Կրթական իրավունքի խախտումը մի տարր է Ադրբեջանի կատարած պատերազմական հանցագործությունների համատեքստում

Արցախցի բազմաթիվ երեխաներ, որ ժամանակավորապես գտնվում են Հայաստանում, ընդունել են կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության առաջարկն ու հաճախում են իրենց բնակության վայրին մոտ գտնվող դպրոցներ. «Հայկական ժամանակի» հետ զրույցում հաղորդեցին ԿԳՄՍՆ-ի հասարակայնության հետ կապերի և տեղեկատվության վարչությունից:

Այնուամենայնիվ, Արցախում գտնվող երեխաները դպրոց հաճախել, իհարկե, չեն կարող, և ինչպես տեղեկանում ենք նախարար Արայիկ Հարությունյանի գրառումից, շուրջ 24 հազար արցախցի երեխա զրկված է կրթություն ստանալու հնարավորությունից:

ԵՊՀ միջազգային հարաբերությունների ամբիոնի մասնագետներից հետաքրքրվեցինք, թե արդյոք կրթության իրավունքի պահանջը խախտելը կարո՞ղ է ներկայացվել միջազգային ատյաններ՝ ընդդեմ Ադրբեջանի ներկայացվող գործերի շրջանակում, և ի՞նչ կարող ենք ակնկալել նման պահանջի արդյունքում: Մեր հարցերին համաձայնեց պատասխանել ամբիոնի դասախոսներից մեկը, սակայն չկամեցավ, որ նշվի իր անուն-ազգանունը, քանի որ, իր խոսքով, կրթության իրավունքի նեղ մասնագիտացում չունի: Նա ընդգծեց, որ կրթության իրավունքը պետք է դիտարկել Ադրբեջանի կատարած պատերազմական հանցագործությունների՝ բազային իրավունքների խախտման համատեքստում, իսկ այստեղ, առաջնայինն, իհարկե, կյանքի իրավունքն է:

- Ընդհանրապես հակամարտության ժամանակ, ռազմական գործողությունների ընթացքում կան որոշակի կանոններ, որ սահմանված են 1945թ․ Ժնևի կոնվենցիայով և դրա լրացուցիչ արձանագրություններով։ Միջազգային իրավական փաստաթղթերով հստակ արգելվում է քաղաքացիական օբյեկտների թիրախավորումը։ Այսինքն՝ մենք պիտի սկսենք այստեղից:

Իհարկե, կրթական իրավունքը կարևոր իրավունքներից է, որ սահմանված է մի շարք միջազգային իրավական փաստաթղթերով, օրինակ՝ 1945թ․ Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրով: Այն 1950թ. Եվրոպական կոնվենցիայով սահմանված իրավունք է, բայց սա կոնվենցիայով սահմանված իրավունք է, որ հիմնականում պարտավորություն է նախատեսում պետության համար՝ ապահովելու իր քաղաքացիների կրթության իրավունքը: Այստեղ այդ իրավահարաբերությունը պիտի տարանջատենք:

Իսկ հիմա գանք սկզբից։ Եթե կա զինված ընդհարում, ապա զինված ընդհարման ժամանակ պիտի կողմերը պահպանեն կանոնները նշված փաստաթղթերի։ Դպրոցները և կրթական հաստատություններն այն օբյեկտներից են, որոնք, հստակ նշված է միջազգային իրավական մեխանիզմներով, արգելված է թիրախավորել։ Խախտումներն սկսվում են այստեղից: Անգամ կյանքի իրավունքի խախտման մասին է խոսքը, ուր մնաց՝ կրթական իրավունքը։

- Կրթական իրավունքը, Դուք էլ նշեցիք, պետք է ապահովի պետությունը, սակայն ագրեսորի կողմից նման իրավիճակի ստեղծմամբ պայմանավորված՝ մարդիկ նույնիսկ նկուղներից չեն կարողանում մի պահ դուրս գալ: Ըստ այդմ՝ ումի՞ց, ի՞նչ է հնարավոր պահանջել:

- Այո՛, թիրախավորում են խաղաղ քաղաքացիներին, աշխարհը ճարակած կորոնավիրուսի պայմաններում պատերազմ են սկսում, երբ մարդկանց մաքուր օդ է պետք, հիգիենա պահելու պայմաններ, մարդիկ նկուղից չեն կարողանում դուրս գալ, հնարավորություն չեն տալիս մարդու համար անհրաժեշտ նվազագույն պայմաններն ապահովել: Դա հենց իմ նշած բազային իրավունքների խախտումն է:

Կրթական իրավունքը, ըստ էության, պիտի ապահովի պետությունն իր քաղաքացիների համար, այն համարվում է սովորութային միջազգային իրավունք: Բնականաբար, այս պայմաններում չեն կարող Արցախի բնակիչները պահանջել իրենց կրթական իրավունքները Ադրբեջանից (դրանք Ադրբեջա՛նն է խախտում): Այստեղ եղած իրավիճակը մարդասիրական իրավունքի բազային նորմերի խախտումն է, որով ակնհայտորեն խախտվում է քաղաքացիական բնակչության և քաղաքացիական օբյեկտների վրա հարձակման արգելքը:

Սա պատերազմական հանցագործություն է: Նշված իրավական մեխանիզմների հարցերը կարող են բարձրացվել իրավական տրիբունալներում, բայց, ցավոք սրտի, այս պահին չկա փոխադարձ համաձայնություն պատերազմական հանցագործությունների մասով կամ այլ խախտումների մասով վեճերը քննել:

- Առհասարակ չկա՞, թե՞ Հայաստանն առայժմ նման որոշում չունի:

- Պատերազմական հանցագործությունների մասով կա որոշակի իրավազորության ներքո գործեր քննելու մի քանի տարբերակ: Տարբերակներից մեկն էլ այն է, որ կողմերը մասնակից լինեն Հռոմի ստատուտին, այսինքն՝ միջազգային քրեական դատարանի, կոպիտ ասած, կանոնադրությանը: Տվյալ դեպքում մասնակից չէ ո՛չ Ադրբեջանը, ո՛չ Հայաստանը: Ու եթե Հայաստանի՝ մասնակից չլինելը խնդիր չէ, քանի որ մենք կարող ենք դիմել այլ կարգով, սակայն Ադրբեջանի պարագայում խնդիր է. ուղղակի չի ընդունի: Չասենք, որ գործը չի կարող քննվել, բայց այն խնդրահարույց է լինելու:

Ամբողջ այս պատերազմի մեջ կրթական իրավունքի ապահովումն ընդամենը մի տարր է և ոչ հիմնականը: Մտել հաշմանդամ մարդ են սպանել: Այդ իրավիճակում կրթական իրավունքի մասին քննարկումները, եթե չասենք վերջինը, ապա իրավական վերականգնման տեսակետից ամենաանհասկանալին է: Մարդիկ չեն պահպանում բազային կանոնները, թիրախավորում են ոչ թե ռազմական, այլ քաղաքացիական օբյեկտներ, այդ թվում՝ դպրոցներ, որ, ինչպես նշեցինք, արգելված է ՄԻԵԴ-ի կոնվենցիայով, Հռոմի ստատուտով էլ համարվում է պատերազմական հանցագործություն:

- Հնարավո՞ր է՝ կրթական իրավունքի տարրը գործուն դերն ունենա պատերազմական հանցագործության հարցը բարձրացնելիս:

- Պատերազմական հանցագործությունների համատեքստում միանշանակ քաղաքացիական օբյեկտների թիրախավորումը պիտի ներկայացվի: Այս պահին պիտի արձանագրվեն առկա խախտումները և առաջին իսկ հնարավորության դեպքում պիտի օգտագործվեն անհրաժեշտ տրիբունալներում առնվազն քրեական պատասխանատվության ենթարկելու համար:

Մենք ունենք փաստ. Ադրբեջանը ստորագրել և վավերացրել է Ժնևի կոնվենցիան (ճիշտ է, առաջին արձանագրությունը չի վավերացրել, բայց դա իրեն չի ազատում պարտավորությունից՝ չթիրախավորելու քաղաքացիական օբյեկտները): Այո՛, չի վավերացրել Հռոմի ստատուտը, բայց առնվազն պետք է արձանագրենք, որ պետությունն ունի միջազգային պայմանագիր և չի կատարում ստանձնած պարտավորությունները:

- Ի՞նչ կարող ենք ակնկալել այս միջազգային իրավական գործընթացից որպես արդյունք:

- Մենք միջազգային իրավունքների խախտումների համատեքստում պիտի շարունակենք աշխատել, հիմա օգտվում ենք Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան դիմելու մեխանիզմից: Առկա ապացույցներով իրատեսական է և հնարավոր է արձանագրել Ադրբեջանի Հանրապետության և դրա պաշտոնատար անձանց կողմից իրականացված միջազգային իրավախախտումները:

Այս պահին Մարդու իրավունքների Եվրոպական դատարան ներկայացվում են Ադրբեջանի Հանրապետության կողմից արված իրավախախտումները, և ամեն օր այդ խախտումների բնույթը, ձևերը շատանում են: Եթե առաջին օրը կատարել էր միայն պատերազմական հանցագործություն և ագրեսիա, դրանից հետո օրեցօր ավելի բազմաշերտ խախտումներ ենք տեսնում, դրա հետ կապված փոխվում է նաև փաստերի բնույթը:

Նաև, եթե կան մեխանիզմներն էլ, որ թեկուզ այս պահին իրատեսական չեն, բայց տեսականորեն հնարավոր են, չպիտի անտեսենք: Պետք է արձանագրենք բոլոր միջազգային իրավական խախտումներն ու առաջին իսկ հնարավորության դեպքում պետք է արդարադատության հասնենք:

Պիտի փորձենք ամեն հնարավոր բան. կարող ենք դիմել նաև Ռասսայական խտրականության դեմ կոնվենցիայի խախտման մասով. Ադրբեջանի Հանրապետությունն այս կոնվենցիայի մաս է:

Ադրբեջանը նաև ընդունել է Միջազգային արդարադատության դատարանի (International Court of Justice) իրավազորությունը, այսինքն՝ համաձայնել է, որ եթե այս խախտումների մասով վեճ լինի, ինքը կընդունի այս դատարանի իրավազորությունը: Հիմա ինձ թվում է՝ ակնհայտ է, որ տարիներ շարունակ Ադրբեջանի Հանրապետությունը, հայատյաց քաղաքականություն վարելով, մի շարք ձևերով էթնիկ զտումների փորձեր է արել, նման բովանդակությամբ հայտարարություններ արել, կարող ենք դրանք էլ ներկայացնել: Իսկ արդյունքների մասին խոսելը դեռ շատ վաղ է:

Տպել
1055 դիտում

19-ամյա գյումրեցին շրջանցել է երկու թուրք մարզիկների և հռչակվել ծանրամարտի Եվրոպայի չեմպիոն

3 օրում ստացվել է հրդեհների մասին 3 ահազանգ Երևանում ու մարզերում

Ծիծաղելի են լուրերը, թե Գյումրիում ՔՊ-ն գաղտնի պայմանավորվածություն ունի «Բալասանյան» դաշինքի հետ․ Վ. Ալեքսանյան. Civic

Տիգրան Արզաքանցյանն իր թիմով դուրս է գալիս Դեմոկրատական կուսակցությունից. պայմանավորվածություն է խախտվել

Կոտայքի մարզում մեքենան բախվել է գազախողովակներին, մի քանի պտույտ շրջվելով՝ հայտնվել դաշտում. կան վիրավորներ

Անկարան մտադիր է լրացուցիչ С-400 համալիրներ ձեռք բերել Մոսկվայից. Էրդողան

Առաջիկա օրերին ցրտելու է. մի քանի օրից կվերսկսվեն տեղումները՝ քամու ուղեկցությամբ

Գերմանիայում 16 տարում առաջին անգամ անցկացվում են ընտրություններ՝ առանց Մերկելի թեկնածության

«Երբ լսեցի անունս, կյանքս մի քանի վայրկյանում անցավ դիմացովս». «Միսս Աշխարհ Արմենա 2021»-ի հաղթող

Միջազգային հանրության պատշաճ արձագանք Ադրբեջանի կողմից Արցախի հայաթափմանը. Միրզոյանը՝ ՄԱԿ պաշտոնյայի հետ հանդիպմանը

«Արևիք» ազգային պարկի տարածքում հրդեհաշիջման աշխատանքները վերսկսվել են

Գառնիում մեկնարկում է «Համընդգրկուն ժառանգություն» խորագիրը կրող միջոցառում (լուսանկարներ)

Արարատ Միրզոյանը հանդիպել է Սիրիայի արտաքին գործերի և սփյուռքի նախարար Ֆեյսալ Ալ-Միկդադի հետ (տեսանյութ)

Թուրքիայից Ռուսաստան արտահանվող մրգերի ու լոլիկի մեջ հայտնաբերվել են վտանգավոր հարուցիչներ

Արցախում կորոնավիրուսային հիվանդության 2 դեպք է գրանցվել

Արցախյան պատերազմի մասնակիցներին նվիրված ֆոտոպատմության ցուցադրություն կլինի

Անթիլիասի Մայրավանքում մատուցվում է հոգեհանգստի կարգ՝ ի հիշատակ 44-օրյա պատերազմի զոհերի (տեսանյութ)

Հանդիպել են Գուտերեշն ու Միրզոյանը. քննարկվել են տարածաշրջանային կայունության և անվտանգությանմասին հարցեր (տեսանյութ)

ԱԺ-ում կորոնավիրուսի դեմ պատվաստվել են պատգամավորներ ու աշխատակիցներ (լուսանկարներ)

Ուկրաինայի հայկական եկեղեցիներում պատերազմի զոհերի հիշատակին նվիրված հոգեհանգստի պատարագներ կմատուցվեն

Սպանություն Երևանում. իր բնակարանում հայտնաբերվել է դանակի մի քանի հարված ստացած տղամարդու դի

ՀՀ ԱԳ նախարարն ու ԵԱՀԿ գործող նախագահը քննարկել են Արցախում ստեղծված իրավիճակը և ծառացած հումանիտար խնդիրները

Կորոնավիրուսային վիճակագրությունը շարունակում է մտահոգիչ մնալ. 925 նոր դեպք է հաստատվել

16 տարվա ընդմիջումից հետո Հայաստանն Օլիմպիական խաղերին կմասնակցի նաև գեղասահքում

Տաթևից Աղվանի 43 կիլոմետրանոց ճանապարհահատվածը պատրաստ կլինի մինչև նոյեմբերի վերջ (տեսանյութ)

Եղվարդի մոտակայքում մեքենան բախվել է գազատարին, հետո սահել ձորակը. կան տուժածներ

Երկկողմ տնտեսական համագործակցության հեռանկարներին են անդրադարձել ՀՀ և Ռումինիայի ԱԳ նախարարները (տեսանյութ)

Արցախում պետական դավաճանության դեպք է բացահայտվել․ Արցախի ԱԱԾ (տեսանյութ)

Գյումրիում «Բալասանյան» դաշինքի թեկնածուի նախընտրական պաստառի համար ծառի ճյուղեր են կտրում (տեսանյութ)

Բացահայտվել են ռազմամթերքի մատակարարման գործում ՀՀ ԶՈՒ բարձրաստիճան պաշտոնյայի լիազորությունները չարաշահելու դեպքեր. ԱԱԾ

Հանդիպումը, որը կայացավ պատերազմից մեկ տարի անց, դրական քայլ է. Ֆրանսիայի ԱԳ նախարարը Միրզոյան-Բայրամով հանդիպման մասին

Ստեփանակերտը Երևանի թիկունքն է ու հենարանը. Հայկ Մարությանի շնորհավորել է Ստեփանակերտի օրը

Հակամարտության կարգավորումը պետք է տեղի ունենա ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահության հովանու ներքո.Միրզոյանը հանդիպել է Նուլանդի հետ

Գյումրեցին անպայման պետք է լսի Ստեփանակերտի թատրոնի ասելիքը. Աճեմյանի բեմում են Արցախի դերասանները

Կոչ եմ անում շինարարությունը տեղափոխել ՀՀ տարբեր հատվածներ. Սուրեն Պապիկյանը մասնակցել է «Build Armenia - 2021» էքսպոյին

Կողոպուտի մեղադրանքով երկու անձ է կալանավորվել

Քաղաքացին պետք է բավարարված և գոհ հեռանա՝ առանց ավել րոպե կամ դրամ ծախսելու. Կարեն Անդրեասյանը ներկայացրեց ՔԿԱԳ պետին

Սեպտեմբերի 27-ին կկատարվի հոգեհանգիստ զոհված հայրենյաց պաշտպանների համար

Տեղի է ունեցել Հայաստանի և Ադրբեջանի ԱԳ նախարարների հանդիպումը

ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հետ հանդիպմանը ՀՀ ԱԳ նախարարը շեշտել է ռազմագերիների հայրենադարձման անհրաժեշտությունը