Վենետիկի հանձնաժողովն արձանագրել է այն, ինչ մենք ասում էինք մեր դիմումներում. Ռ. Քոչարյանի պաշտպան

Եվրոպայի Խորհրդի Վենետիկի հանձնաժողովը երեկ հրապարակեց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 300.1-րդ հոդվածի վերաբերյալ ՀՀ Սահմանադրական դատարանի դիմումի հիման վրա խորհրդատվական կարծիքը. խոսքն այն հոդվածի մասին է, որով Մարտի 1-ի գործի շրջանակում մեղադրանք է առաջադրվել Ռոբերտ Քոչարյանին:

Հիշեցնենք`դեռ նախորդ տարի՝ 2019 թվականի մայիս ամսին, Երեւանի ընդհանուր իրավասության դատարանը, դատավոր Դավիթ Գրիգորյանի նախագահությամբ, Քոչարյանին ազատ արձակելու որոշման հետ մեկտեղ որոշել էր նաեւ կասեցնել գործի վարույթը եւ դիմել ՍԴ`ստուգելու 300.1-րդ հոդվածի`Սահմանադրությանը համապատասխանելու հարցը: Նման դիմումներ ՍԴ-ին ներկայացրել էր նաեւ Քոչարյանի պաշտպանական թիմը: Թեեւ դատարանի`գործի կասեցման եւ ՍԴ դիմելու որոշումը մեկ ամիս անց բեկանվել էր Վերաքննիչ դատարանի կողմից, սակայն դա չէր կասեցրել դիմումի քննությունը ՍԴ-ում: Միայն հուլիսին էր ՍԴ-ն սեփական նախաձեռնությամբ որոշել կասեցնել այն եւ դիմել միջազգային կառույցներին՝ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանին եւ Վենետիկի հանձնաժողովին` խորհրդատվական կարծիք ստանալու: Վերջերս` 2020 թվականի մայիսի 29-ին, ՄԻԵԴ-ը հրապարակեց իր կարծիքը, որը պաշտպանական կողմի գնահատմամբ`հօգուտ իրենց էր, մեղադրող կողմի գնահատմամբ`հակառակը:

Նշենք, որ Քրեական օրենսգրքի 300.1-րդ հոդվածը սահմանում է, որ սահմանադրական կարգը տապալելը` Սահմանադրության 1-ից 5-րդ հոդվածներով կամ 6-րդ հոդվածի առաջին մասով նախատեսված որևէ նորմը փաստացի վերացնելը, որն արտահայտվում է իրավական համակարգում այդ նորմի գործողության դադարեցմամբ, պատժվում է ազատազրկմամբ` տասից տասնհինգ տարի ժամկետով: Պաշտպանական կողմը գտնում է, որ այս հոդվածով Քոչարյանին մեղադրանք առաջադրվել չէր կարող, քանի որ այն 2008 թվականի մարտի 1-ին գործող Սահմանադրությամբ որպես առանձին հոդված նախատեսված չի եղել, այլ ներառված է եղել 300-րդ հոդվածում, եւ դրանց հանցակազմերը, իրենք գնահատմամբ, տարբեր են, իսկ օրենքը սահմանում է, որ ոչ ոք չի կարող դատապարտվել այնպիսի գործողությունների համար, որոնք կատարման պահին հանցագործություն չեն եղել: Դատախազությունը, սակայն, պնդում է, որ 300 և 300.1-րդ հոդվածի 1-ին մասի հանցակազմի վերլուծությունից ակնհայտ է, որ սահմանադրական կարգը տապալելու հանցավոր արարքը նախատեսված է եղել ինչպես 2008 թվականին, այնպես 2018 թվականի գործող օրենսդրությունով. «Սահմանադրական կարգը տապալելը չի ապաքրեականացվել, այլ պարզապես օրենսդրական փոփոխությունների արդյունքում Քրեական օրենսգրքի մի հոդվածից տեղափոխվել է մեկ այլ հոդված՝ որպես ինքնուրույն, առանձին, այլ ոչ թե նոր հանցագործություն»,- դատական նիստերից մեկի ժամանակ ասել է մեղադրող դատախազ Գևորգ Բաղդասարյանը։

