Համաշխարհային քաղաքակրթության 6 ինքնատիպ հուշարձան, որ կլիմայի փոփոխության պատճառով վերացման վտանգի տակ է (լուսանկարներ)

Հարավային Աֆրիկայի ժայռապատկերներից մինչեւ Նեղոսի հովտի եգիպտական բուրգեր մարդկությունը հազարամյակներ շարունակ իր մշակութային հետքն է թողել Աֆրիկայի մայրցամաքում: Իսկ հիմա կտրուկ փոխվող եղանակային պայմանները, համաճարակները եւ կլիմայի փոփոխության հետ կապված այլ խնդիրներ սպառնալիք են նաեւ մարդկային մշակույթի եւ քաղաքակրթության այս անգին հուշարձանների համար. ինչպես հաղորդում է BBC-ն՝ այդ մասին են վկայում վերջերս կատարված ուսումնասիրությունները:

Բազմաթիվ գիտնականներ Բրիտանիայից, Քենիայից եւ ԱՄՆ-ից հավաստում են, որ հսկայական ջանքեր են պահանջվում այդ հուշարձանները փրկելու համար:

Վերջերս Սուդանում աշխատող հնէաբանները փաստել են, որ Նեղոսի  առատ հեղեղումներն ուղղակիորեն սպառնում են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի պաշտպանության տակ գտնվող Ալ-Բաջրավիա հնագույն նեկրոպոլին (քաղաք-գերեզմանոց հնավայր):

Նեղոսն ամեն տարի դուրս է գալիս իր ափերից, բայց տեղացիները երբեք չէին տեսել այնպիսի հեղեղում, ինչպիսին այս տարվանն էր:

Azania ամսագրում տպագրված նոր զեկույցի հեղինակները կազմել են ցանկն այն հուշարձանների, որ իրենց կարծիքով՝ հրատապ փրկության կարիք ունեն:

Սուդանի Սուակին նահանգի նավահանգիստ

Սուակինը, որ Սուդանի հյուսիս-արեւելքում է, կար ժամանակ, որ Կարմիր ծովի խոշոր նավահանգիստն էր: Այն հիմնադրվել է 3 հազար տարի առաջ, երբ եգիպտական փարավոնները որոշել էին հրաշալի դիրք ունեցող այս նավահանգիստը վերածել առեւտրի եւ նավարկության կենտրոնի:

Մարջաններով (կորալներով) կառուցված քաղաքը եղել է դեպի Մեքքա ճամփորդող մահմեդականների առեւտրական խաչմերուկ. այն նշանակալի դեր է խաղացել տարածաշրջանում ծաղկում ապրող ստրկավաճառության մեջ:

Հետագայում այն դարձել է Օսմանյան կայսրության մաս, եւ կորցրել իր նշանակությունը: Այժմ հին մարջանե քաղաքն ավերվում է:

Սակայն, ըստ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի, այստեղ դեռ կան ճարտարապետական հիանալի օրինակներ՝ թե բնակելի շենքեր եւ թե մզկիթներ:

Իսթ-Անգլիա համալսարանի պրոֆեսոր Ջոաննա Քլարկը հաշվում է, թե ծովի մակարդակի բարձրացման հետեւանքով ինչ արագությամբ է շենքերի եւ հողի էրոզիան առաջանում: «Մենք գիտենք հաստատ, որ Կարմիր ծովի ափերը առաջիկա տասնամյակների ընթացքում կրելու են որոշակի ազդեցություն, ինչը նշանակում է, որ այն, ինչ հիմա կանգուն է, կկորչի [եթե էական ջանքեր չգործադրվեն]», - ասել է նա:

Քենիայի հին քաղաք Լամու

Ըստ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի՝ Լամու հին քաղաքը Արեւելյան Աֆրիկայի ափերի ամենահին ու լավ պահպանված սուահիլի (աֆրիկյան ժողովուրդների լեզվախումբ) բնակավայրն է:

Ի տարբերություն ափի այս հատվածի շատ այլ քաղաքների եւ բնակավայրերի, որոնք քայքայվել էին եւ ժամանակի ընթացքում դատարկվել էին՝ մարդիկ 700 տարի շարունակ անընդմեջ ապրել են Լամու քաղաքում:

Այն, ինչպես նշել է ՄԱԿ-ը, իսլամական եւ սուահիլի մշակույթների ուսումնասիրման կարեւոր կենտրոն է:

Եվ հիմա փորձագետները նախազգուշացնում են, որ առափնյա գիծը նահանջում է Լամուում, ինչը նշանակում է, որ կորչում է քաղաքի բնական պաշտպանական գիծը, որն ապահովում են ավազաբլուրները եւ բուսականությունը:

Դա մասամբ պայմանավորված է ծովի մակարդակի բարձրացմամբ, բայց պրոֆեսոր Քլարկի դիտարկմամբ՝ մեղքի բաժին ունեն նաեւ հին քաղաքի հյուսիսում հսկա նոր նավահանգստի կառույցները, որ ոչնչացնում են կղզին ջրհեղեղներից պաշտպանող մշտադալար անտառը:

«Հետեւաբար, այն, ինչ կոչվում է մեր «բնական ժառանգությունը» մշակութային ժառանգության պաշտպանությունն է: Երբ մենք ոչնչացնում ենք բնական ժառանգությունը, մենք դրանով իսկ անպաշտպան ենք թողնում մշակութային հուշարձանները»,- ասել է պրոֆեսորը:

Կոմորյան ափամերձ քաղաքներ

Կոմորոս հրաբխային արշիպելագը (կղզիների խումբը), որը գտնվում է Հնդկական օվկիանոսում՝ Մադագասկարի եւ Աֆրիկայի միջեւ, ունի մի քանի կարեւոր մշակութային հուշարձան, որ ընդգրկված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցուցակում:

Դրանց թվում են հնագույն քաղաք Մութսամուդուն եւ պալատը, որը կառուցվել է հարյուրավոր տարիներ առաջ. ըստ պրոֆեսոր Քլարկի՝ հատկապես դրանց է սպառնում է ծովի մակարդակի բարձրացումը:

Եթե ածխածնի արտանետումների գլոբալ մակարդակը մնա այսօրվա միջին-բարձր մակարդակներին, ինչն ամենայն հավանականությամբ այդպես էլ լինելու է, ապա 2100 թ.-ին Աֆրիկայի ափերի զգալի մասը կողողվի ջրով. փաստել են գիտնականները:

«Մինչեւ 2050 թվականը Գվինեայի, Գամբիայի, Նիգերիայի, Տոգոյի, Բենինի, Կոնգոյի, Թունիսի, Տանզանիայի եւ Կոմորների ափամերձ հատվածները էրոզիայի կենթարկվեն վրա ծովի մակարդակի բարձրացման արդյունքում», - ասվում է զեկույցում:

Ափամերձ ամրոցներ եւ դղյակներ. Գանա

Գանայի ափերին լավ ամրացված առեւտրային բնակավայրեր են, որոնք կազմավորվել են 1482-1786 թվականներին եւ ցրված են 500 կմ ափամերձ գծի երկայնքով:

Ամրոցներն ու բերդերը կառուցել են տարբեր ժամանակներում Պորտուգալիայից, Իսպանիայից, Դանիայից, Շվեդիայից, Հոլանդիայից, Գերմանիայից եւ Բրիտանիայից ժամանած տարբեր արտասահմանյան վաճառականներ:

Նրանք կարեւոր դեր են խաղացել ոսկու առեւտրում, իսկ հետագայում Աֆրիկայի եւ ամերիկյան երկու մայրցամաքների միջեւ ստրկավաճառության հաստատման գործում:

Այդ ամրոցներն ու դղյակները տեղակայված են այն վայրերում, որ խիստ խոցելի են փոթորկի ալիքների եւ ընդհանուր ծովի մակարդակի բարձրացման դեմ:

Այս տեսակի ճարտարապետական հուշարձանների ամենավառ օրինակներից մեկը Պրինզենշտեյն ամրոցն է, որը գտնվում է Գանայի արեւելքում գտնվող Կետա լճում, բայց, ըստ պրոֆեսոր Քլարկի՝ այն արագորեն անցնում է ջրի տակ:

Եթե համեմատեք այս բերդի ներկայիս լուսանկարները 50 տարի առաջ արված լուսանկարների հետ, ապա անմիջապես կտեսնեք, թե որքան է կառույցը փլուզվել վերջին տարիների ընթացքում:

Նամիբիա. Տվիֆելֆոնտեյն հովտի քարանձավային նկարներ

Կլիմայի փոփոխությունը կարող է բարձրացնել խոնավությունը նույնիսկ համեմատաբար չոր տարածքներում եւ պայմաններ ստեղծել բորբոսի եւ մանրէների աճի համար:

Դա հենց այն է, ինչ դիտարկվում է Նամիբիայում գտնվող Թվիֆելֆոնտեյն հովտի ժայռերին, որտեղ նեոլիթի ժամանակ ստեղծվել են հազարավոր քարանձավային նկարներ:

ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն դրանք անվանում է «գերազանց փաստաթուղթ, ուր պատկերված են 2 հազար տարի առաջ Հարավային Աֆրիկայի այս հատվածում ապրած որսորդ-հավաքող ցեղերի ծեսերը»: Բայց այս ամենը կարող է կորչել:

Ջեննե՝ հին քաղաք. Մալի

Ջեննեի՝ շուրջ 2000 կավե տները Մալիի այցեքարտն են:

Մարդիկ այստեղ ապրում են մ.թ.ա 250 թվականից: Ջեննեն ժամանակին եղել է անդրսահարական ոսկու առեւտրի կարեւոր մասը: Իսկ XV-XVI դարերում դարձել է Արեւմտյան Աֆրիկայում իսլամի տարածման կենտրոններից մեկը:

Ինչպես բոլոր կավե կառույցները, այստեղ նույնպես շենքերը պետք է պարբերաբար վերականգնվեն, բայց կլիմայի փոփոխությունը կտրուկ նվազեցրել է բարձրորակ կավի պաշարները, որն օգտագործում էին տեղի բնակիչները անհիշելի ժամանակներից:

Իսկ եկամտի նվազումը աղքատիկ բերքի պատճառով հանգեցրել է նրա, որ բնակիչները սկսել են շինարարության մեջ ավելի էժան նյութեր օգտագործել, ինչն, ըստ մասնագետների, «արմատապես փոխում է հին քաղաքի տեսքը»:

Քլարկն ասել է, որ կլիմայի փոփոխությունը բազմապատկելու է առկա խնդիրները: «Դրանք անուղղակի ազդեցություն ունեն, ինչը գուցե նույնիսկ ավելի վտանգավոր է, քան՝ եթե ուղղակի լինեին», - ասել է պրոֆեսորը:

Լաաս-Գալ քարանձավային համալիր

Որոշ երկրներ ավելի լավ են կարողանում հաղթահարել կլիմայի եւ կլիմայի փոփոխության ազդեցությունը հուշարձանների վրա:

Օրինակ՝ Եգիպտոսը գտնվում է ստորին հոսանքներում եւ վերջին տասնամյակների ընթացքում անընդհատ հեղեղումների սպառնալիքի տակ է եղել, բայց երկիրը լավ պատրաստված է նման խնդիրների համար:

Սակայն կան վայրեր, ինչպես, օրինակ, Սոմալիլենդի ինքնահռչակ հանրապետությունը, որտեղ հնագույն ժայռապատկերները պաշտպանության եւ պահպանման խիստ կարիք ունեն:

Պրոֆեսոր Քլարկի խոսքով՝ հնագիտական տեսանկյունից, կան միանգամայն զարմանալի հուշարձաններ, որոնց մասին քիչ բան է հայտնի, եւ որոնք, ըստ նրա, կարող են անհետանալ, եւ ոչ ոք չի իմանա դրանց մասին: