ԱՄՆ-ը պատմական ցեղասպանություն է տեսնում, Թուրքիան՝ քաղաքական վենդետա. Բայդենի որոշման պատճառները. The Washington Post

Հանգստյան օրերին նախագահ Բայդենն արեց այն, ինչ չէր արել իր նախորդներից ոչ մեկը:

Նա հայտարարեց, որ ավելի քան մեկ դար առաջ Օսմանյան կայսրության տարածքում բնակվող էթնիկ հայերի կոտորածները «ցեղասպանություն» են եղել: Որոշումը կայացվել է Ամերիկայի հայկական համայնքի տարիների լոբբինգի և Վաշինգտոնի մի շարք օրենսդիրների՝ վերջին շրջանում տևական ճնշումներից հետո: Բայդենի խոսքերը, սակայն, Թուրքիայի ջղագրգիռ արձագանքն են առաջացրել. Թուրքիայի իշխանությունները, ապավինելով հասարակության լայն կարծիքին, տարիներ շարունակ դեմ են այդ ժամանակի արյունալի իրադարձությունները դատապարտելու արտաքին փորձերին:

Այս մասին գրում է ամերիկյան հեղինակավոր The Washington Post-ը:

Պարբերականը ներկայացրել է թուրք պաշտոնյաների բարկացած արձագանքները սոցիալական հարթակներում՝ հավելելով՝ որպես բողոքի նշան՝ Թուրքիայի արտգործնախարարությունը հետ է կանչել Անկարայում ԱՄՆ դեսպանին:

Երկրի հիմնական քաղաքական կուսակցությունների մեծ մասը, ներառյալ՝ նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի աջակողմյան ազգայնական կառավարության հակառակորդները, դատապարտել են ԱՄՆ որոշումը, ինչպես և սպասվում էր:

Ըստ Washington Post-ի՝ իրականում այս քայլն արտացոլում է ԱՄՆ-ի նոր վարչակազմի ցանկությունը՝ ավելի բացահայտ և հետևողականորեն պաշտպանելու մարդու իրավունքները համաշխարհային բեմում: Բայդենն ինքը իր որոշումն անվանել է նաև ԱՄՆ-ում հայ ներգաղթյալների սերունդների ունեցած հոգեկան ապրումների փոխհատուցում:

«Մենք հիշում ենք բոլոր նրանց, ովքեր զոհվել են Օսմանյան կայսրությունում Հայոց ցեղասպանության ժամանակ, և մենք կրկին խոստանում ենք կանխել նման վայրագությունների կրկնությունը»,- ապրիլի 24-ին հայտարարել էր ԱՄՆ նախագահը. նրա հայտարարությունը խնամքով մշակվել էր այնպես, որպեսզի մեղքը չբարդվի ժամանակակից Թուրքիայի իշխանությունների վրա: Բայդենը մատնանշել էր Օսմանյան կայսրության իշխանությունների կողմից սանձազերծված «բնաջնջման արշավը», երբ «մեկ ու կես միլիոն հայ տեղահանվեց, սպանվեց կամ ուղարկվեց մահվան»:

Ըստ պարբերականի՝ տասնամյակներ շարունակ ԱՄՆ հաջորդական վարչակազմերը դիմադրություն են ցույց տվել որոշմանը՝ վախենալով վտանգել կապերը սառը պատերազմի երկարամյա դաշնակից և ՆԱՏՕ-ի ազդեցիկ անդամ Թուրքիայի հետ: Շատ թուրք պաշտոնյաներ և որոշ պատմաբաններ նախընտրում են հայերի սպանություններն ու տեղահանությունները դիտարկել Օսմանյան կայսրության փլուզումը ներառող իրարանցման ավելի լայն համատեքստում: Ըստ թուրքական վարկածի՝ Օսմանյան կայսրության 5 միլիոն քաղաքացի է զոհվել 1914-1922 թվականներին ընկած ժամանակահատվածում՝ սարսափելի շրջանում, երբ տեղահանվել են թուրքերի, հույների և այլ էթնիկ խմբերի հսկայական բնակչություններ: Թուրքիայի արտգործնախարարությունն իր կայքում ասում է, որ Հոլոքոստի և «օսմանյան հայերի փորձի» միջև «իմաստալից կապ» չկա:

«Հայոց ցեղասպանությունը շատ մոտ է Թուրք պետության ծննդին և չափազանց սերտ կապված է թուրքական հանրապետության հիմնադրման հետ»,- գրել է Սբ. Լոուրենսի համալսարանի Մերձավոր Արևելքի պատմության դոցենտ Հովարդ Էյսենստատը:

«Սա ընդունելու համար անհրաժեշտ կլինի հիմնարար վերանայել թուրքական ազգայնականության հիմքում ընկած ստեղծման պատմությունը»,- նշել է նա:

Պետք է առանձին դիտարկել հայերի կոնկրետ օրինակը

«1913-ին Օսմանյան կայսրությունում կար մինչև 2 միլիոն էթնիկ հայ: Երբ սկսվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմը, Օսմանյան կառավարությունը հրամայեց նրանց զանգվածային արտաքսել: Մի քանի տարի անց Թուրքիայում նրանց միայն տասներորդ մասն էր, մնացածները վտարվեցին կամ սպանվեցին»,- գրել է բրիտանացի գրող և լրագրող Թոմաս դե Վաալն իր «Մեծ աղետ. Հայերն ու թուրքերը ցեղասպանության ստվերում» գրքում:

Ռաֆայել Լեմկինը՝ լեհ-հրեա փաստաբան, որը ստեղծել է հենց «ցեղասպանություն» եզրույթը, մտածողություն ձևավորեց այն մասին, թե ո՞րն է մարդկության դեմ նման հանցագործությունը՝ մասամբ հիմնվելով Օսմանյան կայսրությունում հայերի հետ կատարվածի ընկալման վրա: Լեմկինի համար «ցեղասպանությունը» նշանակում էր «տարբեր գործողությունների համաձայնեցված ծրագիր, որի նպատակն էր ոչնչացնել ազգային խմբերի կյանքի հիմնական հիմքերը՝ այդ խմբերը ոչնչացնելու համար»:

Washington Post-ը գրում է, որ ժամանակակից ամերիկյան զեկույցները հստակ ցույց են տվել հայկական բնակչության ավերածությունների «համաձայնեցված» բնույթը, ինչը օսմանյան ղեկավարության ազդեցիկ դեմքերը համարում էին հավանական վտանգավոր հինգերորդ շարասյուն կայսրությունում:

«Լայն տարածում գտած շրջաններից ստացված հաղորդագրությունները մատնանշում են հայ քաղաքացիական բնակչությանը արմատախիլ անելու համակարգված փորձերը կայսրության մի ծայրից մյուսը կամայական ձերբակալությունների, սարսափելի կտտանքների, մասսայական արտաքսումների և տեղահանությունների միջոցով, որոնք ուղեկցվում են բռնաբարության, կողոպուտի և սպանության հաճախակի դեպքերով, որոնք վերածվում են կոտորածների՝ ավերածություն և աղքատություն բերելու համար»,- գրել է Օսմանյան կայսրությունում 1915-ի Ամերիկայի դեսպան Հենրի Մորգենթաուն իր հեռագրում:

«Այս միջոցառումները չեն պատասխանում ժողովրդական կամ մոլեռանդ պահանջներին, այլ զուտ կամայական են և ուղարկվում են Կոստանդնուպոլսից ռազմական անհրաժեշտության անվան տակ, հաճախ այն տարածքներում, որտեղ դժվար թե ռազմական գործողություններ տեղի ունենան»:

Հալեպում ԱՄՆ հյուպատոս Ջեսի Ջեքսոնը փաստել է, որ 1916 թ.-ին տեսել է, թե ինչպես էթնիկ հայերը, որոնք ստիպված էին երկար քայլերթներ կատարել Անատոլիայից, հսկայական թվով մահացել են քաղաքից դուրս գտնվող հարթավայրերում: «Տեղում ստացված տեղեկատվությունը թույլ է տալիս պնդել, որ այստեղ թաղված է շուրջ 60,000 հայ, որոնք մահացել են սովից, զանազան տեսակի զրկանքներից, աղիքային հիվանդություններից և տիֆից»,- գրել է նա:

Իսկ ինչո՞ւ է կարևոր հիմա՝ 106 տարի անց ցեղասպանության ճանաչումը

Ամերիկյան հայտնի պարբերականը հիշեցնում է, որ միայն 30 երկիր է կատարել այս պաշտոնական ճանաչումը, մինչդեռ շատ այլ երկրներ նկատելիորեն լռում են: Թուրքիայի զգայունությունը հավանաբար խանգարել է նախկին նախագահ Բարաք Օբամային կատարել իր նախընտրական խոստումը և որոշում կայացնել «ցեղասպանության» մասին: Բայց ավելի քան մեկ տասնամյակ անց, ըստ WP-ի, ԱՄՆ-Թուրքիա հարաբերությունները շատ ավելի թունավոր են դարձել: Վաշինգտոնի արտաքին քաղաքական իստեբլիշմենտը և Կոնգրեսի օրենսդիրները խստացրել են իրենց տեսակետը Էրդողանի մասին՝ որպես վտանգավոր պոտենցիալ ավտոկրատի և այլ աչքով են նայում Թուրքիային՝ որպես ՆԱՏՕ-ի անդամի՝ այնտեղ տասնամյակներ անդամակցելուց հետո:

Վերլուծելով իրավիճակը՝ The Washington Post-ը գրում է, որ անցած տարիներին պաշտպանության նախարարությունը և Պետդեպարտամենտի եվրոպական և եվրասիական հարցերի բյուրոն նախագահներին խորհուրդ էին տալիս այդ վայրագությունը ցեղասպանություն չանվանել: Բայց ԱՄՆ պաշտոնյաները, հատկապես՝ Պենտագոնում, զայրացած էին ռուսական С-400 հակահրթիռային պաշտպանության համակարգը գնելու Էրդողանի քայլից, դա, ըստ նրանց, անհամատեղելի է ՆԱՏՕ-ի ռազմական տեխնիկայի հետ և սպառնալիք է դաշինքի անվտանգության համար:

ԱՄՆ պաշտոնյաները, ըստ պարբերականի, կարծում են, որ Էրդողանն ավելի քիչ լծակներ ունի, քան անցյալում էր:

Ի վերջո, Բայդենի համար քաղաքական գինն այդքան էլ բարձր չէր: «Վերջին տարիներին ԱՄՆ-Թուրքիա դաշինքի վատթարացումը նպաստեց նախագահ Բայդենի որոշմանը՝ ճանաչել ցեղասպանությունը, քանի որ վերացել է ճանաչման քաղաքական խոչընդոտը»,- այս մասին էլ ասել է Մերևել Արևելքի ժողովրդավարության նախագծի թուրք գիտնական Մերվե Թահիրօղլուն:

Հիշեցնենք՝ շաբաթ օրը Բայդենը ապրիլքսանչորսյան իր ուղերձում 20-րդ դարասկզբի իրադարձությունները Օսմանյան կայսրությունում անվանեց «Հայոց ցեղասպանություն»։ Որպես պետության ղեկավար՝ Բայդենի նախորդները խուսափում էին օգտագործել այդ տերմինը:

Թուրքիայի արտգործնախարարությունը հայտարարել է, որ Բայդենի հայտարարությունը խարխլում է Վաշինգտոնի և Անկարայի հարաբերությունները և ԱՄՆ նախագահին կոչ արել «շտկել այս լուրջ սխալը»: 

Տպել
899 դիտում

Որոշ կազմակերպություններ և անհատներ փորձեցին ուղղորդել ջավախքցիների քվեները․ հորդորում ենք կատարել ազնիվ ընտրություն

Առանց մամուլի ու փակ դռների հետևում. Բայդենն ու Էրդողանն առաջին դեմ առ դեմ հանդիպումն են անցկացրել

ԲՀԿ-ի մի խումբ երիտասարդներ փորձել են խոչընդոտել Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորած երթը

Անհայտ անձինք ՄԻՊ-ի անունից մոտենում են մարդկանց՝ հարցերով, թե քաղաքական որ ուժին կամ անձին են ձայն տալու

Նուբարաշենի աղբավայրում շարունակվում են հրդեհաշիջման աշխատանքները (տեսանյութ)

Հրդեհ է բռնկվել Զաքյան փողոցում

Կոտայքի և Արագածոտնի մարզերում մեկնարկել է անտառային վնասատուների և հիվանդությունների դեմ ավիացիոն-քիմիական պայքարը

Կապանի քաղաքապետարանի մշակույթի կենտրոնի տնօրենը viber-ում աշխատակիցներին հրահանգել է մասնակցել Քոչարյանի քարոզարշավին

«Ոչ մի բախում». ըստ քաղաքագետի, «եթե ոմանք ընտրություններից հետո իրենց տեղը հանգիստ չնստեն, ուրիշ տեղ կնստեցնեն»

Ուզում ենք տեսնել առաջընթաց գրանցող Հայաստան․ Անահիտ Ավանեսյանը հանդիպել է Լին Թրեյսիի հետ

Ինչո՞վ ենք մենք երախտապարտ ցեղասպան Ռուսաստանին, քա՞ղցր է սպանողի ձեռքը. Վարուժան Ավետիսյան

Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերության՝ ԿԸՀ-ին հասցեագրված գրության վերաբերյալ Հանաձնաժողովը դիրքորոշում է հրապարակել

Հեղափոխությունից հետո ես բերել եմ 20 մլրդ դոլար վարկ 1 տոկոսով, որը չեն ընդունել. Ծառուկյան

Քավոր-սանիկ լինելու փաստը շատ է շահարկվում, բայց մոռանում են՝ որպես թիմ ինչ հալածանքներ ենք կրել. Տավուշի մարզպետ

Բաքուն ինքնահաստատվում է ֆուտբոլի հաշվին. անպատժելիության հետևանքները

Մարտունու շրջանում չոր խոտատարածկ է այրվել․ կրակը տարածվել և մասնակի այրել է նաեւ բնակիչներից մեկի գարու արտը

Աստված ինձ երեք անգամ է կյանք տվել.19-ամյա Էրիկ Խաչատրյանն 8 ամսվա գերությունից հետո Հայաստան վերադարձածներից մեկն է

5 անշարժ գույք, «Niva-2121». ընտրակաշառքի գործով կալանավորված ԲՀԿ պատգամավորի թեկնածուի ունեցվածքը

Կառավարման համակարգը թևակոխել է թվայնացման նոր փուլ․ Տիգրան Ավինյան

ՀՀ ոստիկանության պետն իրավունք ունի պարգևատրելու բացառապես ոստիկանության ծառայողներին․ ոստիկանության պարզաբանումը

ԱԻ նախարարի մոտ քննարկվել են պետական ֆինանսավորմամբ հոգեբանական աջակցության ծրագրի առաջին փուլի արդյունքները

Արտակ Բեգլարյանը ԿԽՄԿ առաքելության ղեկավարի հետ քննարկել է Արցախում իրականացվող մարդասիրական ծրագրերը

Ընտրակաշառքի գործով կալանավորված Արմավիրի նախկին քաղաքապետը 55 հազար դոլար եւ 4 մլն դրամ ունի

Մարտունի ԲԿ-ից Ինֆեկցիոն հիվանդանոց տեղափոխվածների թիվը ավելացել է. նրանց վիճակը գնահատվում է թեթև և միջին ծանրության

Տեղի է ունեցել «Ա. Սպենդիարյան-150» հոբելյանական նամականիշի մարման հանդիսավոր արարողություն

Վազգենի արածն անելն այս փուլում եւ ընդհանրապես շատ դժվար գործ է. Արամ Սարգսյան

67-ամյա տղամարդը ձերբակալվել է 7-ամյա աղջնակի նկատմամբ սեքսուալ բնույթի բռնի գործողություններ կատարելու կասկածանքով․ ՔԿ

Հանքավանի հանգստյան գոտիներից մեկում՝ փոքր, կեղտոտ վանդակում, բանտարկված արջ է պահվում. ահազանգ (լուսանկար)

Առուշան Առուշանյանի վերաբերյալ գործի նախաքննությունն ավարտվել է (տեսանյութեր)

Ուսումնական հաստատություններում արգելվում է իրականացնել քաղաքական գործունեություն կամ քարոզչություն. ԿԳՄՍՆ

Վարդենիս-Մեծ Մասրիկ ավտոճանապարհին ավտոմեքենա է այրվել․ տուժածը տարբեր աստիճանի այրվածքներով հոսպիտալացվել է

Կրթական հաստատությունների ավարտական փաստաթղթերը շուտով այլեւս թղթային տարբերակով չեն լինի. Արտակ Պողոսյան

Երևանի կենդանաբանական այգում ծնվել է եվրոպական արու եղնիկ

Հունիսի 15-ին ՔՊ-ի քարոզարշավը կշարունակվի Սյունիքում․ Հանրապետության հրապարակից նախատեսվում է ավտոերթ

Քաղաքացիներն իրենց քվեարկությամբ կարող են ստիպել «Հոկտեմբերի 27-ի» գործի կազմակերպիչներին պատասխան տալ. Փաշինյան

ՏԻՄ ներկայացուցիչներն այցելել են դիրքեր (լուսանկարներ)

Երևանի տրանսպորտային բոլոր թունելների լուսավորությունն արդիականացվել է

Վաղը 3751 դիմորդ միասնական քննություն կհանձնի «Հայոց լեզու» առարկայից

Մայր Աթոռն արձագանքել է Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարություններին

Ինչու են ընտրությունները կենաց-մահու կռվի վերածվել. քաղաքագետը՝ 2-րդ փուլի հավանականության, հնարավոր բախումների մասին