Ի՞նչ արժեն մեր մատնահետքերը. փող տպելու մեքենա

Տպագրվել է «Հայկական Ժամանակ» օրաթերթի 2006 թվականի նոյեմբերի 14-ի համարում

Արդեն երկու շաբաթ է` «Զվարթնոց» օդանավակայանում մեկնող ուղեւորներից վերցնում են մատնահետքերը: Ուղեւորներից պահանջվում է մատնահետքերը հանձնել հաշվառվելիս եւ ինքնաթիռ նստելուց առաջ: Իսկ ամենակարեւորն այն է, որ մատնահետքեր հանձնելու համար օդանավակայանը սահմանել է հատուկ վճար` երկու եվրոյի չափով, որը նախատեսվում է գանձել ուղեւորափոխադրողներից: Չնայած սարքն արդեն երկու շաբաթ է` շահագործվում է, բայց վարձավճարները նախատեսվում է գանձել դեկտեմբերի 1-ից սկսած: Այս նորարարության ներդրման պաշտոնական պարզաբանումն այսպիսին է. ԻԿԱՕ-ն եւ ավիացիոն մյուս միջազգային կազմակերպությունները օդանավակայաններին առաջարկել են ուղեւորների եւ ինքնաթիռների անվտանգության ապահովման նպատակով կիրառել նոր տեխնոլոգիաներ:

Այս առաջարկը օդանավակայաններին ներկայացվել է ահաբեկչության դեմ պայքարի միջոցառումների շրջանակներում: Ուստի, «Զվարթնոցի» հեղինակությունը բարձրացնելու նկատառումներից ելնելով` օդանավակայանի տնօրինությունը մտադրվել է կատարել այդ առաջարկը եւ ներդրել է այդ նոր սարքը: Այլ կերպ ասած, «Զվարթնոցում» պնդում են, որ իրենցից պահանջել են նոր տեխնոլոգիաներ կիրառել` իրենք էլ դա արել են: Սարքի էությունը կայանում է այն բանում, որ դրա միջոցով գրանցվում են մեկնող ուղեւորների մատնահետքերը, ինչի շնորհիվ հնարավոր է լինում պարզել` արդյոք հաշվառվողը եւ ինքնաթիռ բարձրացողը միեւնույն ա՞նձն է, թե՞ ոչ:

Ոչ պաշտոնական գնահատականներով, սարքավորման երկշաբաթյա շահագործումից հետո, քաղաքացիական ավիացիայում սկսել են խոսել այն մասին, որ նոր սարքավորման օգտագործումն անիմաստ գործառույթ է: Ինքներդ դատեք. «Զվարթնոցը» չունի մատնահետքերի, առավել եւս հետախուզվող ահաբեկիչների մատնահետքերի բազա: Ավելին, «Զվարթնոցում» հավաստիացնում են, որ վերցված մատնահետքերը չեն բազավորվում. համապատասխան չվերթի կայանալուց հետո դրանք ոչնչացվում են: Այսպիսով, ապահովվում է մատնահետքերի գաղտնիության սկզբունքը, ինչպես նաեւ երաշխավորվում է, որ մատնահետքերն այլ անձանց տրամադրության տակ չեն հայտնվի եւ այլ նպատակներով չեն օգտագործվի:

Ենթադրենք, ինչ-որ մեկը որոշել է ուրիշի անձնագրով ինքնաթիռ նստել: Բնականաբար, նա կարող է այդ անել միայն այն դեպքում, եթե ձեռքին ունի իր նկարով համապատասխան մարդու անձնագիր: Այս դեպքում, համապատասխան անձին ի՞նչն է խանգարելու անձամբ հաշվառվել, տալ իր մատնահետքերը եւ գնալ նստել ինքնաթիռ: Այդպիսով ինքնաթիռ նստելուց ապահովված կլինի նրա մատնահետքերի նույնականությունը: Փաստորեն, այն տարբերակով, որով պաշտոնապես ներկայացված է «Զվարթնոցի» նոր սարքի շահագործման իմաստը եւ նպատակը, այն կարող է օգտակար նշանակություն ունենալ միայն այն դեպքում, երբ արտաքնապես նույնական երկու անձանցից մեկը կհաշվառվի, իսկ մյուսը կփորձի նստել ինքնաթիռ, կամ եթե որեւէ մեկն առանց հաշվառում անցնելու կփորձի բարձրանալ ինքնաթիռ:

Մի խոսքով, սարքը նախատեսված է կատարյալ ապուշ ահաբեկիչներին բացահայտելու համար: Այն տարբերակով, որով նոր սարքը կիրառվում է «Զվարթնոցում», այն կարող է մի օգուտ տալ` օդանավակայանի համար հնարավորություն ստեղծել լրացուցիչ գումարներ գանձել փոխադրողներից: Իհարկե, վերջնահաշվարկում այդ գումարը եւս կրկին ուղեւորն իր գրպանից է վճարելու, քանի որ կասկածից վեր է, որ ավիաընկերությունների մեծ մասը այդ գումարը եւս կմտցնի չվերթների տոմսերի ինքնարժեքի մեջ եւ այդքանով կթանկացնի այն:

Նոր սարքի արժեքը «Զվարթնոցում» չեն հրապարակում, սակայն նշում են, որ այն շատ թանկ արժե: Ամսական «Զվարթնոցից» մեկնում է մոտ 50 հազար ուղեւոր: Այսինքն, երբ «Զվարթնոցը» կսկսի սարքի շահագործման համար վճար գանձել, ամսական կստանա մոտ 100 հազարի կամ տարեկան մոտ մեկ միլիոն 200 հազար եվրոյի օգուտ: Բնականաբար, սարքը անգին չէ, եւ ամիսներ անց, միեւնույն է, օդանավակայանը ետ կստանա իր ներդրած գումարը, իսկ դրանից հետո մատնահետքեր վերցնող սարքը կվերածվի փող տպող մեքենայի: Քաղավիացիայում չեն ժխտում, որ նոր սարքի շահագործման իրավական հենքը խորքային ուսումնասիրելու դեպքում հարցեր կարող են ծագել:

Մասնավորապես, օդանավակայանում մատնահետքեր վերցնելու գործառույթը կիրառելու համար անհրաժեշտ է, որպեսզի նման հնարավորությունը սահմանվի հատուկ օրենսդրական նորմով:  Մատնահետքեր վերցնող սարքերը տեղադրված եւ օգտագործվում են ԱՄՆ-ի օդանավակայաններում: Այնտեղ դրանք կիրառվում են բոլորովին այլ նկատառումներով: ԱՄՆ ժամանող կամ ԱՄՆ-ից մեկնող ուղեւորների մատնահետքերը վերցնելով` երկրի իրավապահները ցանկանում են համոզվել` արդյո՞ք ուղեւորների մեջ չկան հետախուզվողներ:

Այլ կերպ ասած, ամերիկացիները, ի տարբերություն մերոնց, ունեն մատնահետքերի մեծ բազա, որի հետ համեմատվում են ուղեւորների մատնահետքերը: Իսկ եվրոպական երկրներում ուղեւորների եւ ինքնաթիռների անվտանգությունը բարձրացնելու տեսանկյունից առավել կարեւորվում է, որպեսզի հնարավորինս կանխարգելվի վտանգավոր նյութեր կամ իրեր օդանավով տեղափոխելը:

Հ.Գ. Բացառված չէ, որ «Զվարթնոցի» մատնահետքեր վերցնող սարքի շահագործման ընթացքում կան նրբություններ, որոնք պաշտոնապես չեն հրապարակվում եւ գաղտնի են պահվում: Ինչպես արդեն նշեցինք, սարքը կարող է արդյունավետ լինել, եթե այն հնարավորություն ունի իր տվյալները համեմատել արդեն իսկ ունեցած բազայի հետ: Տվյալ դեպքում մատնահետքեր վերցնող սարքը կարող է արդյունավետ գործել, ասենք, ահաբեկչության դեմ պայքարի միջազգային ցանցին միացված լինելով՝ եթե հնարավոր լինի Երեւանում վերցված մատնահետքերը անմիջապես համեմատել ահաբեկչության դեմ պայքարի միջազգային բազայում եղած տվյալների հետ: Այս դեպքում, ինչպես ԱՄՆ-ում, հնարավոր կլինի իմանալ՝ արդյո՞ք ինքնաթիռ բարձրանալ ցանկացողների մեջ չկան ահաբեկչության համար հետախուզվող անձինք: Սա միակ տարբերակն է, որի դեպքում նոր սարքի շահագործումն ինչ-որ կերպ կարող է արդարացված լինել, բայց, ինչպես արդեն նշել ենք, մատնահետքերը երրորդ կողմին փոխանցելու եւ բազավորելու տարբերակները «Զվարթնոցում» պաշտոնապես հերքում են:

Վահագն Հովակիմյան