Ռուսական С-400-ները թանկ են նստում Թուրքիայի վրա

«Ռոստեխ» պետական ռազմական կորպորացիայի միջազգային կապերի եւ տարածաշրջանային քաղաքականության բաժնի տնօրեն Վիկտոր Կլադովը հայտարարել է, որ ռուսական հակաօդային պաշտպանության С-400 հրթիռային կայանները կսկսեն մատակարարվել Թուրքիա արդեն հաջորդ տարվա ընթացքում: Այդ մասին Կլադովը հայտնել է օգոստոսի 27-ին թուրքական «Anadolu» գործակալությանը տված հարցազրույցում: Ավելի վաղ «Ռոստեխ» ընկերության գլխավոր տնօրեն Սերգեյ Չեմեզովը հայտնել էր, որ մատակարարումները սկսվելու են 2020 թ. մարտին:

Կլադովը նշել է նաեւ, որ «Ռոստեխ»-ը պատրաստակամ է Թուրքիային օգնել նաեւ քաղաքացիական եւ բարձր տեխնոլոգիաների ոլորտներում: Նա մասնավորապես առանձնացրել է համատեղ տիեզերական գործակալություն հիմնելու ուղղությամբ հնարավոր աշխատանքների մասին՝ նշելով, որ «Ռոստեխի» դուստր ձեռնարկություն հանդիսացող «Ռոսոբորոնէքսպորտ»-ը մասնակցել է թուրքական Turksat 4A արբանյակի արձակմանը։ «Ռոստեխի» ներկայացուցիչը խոսել է նաեւ լեռնային հանքարդյունաբերության եւ բժշկական ոլորտներում անհրաժեշտ բարձր տեխնոլոգիաների մասով համագործակցության հնարավորության մասին:

Թուրքիային մատակարարվելիք ռուսական С-400-ների մասին խոսվում էր դեռեւս անցած տարվանից: 2017 թ. սեպտեմբերի 12-ին Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հայտարարել էր, որ հակաօդային հրթիռային համակարգերի ձեռքբերման մասին պայմանագիրն արդեն ստորագրվել է, իսկ կանխավճարը փոխանցվել: Հատկանշական է, որ Թուրքիան, չնայած մեծ ցանկությանը՝ բավարար միջոցներ չուներ համակարգերի ձեռքբերման համար: «Ռոստեխ» ընկերությունը այդպես էլ զիջումների չգնաց գնի հարցով, արդյունքում թուրքական կողմը ստիպված վարկ վերցրեց Ռուսաստանից՝ ռուսական զենքը գնելու նպատակով: Այս առումով հատկանշական է, որ «Ռոստեխը», որը սկզբունքայնորեն զիջումների չէր գնում С-400-ների գնի հարցում, ընդառաջեց թուրքական կողմին ժամկետի հարցում:

Անցյալ տարվա դեկտեմբերի 29-ին կողմերն ավարտին հասցրեցին C-400 համակարգերի ձեռքբերման գործարքի ձեւակերպումը: Ըստ համաձայնագրի՝ Թուրքիան 2 միլիարդ 500 միլիոն դոլարի վարկ վերցրեց Ռուսաստանից՝ հակաօդային պաշտպանության ռուսական համակարգերը ձեռքբերելու նպատակով:

Փաստորեն, 2019 թ. ընթացքում Թուրքիան կդառնա ՆԱՏՕ-ի անդամ առաջին պետությունը, որը կունենա ռուսական С-400 համակարգեր: Շատ փորձագետներ շտապեցին մեկնաբանել այդ փաստը որպես Թուրքիայի՝ ՆԱՏՕ-ից հեռանալու քայլ: Նման պնդումներին ի պատասխան Անկարայից հնչում էր արդարացում, թե Թուրքիան ստիպված էր գնալ այդ քայլին: Մասնավորապես անցյալ տարվա նոյեմբերին ԱՄՆ կատարած այցի շրջանակներում Թուրքիայի վարչապետ Բինալի Յըլդըրըմը հայտարարել էր, որ Թուրքիան նախ փորձել է ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրներից ձեռքբերել հակաօդային համակարգ, սակայն աջակցություն չի ստացել եւ որոշել է դիմել Ռուսաստանին:

«C-400-ը մեր քմահաճույքը չէ՝ դա անհրաժեշտություն է: Մենք ցանկանում էինք հակաօդային համակարգեր ձեռք բերել ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրներից, սակայն չստացանք անհրաժեշտ աջակցությունը ԱՄՆ-ի կողմից: Համագործակցությունը Ռուսաստանի հետ մեզ պետք է, քանի որ մենք չունենք հակաօդային ժամանակակից համակարգ», - ասել էր Յըլդըրըմը՝ հավելելով, որ Թուրքիան մտադիր չէ հրաժարվել ՆԱՏՕ-ից:

Վերադառնալով Կլադովի հարցազրույցին, հարկ է նշել, որ ռուս-թուրքական ռազմական համագործակցության խորացման պայմաններում ռուսական ընկերության «գովազդը» թուրքական պարբերականի էջերից միանգամայն տրամաբանական է: Պաշտոնական Մոսկվան փորձում է հնարավորինս սերտացնել հարաբերությունները Անկարայի հետ՝ ԱՄՆ-ի եւ Թուրքիայի հարաբերությունների խորացող ճգնաժամի պայմաններում:

Ընդ որում, այդ ճգնաժամը, ըստ Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար Մեւլութ Չավուշողլուի՝ հնարավոր չէ հաղթահարել ԱՄՆ ներկայիս դիրքորոշման պարագայում: Այդ մասին նա հայտարարել է Թուրքիայի դեսպանների եւ մշտական ներկայացուցիչների հետ հանդիպման ընթացքում:

«Թուրք-ամերիկյան հարաբերությունների ճգնաժամը կարելի Է հեշտությամբ հաղթահարել, բայց ոչ ԱՄՆ-ի վարչակազմի ներկայիս դիրքորոշման պայմաններում», - ասել է Չավուշողլուն:

Պաշտոնական Անկարան պարբերաբար մեղադրանքներ է հնչեցնում ԱՄՆ-ի հասցեին՝ նշելով, որ նրանք զինում են քրդերին, ինչն ուղղակիորեն սպառնում է Թուրքիայի ազգային անվտանգությանը: Թուրք-ամերիկյան հարաբերությունների վրա բացասական ազդեցություն է թողնում նաեւ Իսրայելի նկատմամբ տրամագծորեն հակառակ վերաբերմունքը: Այդ թեմայով թուրք-ամերիկյան «հակամարտությունը» հասավ իր գագաթնակետին այն բանից հետո, երբ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը ճանաչեց Երուսաղեմը որպես Իսրայելի մայրաքաղաք: Տնտեսական հարաբերություններում խնդիրները էլ ավելի շատ են:

С-400-ների գործարքը եւս խնդիրներ է առաջացրել հարաբերություններում: ԱՄՆ պետքարտուղարի՝ Եվրոպա եւ Եվրասիայի գործերով խորհրդական Ուես Միթչելը հունիսի 26-ին հայտարարել է, որ հակաօդային պաշտպանության համակարգերի ձեռքբերումը կհանգեցնի ԱՄՆ-ի կողմից Թուրքիայի նկատմամբ պատժամիջոցների կիրառմանը: Ստացվում է, որ Թուրքիան՝ փորձելով անկախ քաղաքականություն վարել, ստացավ հակառակ արդյունքը: Մի կողմից ռուսական երկուսուկես միլիարդ դոլարի վարկը, մյուս կողմից ամերիկյան պատժամիջոցների վտանգը: