ՊՆ-ի նախագծով կշատանա կամավոր մարտական հերթապահություն իրականացնելու գնացող տղաների թիվը. փորձագետ

Մարտի 21-ին ՀՀ կառավարության նիստի ժամանակ Պաշտպանության նախարար Դավիթ Տոնոյանն ասաց, որ ՊՆ-ում ներկայումս քննարկվում է մարտական հերթապահությունում ընդգրկված պարտադիր զինծառայողների ծառայության 24-ամսյա ժամկետը կրճատելու, իսկ մարտական հերթապահությանը չընդգրկված զինծառայողների ծառայության ժամկետը ավելացնելու հնարավորության հարցը: Այս մասին Տոնոյանը նշեց այն ժամանակ, երբ կառավարությունը քննարկել եւ բացասական եզրակացություն էր տվել ԲՀԿ-ական պատգամավորների կողմից ներկայացված օրենսդրական նախաձեռնությանը, ըստ որի՝ առաջարկվում է օրենքով ամրագրել, որ մարտական հերթապահություն կարող են կատարել միայն առնվազն մեկ տարի շարային ծառայություն անցնող զինվորները:

Տոնոյանի առաջարկած փոփոխությունը, ըստ ռազմական փորձագետ Հրաչյա Պետրոսյանցի, դրական ազդեցություն կարող է ունենալ:

- Պարոն Պետրոսյանց, ՊՆ-ում քննարկվում է մարտական հերթապահությունում ընդգրկված ժամկետային զինծառայողների ծառայությունը կրճատելու, իսկ հերթապահություն չիրականացնողների ժամկետը ավելացնելու հարցը: Ի՞նչ եք կարծում, սա ի՞նչ ազդեցություն կունենա:

- Ներկա պահին զորակոչվում են, զորակոչի արդյունքում զորամասներն ընտրվում են վիճակահանությամբ: Նրանք, ովքեր վիճակահանության միջոցով հայտնվում են մարտական հերթապահություն իրականացնող զորամասերում, իրականում իրենց ծառայության գրեթե կեսը անցկացնում են մարտական դիրքերում, որտեղ մարդու համար բավականին մեծ հոգեկան լարվածություն է ստեղծվում: Եթե համեմատենք այն նույն զինծառայողների հետ, ովքեր մարտական հերթապահություն չեն իրականացնում, իրականում հերթապահություն իրականացնողների համար բարդ է ամեն ինչը: Այդ ժամանակահատվածը որոշակի կրճատելով եւ նման առավելություն տալով, իրոք, ինչ-որ տեղ արդարացված կլինի:

- Արդյո՞ք սա խթան կհանդիսանա, որ զորակոչվողները շահագրգռվեն եւ ցանկանան գնալ մարտական հերթապահություն իրականացնելու:

- Այո, կարծում եմ, տվյալ դեպքում առավել կշատանա այն տղաների թիվը, ովքեր կամավոր կգնան մարտական հերթապահություն իրականացնելու:

- Իսկ հանրությունը, քաղհասարակությունն ու փորձագետներն ինչպե՞ս կընդունեն այս նախագիծը, երբ արդեն շրջանառության մեջ դրվի՝ հաշվի առնելով, որ մի կողմից կրճատվում է զինծառայողների մի մասի ժամկետը, մյուս կողմից էլ ավելանում է մյուս մասի ժամկետը:

- Ես կարծում եմ, որ հասարակության մեծ մասը բավական դրական կընդունի, որովհետեւ իրոք հասկանալի է, թե ինչի համար է դա արվում: Իսկ դա չընդունելու համար՝ փաստարկները, որոնք կարող են լինել որպես հակազդեցություն, կարծում եմ, լուրջ հիմնավորումներով չեն կարող լինել:

- Վերջին շրջանում 2 տարբեր հարցերի վերաբերյալ քննարկումներ են եղել: Առաջինը քաղաքական ուժերից մեկի առաջարկն է, որով նախատեսվում է, որ ժամկետային զինծառայություն իրականացնողները մարտական հերթապահության մեջ կարող են ընդգրկվել միայն 1 տարի ծառայությունից հետո: Հաջորդ առաջարկը պայմանագրային զինծառայողներով առաջնագիծը պահելն է: Արդյո՞ք իրատեսական են այս առաջարկները, որպես փորձագետ ուսումնասիրություններ անցկացրե՞լ եք:

- Անհրաժեշտ քանակությամբ պայմանագրային զինծառայողներ ունենալու դեպքում, իհարկե դա հոյակապ կարող է լինել: Ժամկետային զինծառողները կծառայեն, ուսումնական փուլ կանցնեն, միգուցե հետագայում իրենք էլ դառնան պայմանագրային: Բայց մենք ոչ թե հնարավորություն չունենք, այլ զինված ուժերում առկա պայմանագրայինների քանակը նման հնարավորություն չի տալիս: Եթե կունենանք այդքան պայմանագրայիններ, միանշանակ այդ հարցը կարելի է քննարկվել:

Իսկ այն, որ 1 տարի ծառայած զինծառայողը մարտական հերթապահություն իրականացնի, այդքան էլ տրամաբանություն չեմ տեսնում դրա մեջ, որովհետեւ առաջին 6 ամսվա ընթացքում ուսումնական ծրագրերը մշակված են այնպես, որ նրանք ստանում են բոլոր գիտելիքները եւ դրանից հետո միայն բարձրանում են մարտական հերթապահության: Այն ձգել եւս 6 ամիս, կարծում եմ, անհասկանալի է եւ ճոխություն կլինի մեզ համար:

- Զինծառայողների աշխատավարձը շուտով կբարձրանա եւս 10 տոկոսով: Սա արդյո՞ք խթան կհանդիսանա, որպեսզի մարդիկ ցանկանան պայմանագրային կամ սպայական ծառայության անցնել:

- Մոտավորապես իմանալով ներկա աշխատավարձերի չափը, չեմ կարծում, թե դա խթան կհանդիսանա: Կարծում եմ, այդ 10 տոկոսից բացի, անհրաժեշտ է մտածել նաեւ տարբերակներ, որպեսզի բարձրացվի զինվորական համազգեստի հանդեպ հարգանքը: Միգուցե պետությունը ֆինանսական առումով հնարավորություն չունի բավականին բարձր աշխատավարձ տալ նրանց, բայց պետք է մտածել, որ դրա փոխարեն հնարավոր է որոշակի հնարավորություն ստեղծել: Այսօր փաստացի զինծառայողները ունեն միայն հասարակական տրանսպորտից անվճար օգտվելու իրավունքը, որից նրանք միանշանակ չեն օգտվում: Ավտոբուսով երթեւեկող զինծառայողները անվճար չեն օգտվում, որովհետեւ ուղղակի չեն ուզում ավելորդ խոսակցություններ լինի: Դրանից բացի, ոչ մի առավելություն զինծառայողները չունեն: Այս պահին օրինակ՝ շարքային ժամկետային զինծառայողները, ովքեր մարտական հերթապահություն են իրականացրել, զորացրումից հետո գնում են սովորելու, ներկայացնում փաստաթղթերը եւ բավականին մեծ զեղչից օգտվում: Իսկ մեծ թվով սպաների, որոնք 2-րդ մասնագիտություն են սովորում, այդ զեղչը չի հասնում: Ես, օրինակ, ծառայել եմ, ավարտել եմ, բայց այն, որ ծառայության ժամանակ մարտական հերթապահություն եմ իրականացրել, ինձ հնարավորություն չի տալիս օգտվել զեղչից: