«Երկրապահ»․ ռազմական կապիտալիզմից մինչեւ ՀԿ

Ղարաբաղյան պատերազմին մասնակից վետերաններից կազմված «Երկրապահ» կամավորական միության շուրջ վերջին շրջանում տեղի ունեցող իրադարձությունները ցույց են տալիս այդ կազմակերպության՝ երկրի ներսում քաղաքական ու տնտեսական ազդեցության թուլացումը։ Այսինքն՝ «Երկրապահը» քիչ-քիչ լուրջ քաղաքական ու տնտեսական լծակների տիրապետող «վետերանների կաստայի» դիրքերից հեռանում ու ավելի է մոտենում հասարակական կազմակերպության կարգավիճակին, որպիսին որ է, ըստ օրենսդրության։

Դրան եւ ԼՂ հակամարտության խաղաղ գործընթացի վերջին շրջանի ակտիվացմանը զուգահեռ Հայաստանի քաղաքական դիսկուրսում իր դիրքերն է զիջում Արցախի թեման։ Մինչեւ վերջերս Արցախը բնորոշում էր Հայաստանի ներքին քաղաքականության էությունը, իսկ ՊՆ-ին, բանակին կամ զինվորականությանն ուղղված ցանկացած խիստ քննադատության ձայն լռեցվում էր «մենք Արցախ ունենք», «մենք պատերազմող երկիր ենք» արտահայտություններով։ 

Ընդհանրապես, Հայաստանի քաղաքական ու տնտեսական կյանքում «Երկրապահի» ազդեցության վերելքն ու վայրէջքը վերջին 25 տարում տարբեր շրջափուլեր է անցելել։ Անցած տարի Հայաստանում տեղի ունեցած հեղափոխական գործընթացները, որոնց արդյունքում իշխանության եկավ ռազմական էլիտայի ու ԼՂ պատերազմի հետ ուղիղ կապ չունեցող Նիկոլ Փաշինյանը, ցույց տվեցին, որ Հայաստանում ավարտվում է զինվորականների ու ուժայինների քաղաքական գերիշխանության շրջափուլը։ Հայաստանը տարբեր պատճառներով ավելի ու ավելի է հեռանում այն ժամանակներից, երբ երկիրը փաստացի կառավարում էին կոմբոտանտներն ու ուժայինների վերածված, քաղաքական ու տնտեսական ռեսուրսների տիրապերող նախկին պատերազմի անցյալով զինվորականները։

«Երկրապահի» թուլացումը

Ըստ էության, զինվորականների «կորպորացիա» հանդիսացող «Երկրապահ» կամավորական միությունը, որը ժամանակին հիմնադրել էր ղարաբաղյան պատերազմի հերոս Վազգեն Սարգսյանը, այժմ կորցնում է ոչ միայն քաղաքական, տնտեսական, նաեւ հանրային ազդեցությունը։ Միության նախկին ղեկավար Մանվել Գրիգորյանը, որի հետ կապված սկանդալային քրեական բացահայտումներից հետո խաչակնքվելով հրաժարվեցին երկրապահները, այժմ կալանավորված է։ Պաշտոնական մեղադրանքի ու հանրային պարսավանքի ծանրության տակ կազմակերպությունը երկար ժամանակ ուշքի չէր գալիս եւ նոր առաջնորդ էր որոնում։ Սկզբում խոսվեց Վազգեն Սարգսյանի եղբոր՝ Արամ Սարգսյանի հնարավոր թեկնածության մասին, բայց ի վերջո ընտրությունը կանգ առավ Փաշինյանի զինակից եւ ԼՂ պատերազմի վետերան Սասուն Միքայելյանի վրա։

Ընտրությունը տրամաբանական էր եւ ցույց է տալիս, որ փորձ է կատարվում փրկել միության հեղինակությունը, ավելի ճիշտ այն, ինչ մնացել է այդ հեղինակությունից։ Այս առումով Միքայելյանի ընտրությունը պատահական չէ նաեւ մեկ այլ պատճառով՝ թուլացած կազմակերպությանը, որը միավորում է տարբեր խնդիրներ ունեցող վետերանների, անհրաժեշտ է պետական աջակցություն։

Միեւնույն ժամանակ պատերազմող երկրի համար նմանատիպ կարեւոր կառույցի կտրուկ թուլացումը պայմանավորված է մի քանի հանգամանքներով՝ երկրում տեղի ունեցած կտրուկ քաղաքական փոփոխությունները, ժամանակին կազմակերպության բիզնես կառույցի փոխակերպումը եւ միության փոփոխական վերաբերմունքը երկրում վերջին 15-20 տարում տեղի ունեցած քաղաքական իրադարձությունների վերաբերյալ, տարբեր խաղերը՝ ընդդիմության ու իշխանության դաշտում, ներքին պառակտումները եւ այլն։ 

«Երկրապահ» - վերելքի շրջանը

Անքննելի է, որ «Երկրապահի»՝ հանրային-քաղաքական կյանքում ազդեցության պիկը Վազգեն Սարգսյանի կառավարման շրջանում էր։ Չէ որ այս կառույցի հիմնադիրն ու վետերանների առաջնորդն այդ տարիներին նշանակվում էր Հայաստանի կարեւորագույն պաշտոններում՝ պաշտպանության նախարար, վարչապետ, սերտ կապեր ուներ այն ժամանակվա ՌԴ պաշտպանության նախարար Պավել Գրաչեւի հետ։ Հայաստանի նկատմամբ Գրաչեւի եւ ռուսական զինվորականության դրական վերաբերմունքը պայմանավորված էր նաեւ Վազգեն Սարգսյանի հետ ՌԴ Պնախարարի անձնական կապերով։ 

Այսքանը բավական է՝ հասկանալու համար, թե ինչ հսկայական ազդեցություն ունեին պատերազմի վետերանների «կաստան» ու իրենց առաջնորդը։ Զինվորականների ակտիվ մասնակցությամբ Հայաստանում տեղի ունեցավ նաեւ 1998 թ-ի «պալատական հեղաշրջումը»։ Ուստի, պատահական չէ, որ հենց Վազգեն Սարգսյանի սպանությունից հետո միությունը սկսեց քիչ-քիչ հեռանալ երկրի քաղաքական իրադարձությունների էպիկենտրոնից։

Այն ժամանակ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի թիմն իշխանության ներսում տեղի ունեցող կոշտ պայքարում պարտվեց։ Մինչեւ վերջերս Տեր-Պետրոսյանը Հայաստանի միակ «քաղաքացիական» ղեկավարն էր, որն անմիջական մասնակցություն չի ունեցել ռազմական գործողություններում։ Նրանից հետո Ղարաբաղը բնորոշում էր Հայաստանի քաղաքականության էությունը, դարձել էր ներքին գործընթաների կենտրոնական օղակը։ ԼՂ հիմնահարցը դարձավ հայկական քաղաքական ինքնության կենտրոնը, իսկ վետերանների «կաստան» տիրապետում էր ամեն ինչին, որոշում էր ամեն հարց՝ ներթափանցելով հանրային, քաղաքական ու տնտեսական կյանքի տարբեր շերտերը։

«Երկրապահ»-վայրէջքի շրջանը

Այն, որ պատերազմից հետո բավականին թույլ քաղաքական ու նոր սաղմնավորվող համակարգ ունեցող պետությունում ռազմական անցյալով կամ պատերազմից նոր վերադարձած զինվորականները վերցում են պետության քաղաքական ու տնտեսական ղեկը, նորություն չէ։ Նման ճանապարհ են անցել Լատինական Ամերիկայի պետությունները, ԱՄՆ-ն եւ Թուրքիան։ Ընդհանրապես ԱՄՆ նախագահ Բենջամեն Ֆրանկլինի 1773 թ-ին հնչեցրած խոսքերը կարծես ամբողջովին համապատասխանում էին 20 տարի առաջվա հայաստանյան իրողություններին։ Եթե շատ ընդհանրացնենք, նա ասել է հետեւյալը՝ մարդիկ, որ պատերազմի ժամանակ կռվել եւ պաշտպանել են իրենց երկրի քաղաքացիների շահերը, ռազմական գործողություններից հետո իրավունք ունեն սնվել նրանցից ու անգամ հարստահարել նրանց։

Թե ինչպես ռազմական անցյալ ունեցող մարդկանց ձեռքում պատերազմից հետո հայտնվեցին հիմնական տնտեսական ոլորտները, բավականին լավ բացատրում է քաղաքագետ Ալեքսանդր Իսկանդարյանը։ «Պատերազմի մեծ ծախսերի տակ գտնվող աղքատ հետխորհրդային երկիրը չէր կարող ապահովել ղարաբաղյան պատերազմի բոլոր վետերաններին այնպես, ինչպես նրանք էին պահանջում։ Ուստի, փողերի փոխարեն պետությունը նրանց տրամադրում էր պրեֆերենցիաներ բիզնեսում։ Մեծ հաշվով պատերազմից հետո վետերանների «կորպորացիան» սերտաճեց պետության հետ եւ դարձավ իշխանության մաս: Արդյունքում ՀՀ-ում ձեւավորվեց ֆեոդալական տոհմերի նման մի բան», - նշում է նա։

Թեպետ տնտեսությունը շուկայական էր հայտարարված, սակայն բիզնեսում հաջողության հասնելու համար այդ ժամանակ կարեւորվում էր «ռազմական կապիտալիզմի» հիերարխիայում զբաղեցրած տեղը։

Այնուհետեւ Ռոբերտ Քոչարյանի ու Սերժ Սարգսյանի իշխանության տարիներին նախկին զինվորականների մի մասը ծառայության անցավ ուժային կառույցներում ու սկսեց քիչ-քիչ կորցնել երբեմնի քաղաքական ու տնտեսական ազդեցությունը։ Իսկ Մանվել Գրիգորյանի ձերբակալությունը, կարելի է ասել, ազդարարեց այդ շրջափուլի ավարտը։ Տնտեսությունում այլեւս ձեռներեցությունն ու բիզնես ջիղը, ստեղծված տնտեսական իրողություններն են որոշում խաղի կանոնները, ոչ թե մարդկանց ռազմական անցյալը։ Տնտեսական ու քաղաքական էլիտայում տեղի է ունեցել նաեւ սերնդափոխություն։

Միեւնույն ժամանակ պետք չէ շտապել ու միանշանակ «թաղել» ռազմական էլիտայի ու ղարաբաղյան թեմայի ազդեցությունը քաղաքական գործընթացների վրա։ Քանի դեռ պատերազմն ավարտված չէ, հակամարտությունը կարգավորված չէ, զինվորականների ձայնը քաղաքականության մեջ տարբեր ժամանակներում շարունակելու է իր ուրույն տեղն ունենալ։ Իսկ ադրբեջանական կողմից արձակված յուրաքանչյուր գնդակ կամ շփման գծում իրավիճակի ցանկացած լուրջ սրացում Ղարաբաղը վերադարձնելու է ՀՀ քաղաքական օրակարգի էպիկենտրոն։

Տպել
3753 դիտում

Հեզբոլլահի հարվածներն Իսրայելի հյուսիսին (տեսանյութ)

Ցանկացած երկիր, որը կբացի իր օդային տարածքը Իսրայելի առաջ՝ Իրանի վրա հարձակվելու համար, կստանա մեր ուժգին պատասխանը

Նեթանյահուն ռազմական շտաբում արտահերթ նիստ է գումարել

Ռուսաստանը դադարեցրել է դեպի Իսրայել, Իրաք և Հորդանան թռիչքները

Իսրայելի ուղղությամբ անօդաչու թռչող սարքերի արձակումն իրականացվել է ոչ միայն Իրանից, այլև տարածաշրջանի այլ երկրներից

Իրանն Իսրայելի ուղությամբ արձակել է ԱԹՍ-ների երրորդ խմբաքանակը․ արաբագետ

Իրանը հայտարարել է Թեհրանի օդային տարածքը փակելու մասին

Իսրայելը պատրաստ է իրադարձությունների զարգացման բոլոր սցենարներին. Իսրայելի վարչապետ

Իրանը տասնյակ անօդաչու սարքեր է արձակել Իսրայելի ուղղությամբ

«Դեպի դասական Եվրատեսիլ» մրցույթում Հայաստանը կներկայացնի Հայկ Հեքեքյանը

Ձվաբջջի դոնոր՝ 500 հզ դր, տղամարդու դոնորություն՝ 30 հզ դր, սուրոգատ մայր՝ 20 հզ դոլար. «ինչ արժի» երեխա ունենալը ՀՀ-ում

«Ուրալ»-ների՝ զինվորների հաշվին վերանորոգման հայտարարության առնչությամբ ծառայողական քննություն կանցկացվի․ ՊՆ

Երևանում 27-ամյա վարորդը վրաերթի է ենթարկել հետիոտնին. վերջինը տեղափոխվել է հիվանդանոց

«Հարսնացուն հյուսիսից». ռուս նկարչուհին, որը խելագարվում է սարյանական գույների, Երևանի հոտի համար (տեսանյութ)

Գյումրու ողջ տարածքում իրականացվել են մաքրման, աղբի հեռացման աշխատանքներ

Մասնագիտական կողմնորոշման ամուր հիմք․ ամփոփվել է համադպրոցական գիտության 4-րդ փառատոնը

Երևանը կլինի 11-րդ մայրաքաղաքն աշխարհում, որը կընդունի Անգլիայի ազգային բալետին (տեսանյութ)

Հայտնի սուպերմարկետներից մեկի տիրոջ տանը հայտնաբերվել է տղամարդու մարմին

Վահան Քերոբյանի՝ խափանման միջոց տնային կալանքը երկարաձգվել է

Գերմանիան Ուկրաինային կտրամադրի ևս մեկ «Patriot» համակարգ

Իսրայելի ԱԳ նախարարը Իրանին մեղադրել է ծովահենության մեջ

Երկրաշարժ Հայաստանում՝ Երևանից 8 կմ հյուսիս-արևելք․ ցնցումները զգացվել են Գառնի և Ձորաղբյուր գյուղերում

Սանկտ Պետերբուրգում տղամարդը կրակել և վիրավորել է ռեստորանի այցելուին, փորձել է խեղդել մյուսներին

Լիլիթ Մակունցն ու ԱՄՆ կոնգրեսական Ռոբերտ Ադերհոլթը քննարկել են ՀՀ և Ադրբեջանի միջև խաղաղության գործընթացի հեռանկարները

Մեկ տարբերակ կա, որով հնարավոր է Ադրբեջանին բերել կառուցողական դաշտ. Արմինե Մարգարյանը մանրամասնել է

Թաքնված է եղել սպորտային կոշիկի մեջ․ Վանաձորում կարիճը խայթել է 16-ամյա աղջկան

Աստանայի միջազգային ֆորումը չեղարկվել է․ պատճառը հայտնի է

Արմեն Ղազարյանն ընտրվել է CDCJ միգրացիայի հարցերով աշխատանքային խմբի անդամ

Հայաստանի սպորտային մարմնամարզության տղամարդկանց հավաքականը կմասնակցի Աշխարհի գավաթի 4-րդ փուլին

Նիդերլանդները ժամանակավորապես կփակի իր դեսպանատունը Թեհրանում

Ղազախստանի նախագահը Հայաստան այցի ընթացքում կհանդիպի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ․ օրակարգը հայտնի է

Սա այն է, ինչ մենք ուզում ենք․ վարչապետի գլխավորությամբ Ակադեմիական քաղաքին վերաբերող հարցեր են քննարկվել

Ղազախստանը շահագրգռված է Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության պայմանագրի շուտափույթ կնքմամբ. Տոկաև

75-ամյա Յուրի Կուկլաչովը հոբելյանական համերգից հետո սրտի կաթված է ստացել

Կարևոր է ցորենի և այլ պարենային ապրանքների մատակարարումների վերականգնումը Հայաստանի խոշոր առևտրային ցանցերին․ Տոկաև

Օդի ջերմաստիճանը կբարձրանա, այնուհետ կնվազի 3-5 աստիճանով․ ժամանակ առ ժամանակ անձրև կտեղա

ՀՀ-ի վարած բազմավեկտոր արտաքին առևտրային քաղաքականությունը երկիրը գրավիչ է դարձնում ղազախ գործարարների համար․ Փաշինյան

Սիդնեյի առևտրի կենտրոնում տեղի ունեցած հարձակման հետևանքով հինգ մարդ է զոհվել, կան վիրավորներ

Սուրբ Գայանե վանքում ապրիլի 14-ին հոգեհանգստյան կարգ կկատարվի վթարից զոհված զինծառայողների համար

ԵԱՏՄ-ն և նրա տնտեսական սկզբունքները չպետք է փոխկապակցվեն քաղաքական հավակնությունների հետ․ Նիկոլ Փաշինյան