Ռուսաց լեզվի հայեցակարգ մշակելը վստահ պետության քայլ է. Լեւոն Մկրտչյան

Օրեր առաջ հրապարակվեց հայաստանյան դպրոցներում ռուսաց լեզվի դասավանդման հայեցակարգը, որը հանրությունն, ինչպես եւ սպասվում էր, ընդունեց բավական ցավագին: 

Թեմայի շուրջ այսօր զրուցել ենք Կրթության եւ գիտության նախարար Լեւոն Մկրտչյանի հետ:

- Պարոն նախարար, մշակվել ու հանրային քննարկման է ներկայացվել դպրոցներում օտար լեզուների դասավանդման հայեցակարգ, եւ մի առանձին հայեցակարգ էլ՝ ռուսաց լեզվի վերաբերյալ: Ռուսերենը օտար չի՞ համարվում:

- Մեր քաղաքականության մեջ հստակ ձեւով ռուսաց լեզուն համարվում է օտար լեզու: Մի քանի հաստատումներ ուզում եմ հստակ մենք անենք, որպեսզի կարողանանք խնդիրներին ճիշտ նայել: Առաջինը՝ Հայաստանի Հանրապետությունում պետական լեզուն հայոց լեզուն է անվերադարձ, եւ որեւէ այլ պետական լեզու չի լինելու: Սա որպես աքսիոմա վերցնենք ու չվախենանք, որ հայերենի վրա կարող են մութ ամպեր կուտակվել: Եվ դա օրենքով է պաշտպանված: Հայագիտական բլոկը նույնպես ամբողջությամբ պաշտպանված է օրենքով: Այս բլոկը շատ ամուր հիմքի վրա է դրված:

Դեռեւս երկու տարի առաջ, երբ մեր ե՛ւ բարձրագույն, ե՛ւ հանրակրթության մեջ նայեցինք օտար լեզուների որակը, պարզվեց, որ իսկապես այստեղ անելիք շատ կա: Եվ առաջացավ գաղափար՝ մշակել օտար լեզուների հայեցակարգ ու ժամանակացույց, նաեւ վերականգնել Հայաստանում օտար լեզուների խորացված ուսուցմամբ դպրոցների ցանցը, որտեղ երկիրը ներկայացնող առարկայացանկը՝ գրականություն, աշխարհագրություն, կդասավանդվի տվյալ լեզվով:

Հիմա՝ ինչո՞ւ է ռուսերենի հայեցակարգը առանձին: Նախ՝ առաջին բլոկը լատինատառ բլոկն է՝ լատինատառ հենքի վրա՝ ֆրանսերեն, գերմաներեն, անգլերեն: Մեր երեխաները, ի տարբերություն եվրոպական երկրների երեխաների, մեծ բարդության մեջ են. իրենք մեսրոպատառ մշակույթն են վերցնում առաջին դասարանում, որը շատ դժվար ալֆավիտ է, երկրորդում անցնում են կիրիլիցաները, որը նույնպես բարդ է, հետո նոր անցնում են լատինատառ: Դրա համար, մեթոդական իմաստով, կիրիլիցաների վրա հենված մեթոդիկան տարբեր է մյուսից:

Երկրորդը՝ ռուսաց լեզվի տարածվածությունն է: Ի վերջո, պետք է վերցնել եղած հողը եւ այդ հողի վրա կառուցել: Մեր բնակչության շրջանում ռուսաց լեզուն շատ ավելի մեծ տարածում ուներ, քան այլ օտար լեզուները, եւ կորցնել այդ արժեքը, չի կարելի:  

- «Ուներ»: Բայց ժամանակի ընթացքում ռուսերենի կիրառության շրջանակն աշխարհում նեղանում է, չէ:

- Ոչ: Եվ ռուսերենը կորցնելը սարսափելի հարված է դառնում գիտության համար: Հիմա ինչո՞ւ ենք մենք օտար լեզուներին նման ուշադրություն դարձնում. մենք մեր երկիրը տեսնում ենք իբրեւ գիտության տարածք: Գիտություն զարգացնել՝ առանց օտար լեզուների որակյալ կրթության, հնարավոր չէ: Գիտություն տանող մեր հիմնական դուռը գրականության իմաստով ռուսերենն է: Այդ լեզվով գրականությունը եւ շատ էժան է, եւ մատչելի է: Մեր երեխաները, որոնք ուզում են գիտությամբ զբաղվել, օտար լեզվով գրականության 40-60 տոկոսը ռուսական տիրույթում է:

Երկրորդը՝ մենք տարածաշրջանային մեկ միավորի մեջ ենք Ռուսաստանի, Բելառուսի, Ղազախստանի եւ մյուս երկրների հետ, որտեղ աշխատանքային լեզուն ռուսերենն է: Այս ամենը հաշվի առնելով՝ մեթոդիկաները առանձնացված ենք ներկայացրել, եւ դա վերաբերում է միայն հանրակրթության մեջ ռուսաց լեզվի ուսուցման կատարելագործմանը, օտար լեզուների ուսուցման կատարելագործմանը: Չեմ հասկանում սրա շուրջը ինչ-որ քաղաքական ուղղվածություն տեսնելու մոտիվացիան:

- Ռուսաստանից պարբերաբար կարծիքներ են հնչում, որ ռուսերենին մեր երկրում պետք է առավել բարձր կարգավիճակ շնորհվի, ընդհուպ մինչեւ երկրորդ պետական լեզվի: Ռուսաց լեզվի հայեցակարգն ընդառաջ քայլ չէ՞ այդ հայտարարություն-պահանջներին:

- Ոչ: Սա վստահ պետության քայլ է, որը հասկանում է, որ օտար լեզուները անհրաժեշտ են, որպեսզի ինքը սպասարկող երկիր չլինի, այլ լինի գիտելիքահենք երկիր: Յուրաքանչյուր պաշտոնյա յուրաքանչյուր երկրում կարող է ցանկացած արտահայտություն անել, ցանկացած ցանկություն ներկայացնել, բայց մենք սուվերեն երկիր ենք, եւ մենք ենք որոշում մեր քաղաքականությունը:

- Գուցե նաեւ Ռուսաստանը լեզվի հետ կապված մեծ պահանջներ է ներկայացնում, որպեսզի հայեցակարգով բավարարվելը հայաստանյան հանրությունն արդեն համարի ձեռք բերում եւ չբողոքի դրա դեմ:

- Այդպես չէ: Նայեք Ադրբեջանը կամ անգամ Վրաստանը. ռուսական դպրոցներ են աշխատում: Վրաստանը, որի մասին մենք այդքան խոսում ենք որպես ազգային մոդելի երկրի, իր քաղաքացիներին թույլատրում է օտար լեզուներով կրթություն ստանալ: Մենք օրենքով արգելել ենք: Այսինքն՝ Վրաստանի քաղաքացին կարող է Վրաստանի բուհում օտար լեզվով, այդ թվում ռուսերեն, ստանալ ամբողջական կրթություն: