ԱՄՆ-ը պատմական ցեղասպանություն է տեսնում, Թուրքիան՝ քաղաքական վենդետա. Բայդենի որոշման պատճառները. The Washington Post

Հանգստյան օրերին նախագահ Բայդենն արեց այն, ինչ չէր արել իր նախորդներից ոչ մեկը:

Նա հայտարարեց, որ ավելի քան մեկ դար առաջ Օսմանյան կայսրության տարածքում բնակվող էթնիկ հայերի կոտորածները «ցեղասպանություն» են եղել: Որոշումը կայացվել է Ամերիկայի հայկական համայնքի տարիների լոբբինգի և Վաշինգտոնի մի շարք օրենսդիրների՝ վերջին շրջանում տևական ճնշումներից հետո: Բայդենի խոսքերը, սակայն, Թուրքիայի ջղագրգիռ արձագանքն են առաջացրել. Թուրքիայի իշխանությունները, ապավինելով հասարակության լայն կարծիքին, տարիներ շարունակ դեմ են այդ ժամանակի արյունալի իրադարձությունները դատապարտելու արտաքին փորձերին:

Այս մասին գրում է ամերիկյան հեղինակավոր The Washington Post-ը:

Պարբերականը ներկայացրել է թուրք պաշտոնյաների բարկացած արձագանքները սոցիալական հարթակներում՝ հավելելով՝ որպես բողոքի նշան՝ Թուրքիայի արտգործնախարարությունը հետ է կանչել Անկարայում ԱՄՆ դեսպանին:

Երկրի հիմնական քաղաքական կուսակցությունների մեծ մասը, ներառյալ՝ նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի աջակողմյան ազգայնական կառավարության հակառակորդները, դատապարտել են ԱՄՆ որոշումը, ինչպես և սպասվում էր:

Ըստ Washington Post-ի՝ իրականում այս քայլն արտացոլում է ԱՄՆ-ի նոր վարչակազմի ցանկությունը՝ ավելի բացահայտ և հետևողականորեն պաշտպանելու մարդու իրավունքները համաշխարհային բեմում: Բայդենն ինքը իր որոշումն անվանել է նաև ԱՄՆ-ում հայ ներգաղթյալների սերունդների ունեցած հոգեկան ապրումների փոխհատուցում:

«Մենք հիշում ենք բոլոր նրանց, ովքեր զոհվել են Օսմանյան կայսրությունում Հայոց ցեղասպանության ժամանակ, և մենք կրկին խոստանում ենք կանխել նման վայրագությունների կրկնությունը»,- ապրիլի 24-ին հայտարարել էր ԱՄՆ նախագահը. նրա հայտարարությունը խնամքով մշակվել էր այնպես, որպեսզի մեղքը չբարդվի ժամանակակից Թուրքիայի իշխանությունների վրա: Բայդենը մատնանշել էր Օսմանյան կայսրության իշխանությունների կողմից սանձազերծված «բնաջնջման արշավը», երբ «մեկ ու կես միլիոն հայ տեղահանվեց, սպանվեց կամ ուղարկվեց մահվան»:

Ըստ պարբերականի՝ տասնամյակներ շարունակ ԱՄՆ հաջորդական վարչակազմերը դիմադրություն են ցույց տվել որոշմանը՝ վախենալով վտանգել կապերը սառը պատերազմի երկարամյա դաշնակից և ՆԱՏՕ-ի ազդեցիկ անդամ Թուրքիայի հետ: Շատ թուրք պաշտոնյաներ և որոշ պատմաբաններ նախընտրում են հայերի սպանություններն ու տեղահանությունները դիտարկել Օսմանյան կայսրության փլուզումը ներառող իրարանցման ավելի լայն համատեքստում: Ըստ թուրքական վարկածի՝ Օսմանյան կայսրության 5 միլիոն քաղաքացի է զոհվել 1914-1922 թվականներին ընկած ժամանակահատվածում՝ սարսափելի շրջանում, երբ տեղահանվել են թուրքերի, հույների և այլ էթնիկ խմբերի հսկայական բնակչություններ: Թուրքիայի արտգործնախարարությունն իր կայքում ասում է, որ Հոլոքոստի և «օսմանյան հայերի փորձի» միջև «իմաստալից կապ» չկա:

«Հայոց ցեղասպանությունը շատ մոտ է Թուրք պետության ծննդին և չափազանց սերտ կապված է թուրքական հանրապետության հիմնադրման հետ»,- գրել է Սբ. Լոուրենսի համալսարանի Մերձավոր Արևելքի պատմության դոցենտ Հովարդ Էյսենստատը:

«Սա ընդունելու համար անհրաժեշտ կլինի հիմնարար վերանայել թուրքական ազգայնականության հիմքում ընկած ստեղծման պատմությունը»,- նշել է նա:

Պետք է առանձին դիտարկել հայերի կոնկրետ օրինակը

«1913-ին Օսմանյան կայսրությունում կար մինչև 2 միլիոն էթնիկ հայ: Երբ սկսվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմը, Օսմանյան կառավարությունը հրամայեց նրանց զանգվածային արտաքսել: Մի քանի տարի անց Թուրքիայում նրանց միայն տասներորդ մասն էր, մնացածները վտարվեցին կամ սպանվեցին»,- գրել է բրիտանացի գրող և լրագրող Թոմաս դե Վաալն իր «Մեծ աղետ. Հայերն ու թուրքերը ցեղասպանության ստվերում» գրքում:

Ռաֆայել Լեմկինը՝ լեհ-հրեա փաստաբան, որը ստեղծել է հենց «ցեղասպանություն» եզրույթը, մտածողություն ձևավորեց այն մասին, թե ո՞րն է մարդկության դեմ նման հանցագործությունը՝ մասամբ հիմնվելով Օսմանյան կայսրությունում հայերի հետ կատարվածի ընկալման վրա: Լեմկինի համար «ցեղասպանությունը» նշանակում էր «տարբեր գործողությունների համաձայնեցված ծրագիր, որի նպատակն էր ոչնչացնել ազգային խմբերի կյանքի հիմնական հիմքերը՝ այդ խմբերը ոչնչացնելու համար»:

Washington Post-ը գրում է, որ ժամանակակից ամերիկյան զեկույցները հստակ ցույց են տվել հայկական բնակչության ավերածությունների «համաձայնեցված» բնույթը, ինչը օսմանյան ղեկավարության ազդեցիկ դեմքերը համարում էին հավանական վտանգավոր հինգերորդ շարասյուն կայսրությունում:

«Լայն տարածում գտած շրջաններից ստացված հաղորդագրությունները մատնանշում են հայ քաղաքացիական բնակչությանը արմատախիլ անելու համակարգված փորձերը կայսրության մի ծայրից մյուսը կամայական ձերբակալությունների, սարսափելի կտտանքների, մասսայական արտաքսումների և տեղահանությունների միջոցով, որոնք ուղեկցվում են բռնաբարության, կողոպուտի և սպանության հաճախակի դեպքերով, որոնք վերածվում են կոտորածների՝ ավերածություն և աղքատություն բերելու համար»,- գրել է Օսմանյան կայսրությունում 1915-ի Ամերիկայի դեսպան Հենրի Մորգենթաուն իր հեռագրում:

«Այս միջոցառումները չեն պատասխանում ժողովրդական կամ մոլեռանդ պահանջներին, այլ զուտ կամայական են և ուղարկվում են Կոստանդնուպոլսից ռազմական անհրաժեշտության անվան տակ, հաճախ այն տարածքներում, որտեղ դժվար թե ռազմական գործողություններ տեղի ունենան»:

Հալեպում ԱՄՆ հյուպատոս Ջեսի Ջեքսոնը փաստել է, որ 1916 թ.-ին տեսել է, թե ինչպես էթնիկ հայերը, որոնք ստիպված էին երկար քայլերթներ կատարել Անատոլիայից, հսկայական թվով մահացել են քաղաքից դուրս գտնվող հարթավայրերում: «Տեղում ստացված տեղեկատվությունը թույլ է տալիս պնդել, որ այստեղ թաղված է շուրջ 60,000 հայ, որոնք մահացել են սովից, զանազան տեսակի զրկանքներից, աղիքային հիվանդություններից և տիֆից»,- գրել է նա:

Իսկ ինչո՞ւ է կարևոր հիմա՝ 106 տարի անց ցեղասպանության ճանաչումը

Ամերիկյան հայտնի պարբերականը հիշեցնում է, որ միայն 30 երկիր է կատարել այս պաշտոնական ճանաչումը, մինչդեռ շատ այլ երկրներ նկատելիորեն լռում են: Թուրքիայի զգայունությունը հավանաբար խանգարել է նախկին նախագահ Բարաք Օբամային կատարել իր նախընտրական խոստումը և որոշում կայացնել «ցեղասպանության» մասին: Բայց ավելի քան մեկ տասնամյակ անց, ըստ WP-ի, ԱՄՆ-Թուրքիա հարաբերությունները շատ ավելի թունավոր են դարձել: Վաշինգտոնի արտաքին քաղաքական իստեբլիշմենտը և Կոնգրեսի օրենսդիրները խստացրել են իրենց տեսակետը Էրդողանի մասին՝ որպես վտանգավոր պոտենցիալ ավտոկրատի և այլ աչքով են նայում Թուրքիային՝ որպես ՆԱՏՕ-ի անդամի՝ այնտեղ տասնամյակներ անդամակցելուց հետո:

Վերլուծելով իրավիճակը՝ The Washington Post-ը գրում է, որ անցած տարիներին պաշտպանության նախարարությունը և Պետդեպարտամենտի եվրոպական և եվրասիական հարցերի բյուրոն նախագահներին խորհուրդ էին տալիս այդ վայրագությունը ցեղասպանություն չանվանել: Բայց ԱՄՆ պաշտոնյաները, հատկապես՝ Պենտագոնում, զայրացած էին ռուսական С-400 հակահրթիռային պաշտպանության համակարգը գնելու Էրդողանի քայլից, դա, ըստ նրանց, անհամատեղելի է ՆԱՏՕ-ի ռազմական տեխնիկայի հետ և սպառնալիք է դաշինքի անվտանգության համար:

ԱՄՆ պաշտոնյաները, ըստ պարբերականի, կարծում են, որ Էրդողանն ավելի քիչ լծակներ ունի, քան անցյալում էր:

Ի վերջո, Բայդենի համար քաղաքական գինն այդքան էլ բարձր չէր: «Վերջին տարիներին ԱՄՆ-Թուրքիա դաշինքի վատթարացումը նպաստեց նախագահ Բայդենի որոշմանը՝ ճանաչել ցեղասպանությունը, քանի որ վերացել է ճանաչման քաղաքական խոչընդոտը»,- այս մասին էլ ասել է Մերևել Արևելքի ժողովրդավարության նախագծի թուրք գիտնական Մերվե Թահիրօղլուն:

Հիշեցնենք՝ շաբաթ օրը Բայդենը ապրիլքսանչորսյան իր ուղերձում 20-րդ դարասկզբի իրադարձությունները Օսմանյան կայսրությունում անվանեց «Հայոց ցեղասպանություն»։ Որպես պետության ղեկավար՝ Բայդենի նախորդները խուսափում էին օգտագործել այդ տերմինը:

Թուրքիայի արտգործնախարարությունը հայտարարել է, որ Բայդենի հայտարարությունը խարխլում է Վաշինգտոնի և Անկարայի հարաբերությունները և ԱՄՆ նախագահին կոչ արել «շտկել այս լուրջ սխալը»: 

Տպել
1457 դիտում

Մայրն ասաց՝ աղջիկը կրկին սկսել է երազել․ «UPSHIFT Իջևան»-ն ամփոփեցին ՀՀ-ում ԱՄՆ դեսպանը, ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ն ու Գյումրու ԵՆԿ-ն

Ոտնաձայներ լսելով՝ մտածել է, թե մոտեցողը հակառակորդն է և ինքնաձիգից կրակահերթ է արձակել ծառայակցի ուղղությամբ․ ՔԿ

Քննարկվում է հայ-ադրբեջանական սահման ԵԱՀԿ առաքելություն ուղարկելու հարցը

Արցախում կապի տարբեր միջոցների օգտագործմամբ խարդախությամբ քաղաքացիներից հափշտակվել է ավելի քան 31մլն դրամ

«Նորքի տուն-ինտերնատ»-ն առաջիկայում կունենա նոր վերանորոգված մասնաշենք

Շարունակվում է ՏԻՄ ընտրություններին քարոզչություն կատարելուն հարկադրելու վարույթի նախաքննությունը

14 տոկոս աճը բավականին դրական ցուցանիշ է. տնտեսության ո՞ր ոլորտներն են տուժում սահմանային լարումների հետևանքով

ՊՆ-ն հանրային վայրերում զինծառայողների համար իրերի հավաքագրման և սոցցանցային դրամահավաքի դեպքերով կդիմի իրավապահներին

Վահագն Խաչատուրյանը հանդիպել է Հայաստանի արդյունաբերողների և գործարարների միության նախագահի հետ

Բերքառատում այրվում է մոտ 1000 հակ պահեստավորված անասնակեր

Երեք ամսում խոսել, կարդալ և գրել հայերեն․ մեկնարկել է հայրենադարձների համար անվճար դասընթացների այս տարվա վերջին փուլը

Հայ-կիպրական միջպետական հարաբերություններն առանձնանում են դաշնակցային բնույթով․ վարչապետի ուղերձը Նիկոս Անաստասիադիսին

100-ամյակները բոլորած ու անցած Ասանեթը, Մարգարիտը, Վարդն ու Խանումը․ Շիրակի մարզը երկարակյաց 4 բնակիչ ունի

Դաշտադեմ գյուղում այրվում է մոտ 20 հա խոտածածկույթ

Արցախի Հանրապետության Անվտանգության խորհրդի նիստ կհրավիրվի․ առաջարկը խորհրդարանական ուժերի կողմից է

Ինչ ունեցվածք է հայտարարագրել Էդմոն Մարուքյանը

Վյաչեսլավ Վոլոդինի հրավերով Ալեն Սիմոնյանը պաշտոնական այցով կմեկնի Մոսկվա

21-ամյա վարդենիսցին բակ է մտել ցանկապատի վրա անցք բացելով, իսկ տուն՝ պատուհանը կոտրելով

Ներկայացվել են «Հայավտոկայարան»-ը կոնցեսիոն կառավարման հանձնելու, 3 դոպլերային ռադիոլոկատոր ձեռք բերելու և այլ ծրագրեր

Տարեցների միջազգային օրը ևս մեկ հնարավորություն է մեծարելու մեր ավագ սերնդին, ընդգծելու նրանց անփոխարինելի դերը և արժեքը

«Զիլ»-ը բախվել է մեկ այլ մեքենայի և վրաերթի ենթարկել 33-ամյա կնոջը

24-ամյա հետախուզվողը ներկայացվել է դատարան

Անկարան չի ճանաչի Դոնեցկի և Լուգանսկի, Խերսոնի և Զապորոժիեի մարզերի միացումը Ռուսաստանի Դաշնությանը

Պլանային ջրանջատում Երևանի Քանաքեռ-Զեյթուն, Արաբկիր և Կենտրոն վարչական շրջաններում

Վահրամ Դումանյանը Մեխիկոյում հանդիպել է Հունաստանի գործընկերոջ և Կիպրոսի մշակույթի նախարարի տեղակալի հետ

Աննա Հակոբյանի նամակը՝ դեռ չծնված հայ աղջկան

«ԱՐՄԵԴ» համակարգի պացիենտները իրենց հետազոտությունների արդյունքները կկարողանան տեսնել առցանց

Փանիկցիները «Տելեգրամ»-ով թմրանյութ էին ձեռք բերել, տարբեր վայրերում տեղադրել ու բռնվել

ՀՀ փոխվարչապետը և Ճապոնիայի դեսպանը ընդգծել են երկկողմ հարաբերություններում ներուժի իրացման անհրաժեշտությունը

Գայ գյուղի բնակիչը ջերմատանը կանեփ է աճեցրել

Ստացվել է 6 ահազանգ՝ հանրապետության տարբեր տարածքներում բռնկված հրդեհների վերաբերյալ

Չինաստանի հետ հարաբերությունների հետագա զարգացումը առաջնահերթ կարևորություն ունեն Հայաստանի համար․ ՀՀ վարչապետ

Սուբվենցիոն ծրագրերի տեմպերից գոհ չեմ, հորդորում եմ լինել առավել զգոն․ Նազելի Բաղդասարյան

Մարտական դիրքում հրազենային վիրավորումով հայտնաբերվել է պարտադիր ժամկետային զինծառայողի դի

Աշոցք-Վարդաղբյուր ճանապարհին ավտոմեքենա է շրջվել․ տուժածներից մեկի վիճակը ծանր է

Ասում են՝ չեն կռվի այդ հրամանատարության ներքո, բայց հանկարծ սկսում են բահ ու քլունգ գնել, ի՞նչ փոխվեց. Հովհաննիսյան

Կրթվելու և մշակույթին էլ ավելի մոտ լինելու «խրամատը» ևս ամուր պետք է լինի․ կայացավ գրքի երևանյան փառատոնի բացումը

Հայ-ադրբեջանական սահմանին իրադրության փոփոխություն չի արձանագրվել. ՊՆ

ՀԱՊԿ-ում նույնպես արձանագրվել է, որ Հայաստանում կառույցի նկատմամբ հանրային որոշակի տրամադրություններ են փոխվել. Փաշինյան

«ԳեոՊրոՄայնինգը» շարունակում է համայնքներում համալրել կոմունալ ծառայությունների սպասարկման տեխնիկական պարկը