Վենետիկի հանձնաժողովի հրապարակած կարծիքի մասին խոսելիս` Ռոբերտ Քոչարյանի պաշտպան Արամ Վարդեւանյանն այսօր կարեւորեց այն հանգամանքը, որ դրանով արձանագրվել է այն, ինչ իրենք ասել էին իրենց դիմումներում. «Մենք խոսում էինք 300.1-րդ հոդվածի մի քանի ծայրահեղ անհասկանալի դրույթների մասին, ինչպիսին է, օրինակ, «փաստացի վերացնել», «իրավական համակարգում» դադարեցնելը եւ այլն: Վենետիկի հանձնաժողովը, ծանոթանալով այդ դրույթներին, արձանագրել է, որ դրանք այն աստիճան անորոշ են, որ միգուցե թարգմանության խնդիր կա, եւ այդ հարցերը այնպես են ձեւակերպված, որ առհասարակ դրանց չի անդրադարձել»: Ըստ Վարդեւանյանի՝ իրենց գործի շրջանակում Սահմանադրության հոդվածի խախտումը հավասարեցվել է սահմանադրական կարգի տապալմանը, սակայն Վենետիկի հանձնաժողովն արձանագրել է, որ ինքնին այդ խախտումը չի կարող լինել սահմանադրական կարգի տապալում:

Արամ Վարդեւանյանի խոսքով`Վենետիկի հանձնաժողովը ուսումնասիրել է ոչ միայն զուտ եվրոպական փորձը, այլ նաեւ Կորեայում առկա փորձը, եւ եկել է այն եզրահանգման, որ առհասարակ, սահմանադրական կարգի տապալումը ունենում է բռնության կամ դրա սպառնալիքի տարր, ինչը, սակայն, մեր օրենսդրությամբ, առկա չէ. «Հանձնաժողովը արձանագրել է նաեւ, որ սահմանադրական կարգի  տապալումը, այնպիսի ձեւակերպմամբ, ինչպիսին կա ՀՀ-ում, նմանը չունի միջազգային փորձում, այսինքն՝ երբ ոչ թե սահմանադրական սկզբունքներ են պաշտպանվում, այլ Սահմանադրության հոդվածներին են հղում տրվում, չկա միջազգային փորձում»:

Պաշտպանի խոսքով`եզրափակիչ հատվածում Հանձաժողովը գրել է, որ նման տեսակ լայն, ընդհանուր մեկնաբանման ենթակա հոդվածները պարունակում են անորոշության ռիսկեր, իսկ այդ դեպքում  դրանք պետք է մեկնաբանվեն նեղ ձեւով, հօգուտ անձի իրավունքների. «Իմ մասնագիտական կարծիքով՝ 300.1-ի ձեւակերպումը այնպիսին է, որ այն նույնիսկ հնարավորություն չի տալիս նեղ ձեւով  մեկնաբանելու, իսկ այդ պարագայում խախտվում է Վենետիկի հանձնաժողովի պահանջը, որը, ի դեպ, միջազգային կայուն ձեւավորված սկզբունք է»:

Անդրադառնալով Հանձնաժողովի ուսումնասիրած դատական պրակտիկային`Արամ Վարդեւանյանն ասաց, որ այդ պրակտիկան չի վերաբերում սահմանադրական կարգի տապալման հանցակազմերին, որովհետեւ դրա վերաբերյալ դատական պրակտիկա աշխարհում, ցավոք, չկա. «Բայց այն պրակտիկան, որ կա, եւ վերաբերում է սահմանադրական կարգի, տարածքային ամբողջականության սուվերենության նկատմամբ ոտնձգություններին, մշտապես իր մեջ պարունակել է բռնության եւ բռնության սպառնալիքի տարրեր»: Այս հանգամանքը, ըստ Վարդեւանյանի, արձանագրել էին նաեւ իրենք, քանի որ ուսումնասիրել էին շուրջ 50-ից ավելի երկրների միջազգային փորձ. «Բայց բնական է, որ մեր հանրության համար շատ ավելի մեծ կշիռ եւ ազդեցություն է ունենում ԵԽ բացառիկ մարմնի մասնագիտական դիրքորոշումը, չնայած կարող եմ հպարտությամբ ասել, որ մեր ներկայացրած դիրքորոշումները իրենց արտացոլանքը գտել են այդ կարծիքի մեջ»,- ասաց նա:

Վենետիկի հանձնաժողովի կարծիքի մասին այսօր դիրքորոշում է ներկայացրել նաեւ դատախազությունը, ըստ որի՝ Հանձնաժողովը հաստատել է Ռոբերտ Քոչարյանին առաջադրված մեղադրանքի հիմքում դրված և այդ մեղադրանքի պաշտպանության շրջանակներում ներկայացվող իրավամեկնաբանությունների կենսունակությունն ու իրավացիությունը։