Գինի, զբոսանք, գազ. Մերկելի հարավկովկասյան այցի արդյունքները

Օգոստոսի 23-ից 25-ը Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելը Հարավային Կովկասում էր: Դա Գերմանիայի կանցլերի առաջին տարածաշրջանային այցն էր: Շուրջ տասը տարի առաջ՝ վրաց-օսական պատերազմից հետո Մերկելը այցելել էր Վրաստան՝ զորակցելու Սահակաշվիլիի կառավարությանը: 2008 թ. այցը, սակայն տեւել էր մի քանի ժամ եւ կապված էր միայն հակամարտության հետ, ուստի այս այցը կարելի է պատմական համարել:

Հարկ է նշել, որ թե՛ կանցլերի վերաբերմունքը, թե՛ երկրների սպասումները յուրաքանչյուր առանձին դեպքում տարբեր էին: Օգոստոսի 23-ին Մերկելը ժամանեց Վրաստան: Թբիլիսիում նա հանդիպեց վարչապետ Մամուկա Բախտաձեի եւ նախագահ Գիորգի Մարգվելաշվիլիի հետ, ինչպես նաեւ հանդիպում ունեցավ Թբիլիսիի պետական համալսարանի ուսանողների հետ:

Քաղաքական առումով ուշագրավ հայտարարությունները հնչեցին հենց ուսանողների հետ հանդիպման ընթացքում: Կանցլերը նախ վերահաստատեց, որ Գերմանիան սատարում է Վրաստանի տարածքային ամբողջականությունը, ապա նշեց, որ հենց Աբխազիայի եւ Հարավային Օսիայի խնդիրներից ելնելով անհնար է համարում մոտ ապագայում Վրաստանի անդամակցումը ՆԱՏՕ-ին: Նրա խոսքով՝ հետագա ինտեգրացիայի մասին կարելի է խոսել մոտ հինգ տարուց: Կանցլերը նշեց նաեւ, որ այժմ դիտարկվում է բալկանյան երկրների անդամակցության հարցը:

Նույն հանդիպման ընթացքում Մերկելը անդրադարձավ էներգետիկային՝ նշելով, որ Գերմանիան չի կարող հրաժարվել ռուսական գազից, քանի որ այն ամենամատչելին է: Նա նաեւ հավելեց, որ «Հյուսիսային հոսք-2»-ի գործարկումից հետո Ուկրաինան չի կորցնի Ռուսաստանից Եվրոպա մատակարարվող գազի տարանցիկ երկրի դերը:

Վրաստան կատարած այցի շոշափելի արդյունքը երկու համաձայնագրերի ստորագրումն էր: Դրանց արդյունքում KfW բանկը արտոնյալ պայմաններով 40 միլիոն եվրոյի վարկ եւ 3 միլիոն եվրո գրանտ կտրամադրի Վրաստանին՝ Աջարիայի ջրատար համակարգի եւ կոյուղու բարելավման նպատակով: Եւս 150 միլիոն եվրոյի պայմանագիր է կնքվել ստորգետնյա գազամբարի կառուցման համար:

Սակայն հարավկովկասյան այցի գլխավոր հետաքրքրությունը հյուրընկալության դրսեւորումն էր: Վրաստանում կանցլերի պատվին կազմակերպված ընթրիքի ընթացքում անպակաս էր վրացական գլխավոր բրենդերը՝ գինին, երգը եւ պարը: Մերկելն անգամ միացավ «Շվիդկացա» անսամբլին եւ կատարեց իր սիրած երգերից մեկը: Վրացական հյուրընկալությունը երբեք կասկածի տեղիք չի տվել:

Հաջորդ օրվա երկրորդ կեսին կանցլերն արդեն Հայաստանում էր: Երեւանում նա հանդիպումներ ունեցավ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի, նախագահ Արմեն Սարգսյանի եւ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի հետ: Մերկելն այցելեց նաեւ Ծիծեռնակաբերդ, հարգանքի տուրք մատուցեց 1915 թ. Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին:

Հայաստանյան այցը, ինչպես եւ սպասվում էր, նյութական արդյունքներ չունեցավ: Ուշագրավ են վարչապետ Փաշինյանի հետ համատեղ մամուլի ասուլիսի ընթացքում Մերկելի մի քանի հայտարարություններ: Թեեւ կանցլերը չարտասանեց «ցեղասպանություն» բառը, ինչի շուրջ մտավախություններ կային թուրքական մամուլում՝ նա հղում կատարեց 2016 թ. Բունդեսթագի կողմից ընդունված, ցեղասպանությունը դատապարտող բանաձեւին՝ նշելով, որ Ծիծեռնակաբերդում հարգանքի տուրք է մատուցել «2016 թ. հունիսին ընդունված բանաձեւի ոգուն համահունչ»:

Առավել ուշագրավ է վիզաների ազատականացման վերաբերյալ հայտարարությունը: Կանցլերը նշեց, որ դա կապված է միգրացիոն հարցերում համագործակցության հետ, ըստ էության, չբացառելով նման հեռանկարը:

Մեկ այլ կարեւոր հայտարարություն էր ԵՄ-ԵԱՏՄ համագործակցության վերաբերյալ խոսքը: Մերկելը նշեց, որ համագործակցության տնտեսական հնարավորություններ կան, սակայն «ամենամոտ ապագայում» բանակցություններ դժվար թե լինեն: Նա հավելեց նաեւ, որ Հայաստանի դրական օրինակը ցույց է տալիս, որ «երբեւէ կարելի է նաեւ նման բանի դիմել»:

Հանդիպման ընթացքում չէր կարող շրջանցվել Արցախի հարցը: Պատասխանելով հակամարտության վերաբերյալ հարցին, Մերկելը նշեց, որ Գերմանիան, որպես ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի անդամ պատրաստ է պատասխանատվություն ստանձնել հակամարտության կարգավորման հարցում: Նույն հարցը բարձրացվեց նաեւ հաջորդ օրը՝ Բաքվում, եւ ստացավ նույնաբովանդակ պատասխան:

Երեկոյան, երբ թվում էր, թե նախորդ օրվա վրացական ճոխ հյուրասիրությունից հետո Մերկելին ոչինչ չի զարմացնի, նա հրավեր ստացավ զբոսնելու երեկոյան Երեւանով: Ակնհայտ էր, որ անգամ ժողովրդավարական Եվրոպայի ամենաազդեցիկ գործիչներից մեկը տպավորված է երկրի առաջին դեմքի հետ համատեղ զբոսանքով: Բազմաթիվ քաղաքացիներ անմիջականորեն մոտենում էին, զրուցում, լուսանկարվում, կամ ուղղակի ողջունում, եւ դա սովորական բնույթ էր կրում:

Այդ դրական էմոցիաներով Մերկելը մեկնեց Բաքու: Ադրբեջան կատարած այցը տարբերվում էր նախորդ երկուսից: Զգացվում էր դրա զուտ գործնական բնույթը: Դրա մասին է վկայում նաեւ այն, որ կանցլերը Բաքվում մնաց այնքան, որքան հարկավոր էր տնտեսական հարցերի շուրջ բանակցելու եւ մարդու իրավունքների խնդիրը քննարկելու համար՝ շուրջ վեց ժամ: Մերկելի «շտապողականությունը» միգուցե պայմանավորված էր իր կուսակից Ալբերտ Վայլերին մուտքի արտոնագիր չտրամադրելու՝ պաշտոնական Բաքվի որոշումով:

Նախագահ Իլհամ Ալիեւի հետ Մերկելը տնտեսական հարցերից զատ քննարկեց նաեւ մարդու իրավունքների խնդիրը՝ նշելով, որ հումանիտար իրավիճակը եւ մարդու իրավունքները «կրիտիկական թեմա են»: Այդ խնդիրը քննարկվեց նաեւ քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների հետ հանդիպման ընթացքում:

Այդուհանդերձ, Ադրբեջան կատարած այցի գլխավոր թեման ռուսական գազից կախվածության թուլացումն էր՝ կասպիական գազի մատակարարումը Եվրոպա: Ի հեճուկս ադրբեջանական մամուլի հրապարակումների, որոնցում խոսվում է ադրբեջանական գազը Եվրոպա հասցնելու պլանների մասին՝ խոսքը հենց կասպիական գազի մասին է: Բանն այն է, որ Ադրբեջանում չկա անհրաժեշտ քանակի գազ՝ Եվրոպայի էներգետիկ աղբյուրների դիվերսիֆիկացումն իրականացնելու համար: Բացի դրանից, ինչպես Մերկելն էր նշել Վրաստանում, ռուսական գազը ներկա պահին ամենամատչելին է: Ուստի Եվրոպան, ի դեմս Մերկելի, հետաքրքրված է Ադրբեջանով, որպես, նախ եւ առաջ, թուրքմենական եւ իրանական գազի տարանցիկ երկիր:

Մի կողմ թողնելով տարածաշրջանի երկրների հետ առկա համագործակցությունը եւ դրա հեռանկարները՝ հարկ է փաստել, որ այցը հատկանշական էր նաեւ նրանով, որ անցնում էր Ռուսաստանի հետ որոշակի մերձեցման ֆոնին: Եվրոպայի եւ ԱՄՆ-ի միջեւ հարաբերությունների լարումը, որը սկսվեց վերջինիս՝ Իրանի միջուկային գործարքից դուրս գալուց հետո, հույս է ներշնչում Կրեմլին, որ ԵՄ-ն կարող է չմիանալ ԱՄՆ նոր պատժամիջոցներին, որոնք, ամենայն հավանականությամբ, կվնասեն նաեւ «Հյուսիսային հոսք-2» նախագծին: Այս առումով այցը կարեւոր էր Եվրոպայի ինքնուրույնությունն ընդգծելու տեսանկյունից: Ընդ որում, այդ ինքնուրույնության ազդակն ուղարկվում էր ինչպես Վաշինգտոն, այնպես էլ Մոսկվա, քանի որ Հարավային Կովկասն ավանդաբար հենց Ռուսաստանի «խաղահրապարակն» է եղել: