Իշխանությունը կարող է անել իր քայլը. տարբեր բողոքներ

Լուսանկարում՝ հետընտրական ցույց Բուդապեշտում. 14.04.18

Հայաստանում տեղի ունեցող բողոքի զանգվածային ցույցերը հետին պլան են մղել համաշխարհային իրադարձությունները: Մերթընդմերթ հայկական լրահոս են ներթափանցում ԱՄՆ-ի կամ Ռուսաստանի մասին լուրեր, որոնք, սակայն, պահանջարկ չեն վայելում: Հայկական բողոքի ալիքի պատճառով Հայաստանում չի լսվում նաև այլ երկրներում բարձրացվող բողոքի աղմուկը:

Ապրիլի 14-ից Բուդապեշտի կենտրոնում հանրահավաքներ են ընթանում՝ խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքների դեմ և վերահաշվարկի պահանջով: Ըստ ընտրությունների արդյունքների՝ իշխանական «Ֆիդես» կուսակցությունը և նրա կոալիցիոն գործընկեր Քրիստոնեադեմոկրատական ժողովրդական կուսակցությունը ստացան քվեների 48%-ը և խորհրդարանի 199 տեղերից 133-ը: Դա իր հերթին թույլ է տալիս երկրի վարչապետ Վիկտոր Օրբանին 4-րդ անգամ ընդհանրապես և 3-րդ անգամ անընդմեջ դառնալ երկրի վարչապետ: Այն նույն Վիկտոր Օրբանին, որ 2012 թ., ինչպես հետագայում պարզվեց 7 միլիոն դոլարի դիմաց, Ռամիլ Սաֆարովին արտահանձնեց Ադրբեջան:

Բուդապեշտում տեղի ունեցած ցույցերը հետաքրքիր են այն առումով, որ դրանց ներկա են լինում ամենատարբեր քաղաքական կողմնորոշման կուսակցություններ և կազմակերպություններ: Այնտեղ նկատվում են Եվրամիության տարբեր երկրների, հենց Եվրամիության, ԼԳԲՏ համայնքի դրոշներ, ինչպես նաև բացահայտ հակառուսական բովանդակությամբ պաստառներ:

Բանն այն է, որ Օրբանը ԵՄ ներսում ստեղծել է մի պետություն, որը հիմնված է կայսերական նոստալգիայի և պաթոսի վրա: Իրականում Հունգարիայի քաղաքական համակարգը ենթադրում է, որ իշխող կուսակցությունը, ունենալով ժողովրդական վստահության մանդատը, պարտավոր չէ հետևել իշխանության թևերի բաժանման սկզբունքին, ապահովել փոքրամասնությունների, ընդդիմության և ԶԼՄ իրավունքները: Բացի այդ Հունգարիայում տարածված են հայ իրականությունում ևս առկա կոռուպցիան և «խնամի-ծանոթ-բարեկամ» սկզբունքը: Օրինակ, Օրբանի հարազատ Ֆելչուտ գյուղում, որն ունի ընդամենը 1700 հոգի բնակչություն կառուցվել է 3800 հոգանոց մարզադաշտ և երկաթուղի: Դրանից հետո հայտնի դարձավ, որ Օրբանի փեսայի ընկերությունը կասկածվում է ԵՄ տրամադրած գումարների մսխման մեջ: Իսկ ԶԼՄ-ները երկրում գրեթե ամբողջապես պատկանում են Օրբանի մտերիմներին և ստեղծում վարչապետի համար հարմար հասարակական կարծիք:

Այս տեսանկյունից ցուցարարների բողոքը հասկանալի է: Սակայն, եթե անգամ ցուցարարներին հաջողվի արդյունքի հասնել և վերահաշվարկ իրականացնել՝ դրանից արդյունքները լուրջ փոփոխությունների չեն ենթարկվի. «Ֆիդեսի» և նրա կոալիցիոն գործընկեր Քրիստոնեադեմոկրատական ժողովրդական կուսակցության հաղթանակն անվիճելի է:

Բանն այն է, որ հունգարացիները պետք է ընտրություն կատարեին ազգայնականության հետ սահմանակից կայսերական հայրենասիրության պաթոսի և ԼԳԲՏ ու միգրանտների ջատագով «լիբերալ ժողովրդավարական» ուժերի միջև: ԶԼՄ-ների աշխատանքի արդյունքում հաղթեց պաթոսը: Ընդ որում, կայսերական պաթոսի ձայներ խլել էր նաև երկրորդ տեղը գրաված «Ջոբիկ» երբեմնի ազգայնական կուսակցությունը, որին բաժին է հասել 26 մանդատ:

Հունգարական բողոքի ալիքը, սակայն, այնքան էլ ժողովրդական չէ: Ամերիկյան կառավարությունը բացահայտ աջակցություն է հայտնում Սորոսի հովանավորած Կենտրոնական Եվրոպական Համալսարանին և լուրջ մեղադրանքներ հնչեցնում Օրբանի հասցեին: Նման իրավիճակում բարդ է խուսափել «ֆինանսավորված հեղաշրջման փորձ» պիտակավորումից:

Միամտություն կլինի ենթադրել նաև, որ կայսերական նկրտումներ ցուցաբերող Օրբանը ընթառաջ կգնա հրապարակում հավաքված տասնյակ հազարավոր մարդկանց պահանջին և կզիջի իր դիրքերը, ինչպես տեղի է ունենում, օրինակ Սլովակիայում:

Սլովակիայում բողոքի ցույցերը սկսվել են փետրվարին, երբ հայտնի դարձավ հետաքննող լրագրող Յան Կուչակի և նրա ընկերուհու սպանության մասին: Կուչակի վերջին հետաքննության արդյունքում պարզ էր դարձել, որ կառավարության ղեկավար Ռոբերտ Ֆիցոն ԵՄ տրամադրած գումարներով մեքենայություններ է կատարում, և որ այդ մեքենայություններին, ամենայն հավանականությամբ խառնված է իտալական մաֆիան:

Սլովակիան, շատերի համար անակնկալ կերպով, հանդես եկավ որպես քաղաքացիական հասարակության երկար տարիների փորձ ունեցող երկիր: Սկզբում, խաղաղ ցույցերի և հանրային ճնշման արդյունքում հրաժարական տվեց Ռոբերտ Ֆիցոն: Փետրվարի վերջին հրաժարական ներկայացրեց մշակույթի նախարար Մարեկ Մադյարիչը, իսկ մարտին նույն կերպ վարվեց ներքին գործերի նախարարը: Ապրիլի 15-ին Բրատիսլավայում տեղի ունեցավ 30 հազար հոգանոց ցույց՝ Կուչակի սպանությունը բացահայտելու պահանջով: Ապրիլի 18-ին Սլովակիայի ոստիկանապետ Տիբոր Գաշպարը հեռացավ պաշտոնից, իսկ Կուչակի սպանությամբ զբաղվելու է միջազգային քննիչների խումբը:

Հայաստանյան բողոքի ալիքը, կարծես, գտնվում է այս երկու իրավիճակների մեջտեղում. մի կողմից խաղաղ ցույցեր և արդարացի բողոք՝ ինչպես Սլովակիայում, մյուս կողմից պապանձված և արտաքուստ անտարբեր իշխանություններ՝ ինչպես Հունգարիայում: Ելքերը իրավիճակից երկուսն են՝ կա՛մ բողոքը պետք է վերափոխվի արևմտյան ֆինանսավորմամբ և գործակալների միջամտությամբ ստեղծված կենտրոնացված հակառուսական պայքարի, կա՛մ իշխանությունները պետք է գնան կոնկրետ զիջումների: Առաջինի համար արդեն օբյեկտիվորեն ուշ է՝ շարժումն արդեն ձևավորված է, իսկ երկրորդի համար ժամանակային սահմանափակումներ չկան՝ իշխանությունները միշտ էլ կարող են անել իրենց քայլը:

Տպագրվել է «Հայկական ժամանակ» օրաթերթի ապրիլի 20-ի համարում: