Համաշխարհային քաղաքակրթության 6 ինքնատիպ հուշարձան, որ կլիմայի փոփոխության պատճառով վերացման վտանգի տակ է (լուսանկարներ)

Հարավային Աֆրիկայի ժայռապատկերներից մինչեւ Նեղոսի հովտի եգիպտական բուրգեր մարդկությունը հազարամյակներ շարունակ իր մշակութային հետքն է թողել Աֆրիկայի մայրցամաքում: Իսկ հիմա կտրուկ փոխվող եղանակային պայմանները, համաճարակները եւ կլիմայի փոփոխության հետ կապված այլ խնդիրներ սպառնալիք են նաեւ մարդկային մշակույթի եւ քաղաքակրթության այս անգին հուշարձանների համար. ինչպես հաղորդում է BBC-ն՝ այդ մասին են վկայում վերջերս կատարված ուսումնասիրությունները:

Բազմաթիվ գիտնականներ Բրիտանիայից, Քենիայից եւ ԱՄՆ-ից հավաստում են, որ հսկայական ջանքեր են պահանջվում այդ հուշարձանները փրկելու համար:

Վերջերս Սուդանում աշխատող հնէաբանները փաստել են, որ Նեղոսի  առատ հեղեղումներն ուղղակիորեն սպառնում են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի պաշտպանության տակ գտնվող Ալ-Բաջրավիա հնագույն նեկրոպոլին (քաղաք-գերեզմանոց հնավայր):

Նեղոսն ամեն տարի դուրս է գալիս իր ափերից, բայց տեղացիները երբեք չէին տեսել այնպիսի հեղեղում, ինչպիսին այս տարվանն էր:

Azania ամսագրում տպագրված նոր զեկույցի հեղինակները կազմել են ցանկն այն հուշարձանների, որ իրենց կարծիքով՝ հրատապ փրկության կարիք ունեն:

Սուդանի Սուակին նահանգի նավահանգիստ

 

Սուակինը, որ Սուդանի հյուսիս-արեւելքում է, կար ժամանակ, որ Կարմիր ծովի խոշոր նավահանգիստն էր: Այն հիմնադրվել է 3 հազար տարի առաջ, երբ եգիպտական փարավոնները որոշել էին հրաշալի դիրք ունեցող այս նավահանգիստը վերածել առեւտրի եւ նավարկության կենտրոնի:

Մարջաններով (կորալներով) կառուցված քաղաքը եղել է դեպի Մեքքա ճամփորդող մահմեդականների առեւտրական խաչմերուկ. այն նշանակալի դեր է խաղացել տարածաշրջանում ծաղկում ապրող ստրկավաճառության մեջ:

Հետագայում այն դարձել է Օսմանյան կայսրության մաս, եւ կորցրել իր նշանակությունը: Այժմ հին մարջանե քաղաքն ավերվում է:

Սակայն, ըստ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի, այստեղ դեռ կան ճարտարապետական հիանալի օրինակներ՝ թե բնակելի շենքեր եւ թե մզկիթներ:

Իսթ-Անգլիա համալսարանի պրոֆեսոր Ջոաննա Քլարկը հաշվում է, թե ծովի մակարդակի բարձրացման հետեւանքով ինչ արագությամբ է շենքերի եւ հողի էրոզիան առաջանում: «Մենք գիտենք հաստատ, որ Կարմիր ծովի ափերը առաջիկա տասնամյակների ընթացքում կրելու են որոշակի ազդեցություն, ինչը նշանակում է, որ այն, ինչ հիմա կանգուն է, կկորչի [եթե էական ջանքեր չգործադրվեն]», - ասել է նա:

Քենիայի հին քաղաք Լամու

Ըստ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի՝ Լամու հին քաղաքը Արեւելյան Աֆրիկայի ափերի ամենահին ու լավ պահպանված սուահիլի (աֆրիկյան ժողովուրդների լեզվախումբ) բնակավայրն է:

Ի տարբերություն ափի այս հատվածի շատ այլ քաղաքների եւ բնակավայրերի, որոնք քայքայվել էին եւ ժամանակի ընթացքում դատարկվել էին՝ մարդիկ 700 տարի շարունակ անընդմեջ ապրել են Լամու քաղաքում:

Այն, ինչպես նշել է ՄԱԿ-ը, իսլամական եւ սուահիլի մշակույթների ուսումնասիրման կարեւոր կենտրոն է:

Եվ հիմա փորձագետները նախազգուշացնում են, որ առափնյա գիծը նահանջում է Լամուում, ինչը նշանակում է, որ կորչում է քաղաքի բնական պաշտպանական գիծը, որն ապահովում են ավազաբլուրները եւ բուսականությունը:

Դա մասամբ պայմանավորված է ծովի մակարդակի բարձրացմամբ, բայց պրոֆեսոր Քլարկի դիտարկմամբ՝ մեղքի բաժին ունեն նաեւ հին քաղաքի հյուսիսում հսկա նոր նավահանգստի կառույցները, որ ոչնչացնում են կղզին ջրհեղեղներից պաշտպանող մշտադալար անտառը:

«Հետեւաբար, այն, ինչ կոչվում է մեր «բնական ժառանգությունը» մշակութային ժառանգության պաշտպանությունն է: Երբ մենք ոչնչացնում ենք բնական ժառանգությունը, մենք դրանով իսկ անպաշտպան ենք թողնում մշակութային հուշարձանները»,- ասել է պրոֆեսորը:

Կոմորյան ափամերձ քաղաքներ

Կոմորոս հրաբխային արշիպելագը (կղզիների խումբը), որը գտնվում է Հնդկական օվկիանոսում՝ Մադագասկարի եւ Աֆրիկայի միջեւ, ունի մի քանի կարեւոր մշակութային հուշարձան, որ ընդգրկված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցուցակում:

Դրանց թվում են հնագույն քաղաք Մութսամուդուն եւ պալատը, որը կառուցվել է հարյուրավոր տարիներ առաջ. ըստ պրոֆեսոր Քլարկի՝ հատկապես դրանց է սպառնում է ծովի մակարդակի բարձրացումը:

Եթե ածխածնի արտանետումների գլոբալ մակարդակը մնա այսօրվա միջին-բարձր մակարդակներին, ինչն ամենայն հավանականությամբ այդպես էլ լինելու է, ապա 2100 թ.-ին Աֆրիկայի ափերի զգալի մասը կողողվի ջրով. փաստել են գիտնականները:

«Մինչեւ 2050 թվականը Գվինեայի, Գամբիայի, Նիգերիայի, Տոգոյի, Բենինի, Կոնգոյի, Թունիսի, Տանզանիայի եւ Կոմորների ափամերձ հատվածները էրոզիայի կենթարկվեն վրա ծովի մակարդակի բարձրացման արդյունքում», - ասվում է զեկույցում:

Ափամերձ ամրոցներ եւ դղյակներ. Գանա

 

Գանայի ափերին լավ ամրացված առեւտրային բնակավայրեր են, որոնք կազմավորվել են 1482-1786 թվականներին եւ ցրված են 500 կմ ափամերձ գծի երկայնքով:

Ամրոցներն ու բերդերը կառուցել են տարբեր ժամանակներում Պորտուգալիայից, Իսպանիայից, Դանիայից, Շվեդիայից, Հոլանդիայից, Գերմանիայից եւ Բրիտանիայից ժամանած տարբեր արտասահմանյան վաճառականներ:

Նրանք կարեւոր դեր են խաղացել ոսկու առեւտրում, իսկ հետագայում Աֆրիկայի եւ ամերիկյան երկու մայրցամաքների միջեւ ստրկավաճառության հաստատման գործում:

Այդ ամրոցներն ու դղյակները տեղակայված են այն վայրերում, որ խիստ խոցելի են փոթորկի ալիքների եւ ընդհանուր ծովի մակարդակի բարձրացման դեմ:

Այս տեսակի ճարտարապետական հուշարձանների ամենավառ օրինակներից մեկը Պրինզենշտեյն ամրոցն է, որը գտնվում է Գանայի արեւելքում գտնվող Կետա լճում, բայց, ըստ պրոֆեսոր Քլարկի՝ այն արագորեն անցնում է ջրի տակ:

Եթե համեմատեք այս բերդի ներկայիս լուսանկարները 50 տարի առաջ արված լուսանկարների հետ, ապա անմիջապես կտեսնեք, թե որքան է կառույցը փլուզվել վերջին տարիների ընթացքում:

Նամիբիա. Տվիֆելֆոնտեյն հովտի քարանձավային նկարներ

Կլիմայի փոփոխությունը կարող է բարձրացնել խոնավությունը նույնիսկ համեմատաբար չոր տարածքներում եւ պայմաններ ստեղծել բորբոսի եւ մանրէների աճի համար:

Դա հենց այն է, ինչ դիտարկվում է Նամիբիայում գտնվող Թվիֆելֆոնտեյն հովտի ժայռերին, որտեղ նեոլիթի ժամանակ ստեղծվել են հազարավոր քարանձավային նկարներ:

ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն դրանք անվանում է «գերազանց փաստաթուղթ, ուր պատկերված են 2 հազար տարի առաջ Հարավային Աֆրիկայի այս հատվածում ապրած որսորդ-հավաքող ցեղերի ծեսերը»: Բայց այս ամենը կարող է կորչել:

Ջեննե՝ հին քաղաք. Մալի

Ջեննեի՝ շուրջ 2000 կավե տները Մալիի այցեքարտն են:

Մարդիկ այստեղ ապրում են մ.թ.ա 250 թվականից: Ջեննեն ժամանակին եղել է անդրսահարական ոսկու առեւտրի կարեւոր մասը: Իսկ XV-XVI դարերում դարձել է Արեւմտյան Աֆրիկայում իսլամի տարածման կենտրոններից մեկը:

Ինչպես բոլոր կավե կառույցները, այստեղ նույնպես շենքերը պետք է պարբերաբար վերականգնվեն, բայց կլիմայի փոփոխությունը կտրուկ նվազեցրել է բարձրորակ կավի պաշարները, որն օգտագործում էին տեղի բնակիչները անհիշելի ժամանակներից:

Իսկ եկամտի նվազումը աղքատիկ բերքի պատճառով հանգեցրել է նրա, որ բնակիչները սկսել են շինարարության մեջ ավելի էժան նյութեր օգտագործել, ինչն, ըստ մասնագետների, «արմատապես փոխում է հին քաղաքի տեսքը»:

Քլարկն ասել է, որ կլիմայի փոփոխությունը բազմապատկելու է առկա խնդիրները: «Դրանք անուղղակի ազդեցություն ունեն, ինչը գուցե նույնիսկ ավելի վտանգավոր է, քան՝ եթե ուղղակի լինեին», - ասել է պրոֆեսորը:

Լաաս-Գալ քարանձավային համալիր

Որոշ երկրներ ավելի լավ են կարողանում հաղթահարել կլիմայի եւ կլիմայի փոփոխության ազդեցությունը հուշարձանների վրա:

Օրինակ՝ Եգիպտոսը գտնվում է ստորին հոսանքներում եւ վերջին տասնամյակների ընթացքում անընդհատ հեղեղումների սպառնալիքի տակ է եղել, բայց երկիրը լավ պատրաստված է նման խնդիրների համար:

Սակայն կան վայրեր, ինչպես, օրինակ, Սոմալիլենդի ինքնահռչակ հանրապետությունը, որտեղ հնագույն ժայռապատկերները պաշտպանության եւ պահպանման խիստ կարիք ունեն:

Պրոֆեսոր Քլարկի խոսքով՝ հնագիտական տեսանկյունից, կան միանգամայն զարմանալի հուշարձաններ, որոնց մասին քիչ բան է հայտնի, եւ որոնք, ըստ նրա, կարող են անհետանալ, եւ ոչ ոք չի իմանա դրանց մասին:

Տպել
1069 դիտում

Նոր Արմավիր գյուղի տներից մեկում հրդեհ է բռնկվել․ դեպքի վայրում է հրշեջ-փրկարարական ջոկատների երեք մարտական հաշվարկ

Հովտաշատում օծվել է Արցախյան պատերազմում զոհվածների հիշատակը հավերժացնող խաչքար (տեսանյութ)

Ընդդիմությունը ցանկալին ներկայացնում է իրականություն․ ՏԻՄ ընտրությունը չի կարող համեմատվել համապետական ընտրության հետ

Ստեփանավանի ոլորաններ կոչվող հատվածում, Վանաձոր-Դիլիջան և Արթիկ-Ալագյազ ավտոճանապարհներին տեղ-տեղ առկա է մերկասառույց

Պատրաստակամ ենք ընդլայնել համագործակցությունը․ Նարեկ Մկրտչյանն ընդունել է ՄԱԿ-ի մանկական հիմնադրամի ներկայացուցչին

Դոլարն ու եվրոն թանկացել են․ Կենտրոնական բանկը սահմանել է նոր փոխարժեքներ

Իջևան-Դիլիջան ճանապարհահատվածում բեռնատարն ու թեթեւ մարդատարը բախվել են․ բեռնատարի վարորդը հոսպիտալացվել է

Հայաստանում անցկացվել է անվասայլակներով բասկետբոլի ու հաշմանդամություն ունեցող անձանց սեղանի թենիսի առաջնությունը

Բուհ ընդունվելու համար դիմորդներն այսուհետ կհանձնեն երկու միասնական քննություն. բանավոր քննությունները հանվել են

Ընտրապայքարն ավարտված է, և առանց ժամանակ կորցնելու պետք է լծվենք մեր համայնքի շենացման գործին․ Արամ Խաչատրյան

Երևանի ամենատարեց ծառերն անձնագրեր կստանան (տեսանյութ)

Ամենայն հայոց կաթողիկոսն ընդունել է Կաթողիկե հայոց պատրիարքին, անդրադարձել հայ ժողովրդի առջև ծառացած մարտահրավերներին

Խախտումներ են հայտնաբերվել Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների տրանսպորտային միջոցներում

Անցկացվել է մարտական հերթապահության մեկնող անձնակազմի շարային ստուգատես

ՀՀ-ում կորոնավիրուսի դեմ ավելի շատ տղամարդիկ են պատվաստվել, քան կանայք

Ստանիսլավսկու անվան պետական ռուսական դրամատիկական թատրոնը Տաշքենդում մասնակցում է երիտասարդական թատերական ֆորումին

Քաղաքական խորհրդակցություններ են կայացել Հայաստանի և Ֆինլանդիայի արտաքին գործերի գերատեսչությունների միջև

Ողբերգական դեպք Գեղարքունիքի մարզում, հայտնաբերվել է Ակունք գյուղի բնակչի հոշոտված դին․ shamshyan

24 հարց՝ դեկտեմբերի 7-ին գումարվող հերթական նիստերի օրակարգի նախագծում

Արմեն Սարգսյանը ցավակցական հեռագիր է հղել ԱՄՆ նախկին սենատոր և նախագահի թեկնածու Ռոբերտ Դոուլի մահվան կապակցությամբ

ՀՀ յուրաքանչյուր պետական այր որևէ տառ արտասանելուց առաջ պետք է լավ գիտակցի իր խոսքի կշիռն ու հետևանքը. Աղաջանյան

Ոստիկանությունը տեսանյութ է հրապարակել՝ ինչպես է բերման ենթարկել հետախուզման մեջ գտնվող Ստեփանավանի նախկին քաղաքապետին

«Սևան» ՔԿՀ-ում հայտնաբերվել է ներնետված փաթեթ (լուսանկարներ)

Կոալիցիաների շուրջ բանակցությունները դրական ընթացք ունեն. Ալեքսանյանը՝ ՏԻՄ ընտրությունների և արդյունքների մասին

Ներկայացված 14-օրյա թեստի ժամկետը լրանալուց հետո նոր կգործի 7 օրը մեկ ՊՇՌ թեստի պատասխան ներկայացնելու պահանջը

1 քրեական գործ և 11 նախապատրաստվող նյութեր՝ 4 մարզերի ՏԻՄ ընտրություններում առերևույթ ընտրական հանցագործության դեպքերով

Հայաստանն արտադրում է «Սպուտնիկ Լայթ» պատվաստանյութ

Նախագահ Արմեն Սարգսյանը հանդիպել է Միացյալ Թագավորության արտակարգ և լիազոր դեսպանի հետ

Մարտական հենակետերում ստուգայցեր են իրականացվել

ԿԳՄՍ նախարարության պատվիրակությունը Վրաստանում կքննարկի համագործակցության խթանմանն ուղղված հարցեր

«Դալմա Գարդեն մոլ» առեւտրի կենտրոնը տուգանվել է. չեն պահպանվել հակահամաճարակային կանոնները

Երախտապարտ եմ ինձ հասցեագրված յուրաքանչյուրիդ վստահության համար. Վահագն Արսենյան

Տեղեկացված ես՝ պաշտպանված ես. IDBank

Ավազի հանքարդյունահանմամբ և վերամշակմամբ զբաղվող ընկերության գործունեությունը կասեցվել է

ՀՀ նախագահը կրթական, տեխնոլոգիական ոլորտներում համագործակցության հարցեր է քննարկել Մոսկվայի «Սկոլկովո»-ի ռեկտորի հետ

Երևանում հացի արտադրամասի գործունեություն է կասեցվել, հայտնաբերվել են սանիտարահիգիենիկ նորմերի կոպիտ խախտումներ. ՍԱՏՄ

Պողոս Աբրահամյանն ազատվել է Շիրակի մարզպետի տեղակալի պաշտոնակատարի պաշտոնից

Ուժեղացված ծառայություն մարզերում. հայտնաբերվել է ճանապարհային երթևեկության կանոնների 4570 խախտում (տեսանյութ)

Շուտով կիրառության մեջ կդրվի Հայաստանում արտադրված «Սպուտնիկ լայթ» պատվաստանյութը. այն կօգտագործվի որպես խթանիչ դեղաչափ

Կարեն Սարուխանյանն ազատվել է ՀՀ ԱԻ նախարարի տեղակալի պաշտոնից