Խաղաղապահները չեն կարող երաշխիք լինել խաղաղության, հային կարող է պաշտպանել միայն հայկական բանակը. Հրանտ Տեր-Աբրահամյան

Հարցազրույց քաղաքագետ, պատմաբան Հրանտ Տեր-Աբրահամյանի հետ.

Պարոն Տեր-Աբրահամյան, Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովը այսօր առավոտյան ռուսական մի քանի լրատվամիջոցի հետ զրույցում անդրադարձավ Լեռնային Ղարաբաղում ստեղծված իրավիճակին՝ հրադադարի հաստատման բանալին համարելով դիտորդների տեղակայում շփման գծում: Ինչպե՞ս եք գնահատում այս առաջարկը: Ըստ ձեզ՝ դիտորդները կարո՞ղ են հրադադարի հաստատման երաշխիք լինել:

- Իհարկե, չեն կարող: Ինչպե՞ս կարող են դիտորդները երաշխավորել հրադադարը: Կամ ի՞նչը պետք է դիտեն: Այսօրվա տեխնոլոգիաներով հագեցած աշխարհում, երբ նույնիսկ շարքային քաղաքացին ցանկության դեպքում կարող է ճշտել ռազմական վիդեոների գեոլոկացիան, զորքերի իրական տեղաշարժերը եւ այլն, այդ ի՞նչը կարող է թաքնված լինել, որ դիտարկման կարիք ունի մեծ տերությունների համար: Ի՞նչ է, ինչ-որ մեկի համար գաղտնի՞ք է աշխարհում, որ Ադրբեջանն է սկսել այս պատերազմը: Այդ փաստն իմանալու համար դիտորդի կարիք չկա: Փաստը բոլորին հայտնի է, սակայն դատապարտող չկա:

Եվ դիտորդներն ի՞նչ պետք է անեն: Ասենք թե արձանագրեցին, որ հրադադարը խախտված է: Չնայած առանց դիտորդների էլ պարզ է, որ դա խախտված է ու ում կողմից է խախտված: Ի՞նչ պիտի անեն հետո:

Իսկ եթե խոսքը խաղաղապահների մասին է, այլ ոչ թե պարզապես դիտորդների, ապա կարելի է մի ամբողջ հատոր գրել նրա մասին, թե ինչու եւ ինչպես խաղաղապահները չեն կարող երաշխիք լինել խաղաղության:

Բայց ես միայն մի բան հիշեցնեմ. մենք այդ փորձն ունենք ու հենց Ղարաբաղում: Ի վերջո, մինչեւ 1992-ի սկիզբն այնտեղ սովետական զորք է եղել, մինչև այդ Պոլյանիչկոյի հատուկ կառավարումն է եղել, ու ի՞նչ, դա մեզ պաշտպանե՞լ է, խաղաղություն բերե՞լ է:

Շատերը գուցե չգիտեն, բայց սրանից 100 տարի առաջ՝ 1920-ի գարնանը, Դրոյի զորքերն արդեն մտել էին Ղարաբաղ՝ այն ազատագրելու, Հայաստանին միացնելու նպատակով: Բայց 1920-ի մայիսին այնտեղ հասավ Կարմիր բանակը՝ իբր խաղաղապահ նպատակով: Նրանք ասացին՝ մենք եկել են՝ «ազգամիջյան բախումները» դադարեցնենք, իսկ հետո կորոշվի՝ ումն է Ղարաբաղը: Այդպես ենք մենք կորցրել Լեռնային Ղարաբաղը: Նույնը տեղի ունեցավ Նախիջեւանի հետ 1920-ի հուլիս-օգոստոսին: Հայկական զորքը Նախիջեւանի դռանն էր, երբ հասավ նույն Կարմիր բանակն ու ասաց՝ եկել եմ խաղաղեցնելու: Այսքան պատմական փորձը մեզ հերիք չէ՞:

Ի վերջո, մի բան պետք է հասկանանք՝ զորքերը չեն լինում խաղաղապահ կամ ոչ խաղաղապահ: Նրանք լինում են այս կամ երկրինը եւ պաշտպանում են իրենց երկրի շահը: Եթե Ղարաբաղում հայտնվի որեւէ խաղաղապահ զորք, ապա այդ զորքի տեր երկիրն է տիրապետելու իրավիճակը Ղարաբաղում, եւ նա է որոշելու՝ երբ պատերազմ լինի, երբ խաղաղություն, երբ որ կողմին պատժի, որին խրախուսի եւ ում հաշվին խրախուսի: Այս բոլորը մենք անցել ենք, ու մի բան է վկայում մեր ամբողջ փորձը՝ հային կարող է պաշտպանել միայն հայկական բանակը: Եթե դա էլ չկարողացավ, էլ ուրիշ ոչ ոք: 

- Լավրովը խոսեց նաեւ Ղարաբաղում ստեղծված իրավիճակի քաղաքական կարգավորման հնարավորության մասին: Փուլային, քայլ առ քայլ Ղարաբաղի շուրջ շրջանների ազատագրում՝ Ղարաբաղի անվտանգության երաշխիքների պահպանմամբ՝ մինչեւ վերջնական կարգավիճակը որոշելը, Հայաստանի եւ Ղարաբաղի միջեւ հուսալի կապի ապահովմամբ… Ի՞նչ վտանգներ է պարունակում երկար քննարկված եւ բազմիցս մերժված այս առաջարկը: Ինչո՞ւ է Լավրովը կրկին հիշեցնում սրա մասին:

- Այստեղ երաշխիքը զուտ բառ է: Ի՞նչ երաշխիք: Թղթի վրա խոստո՞ւմ: Մեր ժողովուրդը քանի այդպիսի երաշխիք է տեսել: Բեռլինի դաշնագիր ենք ունեցել, 1912-14-ի Հայկական ռեֆորմների թուղթ ենք ունեցել, Սեւրի պայմանագրի ենք ունեցել: Ո՞ւր են հիմա դրանք:

Իսկ եթե երաշխիքը նորից խաղաղապահներն են, ապա դրա մասին խոսեցինք արդեն:

Իրականությունը հետեւյալն է. այստեղ երկուսն ուզում են պայմանավորվեն մեկի՝ հայերիս հաշվին: Ադրբեջանին պետք են տարածքները, ինքը դա ստանում է: Ռուսներին պետք է խաղաղապահ զորք մտցնելը, որովհետեւ Ղարաբաղում զորք ունենալով՝ իրենք իրենց ազդեցության չափը տարածաշրջանում մի քանի անգամ մեծացնում են: Սա երկար թեմա է, բայց պետք է հասկանանք, որ Այսրկովկասը Մերձավոր Արեւելքի թիկունքն է, եւ ռուսական միջամտությունը Մերձավոր Արեւելքում կարիք ունի այդ թիկունքի ավելի լիարժեք վերահսկողության: Բացի այդ, Ղարաբաղը ստրատեգիկ տարածք է Այսրկովկասում. այստեղից Քռի ավազանով վերեւ Թիֆլիսն է, իսկ Արաքսի հովտով ի վեր՝ Նախիջեւանն ու Երեւանը: Ղարաբաղում ռազմական ներկայություն ունեցող ցանկացած մեծ տերություն իր ազդեցությունը պրոյեկտում է այդ երկու ուղղությամբ:

Որպեսզի Ադրբեջանը համաձայնի խաղաղապահներին, նրան պետք է տալ տարածքները:

Իսկ ի՞նչ անել հայերի հետ: Եթե ճանաչվի ԼՂ անկախությունը տարածքների զիջման դիմաց, ապա անիմաստ կդառնա խաղաղապահ միսիան: Խաղաղապահը պետք չէ այնտեղ, ուր ինքնին կա խաղաղություն: Իսկ եթե ԼՂ անկախությունը ճանաչվում է, ապա դա բերում է խաղաղության: Այստեղից էլ Լավրովյան պլանի ողջ տրամաբանությունը: Տարածքները՝ Ադրբեջանին, խաղաղապահ զորքը՝ ռուսներին, իսկ հայերին՝ անորոշ խոստումներ: 

- ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի այսօրվա ուղերձից, ըստ ձեզ, ի՞նչ հասկացվեց. նա մերժո՞ւմ է կարգավորման այս տարբերակը, եթե նույնիսկ այն այս պահին խաղաղություն հաստատելու միակ հնարավորությունն է:

- Արդեն ասացի, որ ոչ մի խաղաղության հաստատման հնարավորություն չկա, որ մի հատ էլ մերժվի: Այդ ամբողջ պլանի իմաստը ոչ թե խաղաղությունն է, այլ ճիշտ հակառակը՝ անկայուն իրավիճակի տեւականացումը, որովհետեւ միայն այդ դեպքում իմաստ ունի խաղաղապահ առաքելությունը: Եվ Հայաստանը լիարժեք կախման մեջ է ընկնում խաղաղապահ առաքելությունից, որը ցանկացած պահի կարող է թույլատրել ադրբեջանական հարձակում՝ ի պատիժ իր տեսակետից հայերի սխալ պահվածքի: Նույնիսկ եթե ժամանակավոր խաղաղություն լինի, ապա, միևնույն է, պատերազմը սկսվելու է, պարզապես ավելի աննպաստ տարածքային դիրքերից մեզ համար: Ադրբեջանը բազմիցս ասել է, որ չի պատրաստվում ճանաչել Արցախը Ադրբեջանից դուրս: Իսկ դա նշանակում է պատերազմ, եթե մենք դրան համաձայն չենք: Չի կարող նման խախուտ հիմքերով խաղաղություն լինել:

Վարչապետի ելույթը ես չէի մեկնաբանի որպես ինչ-որ բանի մերժում: Դա ոչ թե մերժում էր, այլ հաստատում՝ պայքարի մեր կամքի: Եվ այլ բան սպասելի էլ չէր Հայաստանի ղեկավարից: Իսկ ի՞նչ պետք է ասեր՝ հանձնվենք ու թողնենք մեր բախտը որոշեն մյուսնե՞րը՝ Թուրքիան, Ադրբեջանը, Ռուսաստա՞նը: Ո՞վ էր մեզ ընդհանրապես բանի տեղ դնելու, եթե մենք հիմա համաձայնեինք այդ պայմաններին: Անհնար է, որ հանձնվածին որեւէ մեկը հաշվի առնի: Հաշվի են նստում միայն պայքարողի հետ: Իսկ մենք հիմա ամեն օր ապացուցում ենք, որ մենք պայքարող ազգ ենք: Եվ մեզ հետ անպայման հաշվի են նստելու:

Ինչ վերաբերում է Ռուսաստանին, ապա, պետք է հասկանալ, որ նրանց դիրքն էլ հեշտ չէ: Ռուսաստանը հաստատ չի ցանկանում Հայաստանի կործանումը: Բայց նա փորձում է չկորցնել նաեւ Ադրբեջանին ու դեռ հույս ունի, որ գուցե հաջողվի լավով դուրս գալ այս իրավիճակից: Բայց օրեցօր իրավիճակը փոխվում է: Կարծում եմ՝ մենք Ռուսաստանի հետ նոր որակի դաշնակցային հարաբերութուններ կունենանք: Լավրովյան պլանն այլեւս համարժեք չէ իրավիճակին, եւ հուսով եմ՝ Ռուսաստանում էլ դա կհասկանան: 

- Հասարակության այն հատվածը, որ հասկանալիորեն շուտափույթ խաղաղություն է ակնկալում, կհասկանա՞ այդ մերժումը:

- Գիտեք, շատ դժվար է ասել, թե հասարակության որ հատվածն ինչ է ուզում: Դա միշտ էլ կարող է մանիպուլյացիայի առարկա լինել: Ես մեր հանրության մեծ մասի մեջ տեսնում եմ միասնություն, կամք, վճռականություն: Այո՛, բոլորիս էլ ծանր է: Զոհերի մասին ամեն լուր մեզ ցավ է պատճառում: Շատ անգամ մարդիկ չեն հասցնում լավ կողմնորոշվել, թե ինչ է կատարվում, որովհետեւ իրավիճակը շատ լարված է, ամեն օր փոխվող: Մարդիկ ցավ են ապրում, լարված են, բայց կարծում եմ՝ նաեւ հասկանում են, որ պատերազմը մենք չենք ընտրել, ու, ցավոք, անհնար է այն միայն մեր ցանկությամբ կանգնեցնել: Եվ, ի վերջո, բոլորս էլ ուզում ենք, որ սա լինի մեր վերջին պատերազմը, վերջին զոհերը: Իսկ դրա համար պետք է հաղթանակ:

Ինչ վերաբերում է առանձին փոքր խմբակների, թիմերի, որոնք այս օրերին, որը տազ արած, որը ակնարկով, որը նուրբ քարոզչությամբ, որն ավելի ակնհայտ, իբր խաղաղություն են քարոզում, ես պարզ ասեմ՝ նրանց նպատակը խաղաղությունը չէ: Ես վստահաբար կարող եմ պնդել, որ դրանց մեծ մասը սպասում է ոչ թե խաղաղության, այլ պարտության, որպեսզի հետո իրացնեն իրենց ներքաղաքական օրակարգերը: Որքան էլ զարհուրելի է, բայց փաստ է: Ցավոք, լավ եմ ճանաչում մեր հանրության տարբեր հատվածներին՝ նման պնդում անելու համար: Ես չեմ ասում, թե չկան իրական խաղաղություն ուզողներ, բայց դրանք չեն մեծամասնություն այս խմբերում: 

- Խնդրում եմ նաեւ մեկնաբանել, թե ո՞րն էր Փաշինյանի այսօրվա ուղերձի հիմնական մեսիջը՝ ուղղված մեր հասարակությանը, ժողովրդին: Հասկանալի՞ էր, թե որ ուղղությամբ ենք շարժվում, ի՞նչ է պահանջվում անել:

- Ուղերձը շատ պարզ էր, կարծում եմ: Պայքարում ենք մինչեւ վերջ, որովհետեւ չկա որեւէ այլ ելք: Իրոք չկա: Եվ հաղթում ենք: Սրանից պարզ ի՞նչ կա: Հաղթանակն է միակ ուղերձը, հավատը, նպատակը, դավանանքը, կրոնը: Ուրիշ բան չունենք այս պահին:

Տպել
20192 դիտում

Խնդրում եմ զերծ մնանք բնության հաշվին կոնկրետ ոլորտ զարգացնելուց. Պետրոսյանը՝ «Sevan Startup Summit 2021»-ի մասին

Դատախազությունն արձագանքել է Չարչյանի հարցով հանրությանն ակնհայտ մոլորության մեջ գցելուն միտված անհիմն պնդումներին

Արտաշատի քաղաքային մարզադաշտում աթլետիկայի վազքուղի կկառուցվի

Քանաքեռավան գյուղում այրվում է խոտածածկ տարածք․ հայտարարվել է հրդեհի բարդության «1-Բիս» կանչ

Վարանդայի (Ֆիզուլի) շրջանում ևս մեկ աճյուն է հայտնաբերվել

Պարույր Սևակ գյուղի մոտակայքում այրվել է մոտ 60 հա խոտածածկ տարածք

«Իզմիրլյան» ԲԿ-ի աշխատակիցները ցուցմունք են տվել, Չարչյանը շարունակում է մնալ հիվանդանոցում. պաշտպան

Հայաստանում ընտրության արդյունքներից դժգոհները իրենց չարացածությունը փորձում են պարպել Ստեփանակերտում. քաղաքագետ

Երեւանում կտեղադրվի System of a Down (SOAD) խմբի անդամների քանդակը

ԿԸՀ-ն վերահաշվարկել է եւս 16 տեղամասերի քվերակության արդյունքները

Նիկոլ Փաշինյանը հանդիպել է «Տաշիր» ընկերությունների խմբի նախագահ Սամվել Կարապետյանի հետ

Գործարկվելու է Դողս համայնքի շչակը

Փողոցում վաճառվող ծիրանից թունավորումներ են լինում. թաղապետարանի աշխատողները Մաշտոցի պողոտայից հանում էին առևտրականներին

«Ինչո՞ւ չեք պահպանում Կեսարիայի Սուրբ Թորոս հայկական եկեղեցին». Փայլանը՝ թուրք նախարարին

Ռուսաստանում ԱՄՆ դեսպան Ջոն Սալիվանը վերադարձել է Մոսկվա

Թռչունյանը ամերիկյան համալսարանում ծանոթացել է բուհի գործունեությանը, նյութատեխնիկական բազային ու հնարավորություններն

Նախարարությունը զոհված զինծառայողների նույնականացված մարմինների հուղարկավորության վերաբերյալ հանդես կգա հայտարարությամբ

Մայր Աթոռը պնդում է, թե Արմեն Չարչյանին առաջադրված մեղադրանքները անհիմն են և պահանջում անհապաղ ազատ արձակել նրան

Մոլդովական փողոցում իրականացվել են ապօրինի զավթած հողամասերի ցանկապատերի ապամոնտաժման, տարածքի մաքրման աշխատանքներ

Աթենքում 37-ամյա քահանան ազոտաթթուն լցրել է 7 եպիսկոպոսների վրա

«Ծիծեռնակաբերդ» զբոսայգու տարածքում իրականացվել է հսկվող այրում (տեսանյութ)

Վերակառուցվում է Երևանի համար 116 դպրոցը․ ներդրումը կկազմի 1 միլիարդ 365 միլիոն դրամ

Հայաստանի առաջնության լավագույն դարպասապահներից մեկը տեղափոխվեց «Արարատ-Արմենիա»

Փաստաբանների պալատը նախաձեռնում է Ադրբեջանում գտնվող հայ ռազմագերիներին իրավաբանական օգնություն տրամադրելու գործընթաց

Եվրոպայի առաջնությունը մտնում է վճռական փուլ. խմբային փուլի ամփոփումը

Վլադիմիր Պուտինը Նիկոլ Փաշինյանին շնորհավորել է ընտրություններում արձանագրած հաղթանակի առթիվ

ՊԵԿ երկու հարկային տեսուչի և ալյուրի արտադրությամբ և վաճառքով զբաղվող ընկերության տնօրենին մեղադրանք է առաջադրվել․ ՔԿ

ՀԾԿՀ-ն նախաձեռնել է քննարկում ջրամատակարարման և էլեկտրաէներգետիկական համակարգերում ստեղծված իրավիճակի վերաբերյալ

Դոլարի փոխարժեքը դրամի նկատմամբ կտրուկ նվազել է

ԵԽԽՎ զեկույցը Ադրբեջանի քաղբանտարկյալների հարցի վերաբերյալ

Գերեվարված շիրակցի աշխարհազորայինի հարազատները դադարեցրին նստացույցը. նրանք Կառավարությանը ժամանակ են տվել

Սպիտակում իրականացվում են բազմաբնակարան շենքերի էներգաարդյունավետության և էներգախնայողության բարձրացման աշխատանքներ

Կթողարկվեն 8 նոր տառերով տրանսպորտային միջոցների հաշվառման համարանիշեր

Դատախազի կողմից ՍԴ որոշումը քննադատելն անթույլատրելի է, դատախազը մարդ չէ, նա հանդես է գալիս ՀՀ-ի անունից. Հայկ Ալումյան

Ֆրանսիայի նախագահի անունից Սյուզան Ղարամյանին շնորհվել է «Արժանիքի ազգային շքանշան»

Մայամիում բազմաբնակարան շենք է փլուզվել

ԿԳՄՍՆ մշակութային քաղաքականության առաջնահերթություններից է համայնքներում մշակութային կյանքի որակի բարձրացումը

Այսօր Բրյուսելում մեկնարկել է ԵՄ գագաթնաժողովը

ԵՄ-ն տնտեսական ոլորտային պատժամիջոցներ է սահմանել Բելառուսի նկատմամբ

Տեսչական մարմինը Սյունիքի մարզի Քաջարան համայնքում հայտնաբերված խախտումների հիմքով դիմել է գլխավոր դատախազություն