Ում է ձեռնտու թիրախավորել սաուդյան նավթը. ԱՄՆ-ը մեղադրում է Իրանին

Սեպտեմբերի լույս 14-ի առավոտյան, Սաուդյան Արաբիայի ժամանակով 4-ի շրջանում Հուրաիսի եւ Աբքայքի պետական Saudi Aramco ընկերության նավթային օբյեկտների վրա հրդեհներ էին բռնկվել: Համաձայն երկրի ներքին գործերի նախարարության հաղորդագրության՝ պատճառը անօդաչու թռչող սարքերի հարձակումն էր: Հրդեհները հաջողվել էր արագորեն վերցնել վերահսկողության տակ: Տեղի մամուլի հաղորդմամբ՝ որոշ օբյեկտներում անվտանգության նկատառումներով դադարեցված աշխատանքը կվերականգնվի առաջիկա օրերի ընթացքում: Այդուհանդերձ, Սաուդյան Արաբիայի էներգետիկայի նախարար արքայազն Աբդուլազիզ բին Սալմանը հայտնել է, որ նավթահումքի արտադրությունը կրճատվել է 5.7 մլն բարելով, ինչը կազմում է Սաուդյան Արաբիայի նավթի արտադրության մոտ 50, իսկ համաշխարհային արտադրության՝ 5 տոկոսը:

Հարձակումների պատասխանատվությունն իր վրա է վերցրել Եմենի հուսի-ապստամբների «Անսար Ալլահ» շարժումը: Նրանց ներկայացուցիչը նշել է, որ օգտագործվել են տասը ԱԹՍ եւ խոստացել, որ հարձակումները շարունակվելու են: Հուսի-ապստամբների մամուլի խոսնակ Յահյա Սառեայի խոսքով՝ հարձակումն իրականացվել է «թագավորության ներսում գտնվող ազնիվ մարդկանց հետ համագործակցելով»:

Ուշագրավ է, որ թեեւ Սաուդյան Արաբիան առնվազն հրապարակային մեղադրանքներ չի ներկայացրել երրորդ երկրների՝ ԱՄՆ պետքարտուղար Մայք Պոմպեոն հարձակումներից գրեթե անմիջապես հետո հայտարարել էր, որ Իրանի իշխանությունները կապ ունեն Սաուդյան Արաբիայի նավթային օբյեկտների վրա իրականացված հարձակումների հետ: Իրանը հերքել է այդ մեղադրանքները՝ դրանք որակելով անհեթեթ, իսկ Իսլամական Հանրապետության արտաքին գործերի նախարար Մոհամադ Ջավադ Զարիֆը Թվիթերի իր միկրոբլոգում քննադատության է ենթարկել Պոմպեոյին՝ նշելով, որ «երբ չի աշխատում ծայրահեղ ճնշումը՝ գործի է դրվում ծայրահեղ սուտը»: Դրանից հետո ԱՄՆ Հանրապետական սենատոր Լինդսի Գրեմը հայտարարել է, որ ժամանակն է, որ Միացյալ Նահանգները քննարկեն Իրանի նավթային օբյեկտներին հարվածելու տարբերակը, եթե վերջինս «շարունակի իր սադրանքները», քանի որ «Իրանը չի դադարեցնի իր վատ պահվածքն այնքան ժամանակ, մինչեւ հետեւանքներն ավելի իրական չլինեն»: Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի ռազմատիեզերական ուժերի հրամանատար Ամիր Ալի Հաջիզադեն, թերեւս կանխատեսելով նման նախագծի առկայությունը շտապել է հանդես գալ զգուշացմամբ՝ նշելով, որ հարվածների տակ կհայտնվեն Քաթարում եւ ԱՄԷ-ում տեղակայված ամերիկյան ռազմաբազաները, ինչպես նաեւ իրանական հրթիռների խոցման շառավղում գտնվող մի շարք այլ ամերիկայն օբյեկտներ:

Պոմպեոյի «կայծակնային» արձագանքը, ինչպես նաեւ ամերիկյան մամուլի եւ քաղաքական շրջանակների՝ կոնկրետ դեպքում անհիմն տրամադրվածությունը Իրանի նկատմամբ կարող են տպավորություն ստեղծել, որ Թրամփի վարչակազմը հող է նախապատրաստում Իրանին հարված հասցնելու համար: Նման պնդում անելու համար, սակայն, պետք է անտեսել շատ կարեւոր գործոն. նախորդ շաբաթ Թրամփն աշխատանքից ազատել էր ազգային անվտանգության հարցերով խորհրդական Ջոն Բոլթոնին, որը դեռեւս մինչեւ այդ պաշտոնում նշանակվելը կողմ էր Իրանի նկատմամբ հնարավորինս խիստ քաղաքականության: Ընդ որում, ըստ ամերիկյան լրատվամիջոցների՝ Թրամփը նախատեսում էր բանակցությունների գնալ Իրանի հետ, իսկ մինչ այդ թեթեւացնել պատժամիջոցների բեռը, ինչին խիստ դեմ էր Բոլթոնը:

Մյուս կողմից՝ չի կարելի նաեւ բացառել Իրանի դեմ կոշտ քաղաքականության մեջ շահագրգիռ շրջանակների ներգրավվածության տարբերակը: Հուսիների մամուլի խոսնակի ակնարկը Սաուդյան Արաբիայում գտնվող անձանց հետ համագործակցության վերաբերյալ կարող է ոչ միայն ուղղված լինել հակառակորդի ճամբարում վհուկների որս նախաձեռնելու համար, այլեւ իրական հիմք ունենալ:

Ստեղծված իրավիճակը ձեռնտու է նաեւ Saudi Aramco ընկերության մրցակիցներին: Բանն այն է, որ սաուդյան նավթային ընկերությունը նախատեսում է իր բաժնետոմսերի մի մասը վաճառքի հանել ֆոնդային բորսաներում: Այս միջադեպից հետո, հաշվի առնելով ընկերության օբյեկտների խոցելիության «ցուցադրումը»՝ դրանց գինը կտրուկ նվազել է:

Այս ամենի հետ մեկտեղ, սակայն, ամենահավանական տարբերակը զերծ է դավադրությունների տեսություններից եւ բարդ սխեմաներից: Հաշվի առնելով տարատեսակ դրոնների հասանելիությունը՝ չի բացառվում, որ հարձակումներն իրականացվել են ոչ մարտական ԱԹՍ-երի միջոցով: Իսկ դա արդեն համապատասխանում է ապստամբների հնարավորություններին:

Ամեն դեպքում, ստեղծված իրավիճակը հավելյալ լարում է մտցնում առանց այդ էլ պայթյունավտանգ տարածաշրջանում: Թեեւ Սաուդյան Արաբիան հավաստիացրել է ԱՄՆ-ին, որ ի զորու է ինքնուրույն ապահովել անվտանգությունը՝ այն կարող է առիթ հանդիսանալ տարածաշրջանում ամերիկյան ներկայության ընդլայնմանը: Դեպքերի զարգացման նման ընթացքի պարագայում բարդ է կանխատեսել, թե ինչպիսին կլինի Իրանի պատասխանը: