ՊԵԿ նախագահի հիմնական հաղթաթուղթը. Վարդան Հարությունյանը քանդել է ավանդույթները

Անցած տարվա սեպտեմբերին՝ Կարեն Կարապետյանի կառավարության ձեւավորման օրերին կադրային նշանակումների շարքում ամենաշատը կարեւորվում էր ՊԵԿ նախագահի թեկնածությունը:

Շուտով հայտնի դարձավ, որ Կարեն Կարապետյանը այդ պաշտոնում ցանկանում է տեսնել այն ժամանակ դեռ «Գազպրոմ-Արմենիայի» տնօրեն Վարդան Հարությունյանին: Ու դրանից արդեն ակնհայտ էր, որ նորանշանակ վարչապետի համար ՊԵԿ նախագահի պաշտոնը ամենասկզբունքայինն է: Վարդան Հարությունյանը Կարեն Կարապետյանի ամենավստահելի մարդկանցից է: Հենց նա սկսեց գլխավորել «Գազպրոմ Արմենիան» Կարեն Կարապետյանի հեռանալուց հետո:

Ու պետք է արձանագրել, որ Կարեն Կարապետյանը «դիպուկ» նշանակում արեց: Եթե այսօր կա մի ոլորտ, որտեղ վարչապետը կարող է հաջողություններ թվարկել, դա հենց ՊԵԿ-ն է: Այստեղ իրոք կան փոփոխություններ, ընդ որում՝ բավական նշանակալի:

Ու խոսքը միայն հարկային հավաքագրումների մասին չէ: Նախկինում էլ ՊԵԿ նախագահի պաշտոնի փոփոխությունից հետո մի որոշ ժամանակ նկատվում էր հարկային մուտքերի ավելացում: Հիմա բյուջե հավաքագրվող գումարները շատացել են: Մեկ տարվա կտրվածքով աճը մոտ 74 միլիարդ դրամ է, որը բավականին տպավորիչ է:

Բայց թերեւս սա չէ ՊԵԿ նախագահի հիմնական հաղթաթուղթը: Վարդան Հարությունյանին հաջողվեց մի քանի «բովանդակային» հարցերում քանդել տարիներ շարունակ արմատացած ու ամրապնդված ավանդույթներ: Մասնավորապես՝ «կարգոների» խնդիրը: Թվում էր, թե ոչ ոքի չի հաջողվի ապամոնտաժել այդ կառույցները: Դրանց գոյությունը ուղղակի երաշխավորում էր Հայաստանում ապրանքների ստվերային ահռելի շրջանառությունը եւ միաժամանակ աստղաբաշխական եկամուտներ ապահովում այդ «կարգոները» վերահսկող հայտնի ու անհայտ խմբավորումներին: Ի՞նչ էին անում դրանք:

Օրինակ, Թուրքիայից, Չինաստանից եւ Արաբական էմիրություններից ապրանքներ ներկրող փոքր ու միջին գործարարները իրենց ապրանքները հանձնում էին այդ «կարգոներին» եւ ստանում դրանք Հայաստանում: «Կարգոները» իրականացնում էին ապրանքների տեղափոխումը եւ մաքսազերծումը: Յուրաքանչյուր կիլոգրամի տեղափոխման համար գործարարները «կարգոներին» վճարում էին ասենք 5 կամ  6 դոլար: Սակայն ներկվող, ասենք, ջինսե տաբատը մաքսազերծվում էր որպես կարտոֆիլ կամ կաղամբ: Մի կողմից դա ակնհայտ կոռուպցիոն սխեմա էր, որտեղ պտտվում էին տասնյակ միլիոնավոր դոլարներ: Մյուս կողմից՝ դա թույլ չէր տալիս, որպեսզի գործարարը ունենար ձեռքբերման փաստաթղթեր, եւ տոնավաճառում այդ ապրանքը իրացնելիս գործարարը ամեն կերպ պետք է խուսափեր ՀԴՄ կտրոն տրամադրել, պետք է ձգտեր թաքցնել իր շրջանառությունը, որովհետեւ ձեռքբերման փաստաթղթեր չունենալու պատճառով այդ շրջանառության 5 տոկոսը պետք է վճարեր:

Վարդան Հարությունյանը գնաց ռիսկային ու ոչ ստանդարտ մի քայլի: Ապրանքի տեղափոխման այդ ավանդական շղթան նա կտրեց եւ «կարգոներին» թողեց զուտ բեռնափոխադրումների գործառույթը: Իսկ մաքսազերծման հատվածը այժմ իրականացնում է մի ընկերություն, որը ոչ պաշտոնապես հաշվետու է հենց Վարդան Հարությունյանին: Հիմա փոքր ու միջին գործարարը Թուրքիայից կամ Չինաստանից ձեռք բերված ջինսե տաբատը մաքսազերծում է որպես ջինսե տաբատ: Այս սկզբունքը աշխատում է արդեն երկու ամիս ու կարծես թե արդարացնում է իրեն:

Մյուս կտրուկ քայլը, որը արեց ՊԵԿ-ը այս ընթացքում, վերաբերում է ներկրվող հումքն եւ սարքավորումները սահմանի վրա ԱԱՀ-ից ազատելուն: Նախկինում այս հարցը պարբերաբար բարձրացվել է, եւ հենց ՊԵԿ-ն է դրան դեմ արտահայտվել, որովհետեւ պետական բյուջե վճարվելիք այդ ԱԱՀ-ն հետաձգվում էր, իսկ դա ՊԵԿ-ին ձեռնտու չէր: Ու պետք է անակնկալ որակել այն փաստը, որ հենց ՊԵԿ-ն է հանդես եկել այդպիսի օրենսդրական նախաձեռնությամբ: Սահմանի վրա ԱԱՀ-ի չգանձելը արտադրողներին հնարավորություն է տալիս ունենալ ավելի շատ շրջանառու միջոցներ եւ ավելի մեծ ներդրումներ անել:

Այսպիսի զգալի փոփոխությունների ֆոնին մնացածը կարծես չի էլ երեւում: Օրինակ, ՊԵԿ համակարգի ակնհայտ ուռճացված անձնակազմի կտրուկ կրճատումը, ֆիզիկական անձանց համար ապրանքների մաքսազերծման ավելի պարզ համակարգի ներդրումը, հսկիչ գների կիրառման նվազեցումը, խոշոր հարկատուների վերաբերյալ հրապարակվող ցանկերում լրացուցիչ տեղեկատվություն ներկայացնելը եւ այլն:

Մի խոսքով՝ հարկային եւ մաքսային համակարգերում կան շոշափելի փոփոխություններ: Ամբողջ խնդիրն այն է, թե կշարունակվե՞ն դրանք արդյոք, ու այդ փոփոխությունները մի ինչ-որ պահից չե՞ն ընդհատվի արդյոք: