ընթացող ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովի շրջանակում այսօր կայացել է Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի և ԱՄՆ-ի նախագահ Ջոզեֆ Բայդենի առաջին  հանդիպումը: Այն  տևել է մոտ 50 րոպե: Ինչպես հաղորդում է Anadolu գործակալությունը, կողմերը բանակցությունների են գնացել պատվիրակությունների կազմի հետ միասին: Հանդիպումը կազմակերպվել էր Հյուսիսատլանտյան դաշինքի առաջնորդների գագաթնաժողովի շրջանակներում, մամուլի համար փակ ձևաչափով:

Չափազանց կարևոր բանակցությունները, ինչպես դրանք անվանում է թուրքական մամուլը, սկսվել են մեկ ժամ ուշացումով, բայց դա պայմանավորված էր ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովի ժամանակացույցով, որին մասնակցում էին երկու առաջնորդները: Մինչև ուշ գիշեր ոչ մի պաշտոնական հայտարարություն չի արվել 2  կողմից նախագահների զրույցի արդյունքների վերաբերյալ, սակայն հանդիպման օրակարգի ու քննարկվող թեմաների շրջանակի մասին խոսվել է քանիցս երկու կողմերում էլ:

Էրդողանը Բայդենի հետ հանդիպման ժամանակ նախատեսում էր բարձրացնել Անկարայի կողմից ռուսական С-400 զենիթահրթիռային համակարգերի ձեռքբերման հարցը, որի համար որոշ պատժամիջոցներ էին սահմանվել երկրի նկատմամբ, և Թուրքիան բացառվել ու դուրս էր բերվել հինգերորդ սերնդի F-35 կործանիչ-ռմբակոծիչների արտադրության ամերիկյան ծրագրից: Թուրքիայի նախագահը ևս մեկ անգամ մտադիր էր իր բարկությունն ու զայրույթը արտահայտել Թուրքիայում ահաբեկչական ճանաչված քրդական խմբավորումների՝ Միացյալ Նահանգների շարունակական աջակցությամբ և ԱՄՆ-ում բնակվող ընդդիմադիր Ֆեթուլլահ Գյուլենի կողմնակիցներից, ովքեր մեղադրվում են 2016 թ. հեղաշրջման փորձի մեջ: Ակնկալվում էր նաև, որ կողմերը կկարողանան քննարկել Սիրիայում և Լիբիայում առկա իրավիճակը՝ այն շրջաններում, որտեղ Անկարան ձգտում է մեծացնել իր ազդեցությունը և իրացնել իր, այդ թվում՝ տնտեսական շահերը:

Ավելի վաղ՝ գագաթնաժողովի անմիջական մեկնարկից առաջ, ղեկավարներին հաջողվել է կարճ զրույց անցկացնել նիստերի դահլիճում, հոտնկայս: New York Post-ը գրում է, որ զրույցը նախաձեռնել է Բայդենը, նա մոտեցել է առաջնորդների շարքում նստած Էրդողանին ու ի նշան ողջույնի՝ բռունցքը մեկնել: Բայդենի քայլից անակնկալի եկած Էրդողանն ի պատասխան մեկնել է բռունցքն ու ձեռքը պարզած բարձրացել տեղից, ողջունել ամերիկացի գործընկերոջը, այնուհետ՝ կարճ զրույց են ունեցել:

Դեռ ձմռանից Թուրքիան սպասում էր ընթացիկ բանակցություններին: Սա ղեկավարների առաջին նմանատիպ հանդիպումն է դեմ առ դեմ ձևաչափով:

Բանակցությունների ավարտից հետո կողմերը մեկնաբանություններում շռայլ չեն եղել, Բայդենը միայն հայտնել է, որ հանդիպումը համարում է  «շատ դրական»:

New York Post-ը հիշեցնում է, որ ԱՄՆ-Թուրքիա հարաբերությունները վերջին տարիներին կտրուկ լարվել են՝ Սիրիայի և Լիբիայի շուրջ իրավիճակի պատճառով։ Բացի այդ, լարվածության առիթ է դարձել Թուրքիայի կողմից ռուսական զենիթահրթիռային համակարգերի ձեռքբերումը։

Վերջին ամիսներին երկու երկրների միջև լարվածությունն ավելի է աճել՝ այս տարվա ապրիլին ԱՄՆ նախագահի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչումից հետո։ ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովից առաջ Էրդողանը հայտարարել է, որ Բայդենի հետ անպայման կխոսի Հայոց ցեղասպանության ճանաչման վերաբերյալ, որովհետև այդ քայլը  «վշտացրել և վրդովեցրել էր» Թուրքիային։

«Մեզ վշտացրել է նաև այն, որ մեր դաշնակից երկիրը նման դիրքորոշում է ընդունում ՆԱՏՕ-ի հետ առնչություն չունեցող հարցի վերաբերյալ։ Հնարավոր չէ քննարկում ծավալել՝ առանց Բայդենին այս մասին հիշեցնելու»,- ասել է Էրդողանը:

Չնայած զսպված լարվածությանը՝ Թուրքիայի պաշտոնյաները բարձր են գնահատել Բայդենի և Էրդողանի առաջին հանդիպումը: Էրդողանի աշխատակազմի հասարակայնության հետ կապերի գծով տնօրեն Ֆահրեթին Ալթունը հայտնել է, որ անհատական հանդիպումից առաջ նախագահներն «ընկերական զրույց» են ունեցել: 

Ավելի վաղ Բայդենը ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Յենս Ստոլտենբերգի հետ զրույցում ասել էր, որ Եվրոպային, Թուրքիային և Կանադային պաշտպանելը Միացյալ Նահանգների «սուրբ պարտավորությունն է»:

ԱՄՆ նախագահի ազգային անվտանգության հարցերով խորհրդական Ջեյք Սալիվանն ավելի վաղ հայտնել էր, որ Բայդեն-Էրդողան հանդիպման ժամանակ քննարկում էր ծավալվելու նաև Լեռնային Ղարաբաղի հարցի վերաբերյալ:

Ըստ խորհրդականի, նախագահները քննարկելու էին «լայն և համապարփակ» օրակարգ՝ ներառյալ տարածաշրջանային այնպիսի խնդիրներ, ինչպիսիք են իրավիճակը Արևելյան Միջերկրական ծովում, Սիրիայում, Իրանում և Լեռնային Ղարաբաղում:

Այս հարցի շուրջ թե ինչ և ինչպես է քննարկվել՝ առայժմ հայտնի չէ: