78-ի կոալիցիան. Իսրայելը դուրս է գալիս քաղաքական ճգնաժամից

Իսրայելում մեկ տարի շարունակ ընթացող քաղաքական ճգնաժամը հանգուցալուծում է ստանում: Ընդդիմադիր «Կահոլ-Լավան» դաշինքի ղեկավար Բենի Գանցն ու գործող վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուն տեւական բանակցություններից հետո, հաշվի առնելով համաշխարհային համաճարակի պատճառով առաջացած սպառնալիքները, համաձայնության են եկել կոալիցիա կազմելու հարցի շուրջ:

Մարտի 2-ին Իսրայելում տեղի ունեցան վերջին 11 ամիսների երրորդ խորհրդարանական ընտրությունները, որոնց արդյունքում ձախ կենտրոնամետ ուժերը՝ Գանցի «Կահոլ-Լավանի» գլխավորությամբ ստացան 39 պատգամավորական մանդատ, իսկ աջակողմյան եւ կրոնական ուժերին՝ Նեթանյահուի «Լիկուդի» գլխավորությամբ բաժին հասավ 58 մանդատ, մինչդեռ կառավարություն կազմելու համար անհրաժեշտ է 61 պատգամավորի քվե: Ուժերի միջեւ երկարատեւ բանակցություններից հետո՝ նախորդ շաբաթվա ընթացքում թվում էր թե Նեթանյահուի պաշտոնավարումը մոտենում է ավարտին, եւ նախկինում «Արաբական միացյալ ցուցակի» հետ համագործակցությունը մերժող ուժերը՝ «Կահոլ-Լավանն» ու պաշտպանության նախկին նախարար Ավիգդոր Լիբերմանի «Մեր տուն Իսրայել» խմբակցությունները պատրաստ են համագործակցել արաբների հետ՝ առնվազն ստանալու համար կառավարություն ձեւավորելու համար անհրաժեշտ ձայները:

Մարտի 16-ին Կնեսետի 120 պատգամավորներից 61-ը կառավարություն կազմելու իրավունքը տվեցին Գանցին: Մարտի 24-ին ոչ իշխանական ուժերի ներկայացուցիչներն ընտրվեցին Կնեսետի մի շարք առանցքային հանձնաժողովների նախագահների պաշտոններում: Քվեարկությունների ընթացքում Նեթանյահուի հակառակորդները մի կողմ էին դրել հակասությունները եւ քվեարկում էին ոչ իշխանական ուժերի ներկայացուցիչների օգտին: Այդպես հանձնաժողովների նախագահներ ունեցան «Մեր տուն Իսրայել», «Կահոլ-Լավան» եւ անգամ «Արաբական միացյալ ցուցակ» խմբակցությունները:

Դա առիթ տվեց կարծելու, որ Գանցին հաջողվել է իր շուրջը համախմբել մեծամասնությանը, եւ Նեթանյահուն շուտով կլքի վարչապետի պաշտոնը: Սակայն մարտի 24-ի երեկոյան «Կահոլ-Լավանը» կտրականապես մերժեց արաբների հետ ոչ միայն դաշինքը, այլեւ ուղղակի համագործակցությունը: Հաջորդ օրը Բենի Գանցն ընտրվեց Իսրայելի 23-րդ գումարման Կնեսետի խոսնակ: Գանցի թեկնածությանը կողմ քվեարկեցին 120 պատգամավորներից 74-ը, դեմ՝ 18-ը:

Գանցի եւ Նեթանյահուի բանակցությունների արդյունքում որոշվել է, որ Նեթանյահուն առաջինը կպաշտոնավարի որպես վարչապետ, որից հետո (ամենայն հավանականությամբ 2021թ. սեպտեմբերին) նրան կփոխարինի Գանցը: Պաշտպանության, արտաքին գործերի, արդարադատության, էկոնոմիկայի, կապի, մշակույթի եւ սպորտի, գյուղատնտեսության, աշխատանքի եւ սոցիալական ապահովության նախարարի պաշտոնները կտրվեն Գանցի կուսակցությանը («Հոսեն Լը Իսրայել»), իսկ ֆինանսների, ներքին գործերի, հետախուզության, էկոլոգիայի, ներքին անվտանգության, առողջապահության, շինարարության, տարածաշրջանային համագործակցության, լուսավորության եւ կրոնական գործերով նախարարներինը կմնա «Լիկուդին» եւ նրա ավանդական դաշնակիցներին: Կոալիցիայի կազմում լինելու է 78 հոգի՝ աջ եւ կրոնական ուժերը (58 հոգի) ու եւս 20 հոգի նախկին «Կահոլ-Լավանից»:

Գանցի՝ Կնեսետի խոսնակի պաշտոնում առաջադրվելուց հետո նրա արդեն նախկին դաշնակիցներ «Յեշ Ատիդ» եւ ՏԵԼԵՄ կուսակցությունները «Հոսեն Լը Իսրայել» կուսակցությունից առանձնանալու խնդրանք ներկայացրեցին՝ պնդելով, որ «Կահոլ-Լավան» անվանումը պետք է պահպանվի: Նախկին դաշնակիցները մեղադրում են Գանցին դավաճանության համար, մինչդեռ նոր դաշնակիցները որակում են Գանցի արարքը որպես «առաջին կարեւոր քաղաքական քայլ»:

Գանցի որոշումը եւ դրա արդյունքում ստեղծված իրավիճակը միանգամից մի քանի գործոնների հետեւանք է: Նախ դա, իհարկե, համաճարակին դիմագրավելու անհրաժեշտությունն էր եւ գիտակցումը, որ անկախ քաղաքական եւ կուսակցական շահերից՝ համաճարակի ֆոնին տարվա չորրորդ ընտրություններին գնալը լուրջ վնաս կհասցնի պետությանը: Հաջորդ գործոնը, որքան էլ նախկին թիմակիցները մեղադրեն Գանցին, առաջացել էր հենց «Յեշ Ատիդ» եւ ՏԵԼԵՄ կուսակցությունների պատճառով: Բացառելով արաբների հետ համագործակցությունը՝ նրանք փաստացի պատրաստվում էին գնալ եւս մեկ արտահերթ ընտրությունների, քանի որ Նեթանյահուի կողմնակիցները մինչեւ վերջ հավատարիմ էին նրան եւ չէին պատրաստվում լքել «Լիկուդի» գլխավորած բլոկը: «Լիկուդի» եւ անձամբ Նեթանյահուի համար, որը նույնպես հակված էր նոր ընտրություններ անցկացնելու գաղափարին, Գանցին ընդառաջ գնալու գործոնը ձեւավորեց Ավիգդոր Լիբերմանը: Նա առաջարկեց օրենքի նախագիծ, որով հնարավոր էր դառնում հեռացնել ժամանակավոր կառավարության ղեկավարին (ինչպիսին այժմ հանդիսանում է Նեթանյահուն), եթե նա մեղադրյալի կարգավիճակ ունի որեւէ քրեական գործով:

Բենի Գանցը չի պատրաստվում Կնեսետի խոսնակի պաշտոնում մնալ երկար ժամանակ: Կառավարության կազմավորումից հետո նա, ըստ իսրայելական ԶԼՄ-ների տեղեկությունների, կզբաղեցնի արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնը: Մեկուկես տարի անց նրանք Նեթանյահուի հետ կփոխանակվեն պաշտոններով: Դա թույլ է տալիս կարծել, որ առնվազն առաջիկա մեկուկես տարվա ընթացքում այս կառավարությունն ապահովագրված է քաղաքական լուրջ ճգնաժամերից: Մյուս կողմից՝ անհայտ է, թե ինչ կլինի 2021թ. սեպտեմբեր-հոկտեմբերին, եթե Նեթանյահուն որոշի, որ չի լքում վարչապետի պաշտոնը: Ամեն դեպքում՝ ամենամեծ պատասխանատվությունն այժմ դրված է հենց Գանցի ուսերին, եւ մեծապես հենց նրա գործողություններից է կախված Իսրայելի քաղաքական դաշտի կայունությունը թե՛ մինչեւ 2021թ. սեպտեմբեր, թե՛ դրանից հետո: