Զգուշացիր ավտոմեքենայից. համ մեղավոր են, համ մերն են

Շուրջ 4 տարի է, ինչ Հայաստանում գործում են արագաչափ սարքերն ու խաչմերուկներում երթեւեկությունը վերահսկող տեսախցիկները: Այդ սարքերը Ճանապարհային ոստիկանության տեսուչների հետ միասին միլիոնավոր տուգանքներ են գրել օրենքը խախտած վարորդների նկատմամբ:

Մենք առաջիկայում անդրադառնալու ենք խախտում ծնող հանգամանքներին եւ դրանց դեմ պայքարի անհրաժեշտությանը: Սակայն քննարկենք այն վարորդների ճակատագիրը, ովքեր հարյուրավոր տուգանքներ ունեն:

Եթե միջին վիճակագրական վարորդը ստանում է տարեկան մոտ 2 տուգանք, ապա կան վարորդներ, որոնց վիճակը շատ ավելի լուրջ է: Անցած ավելի քան երեքուկես տարիների ընթացքում տեսանկարահանող եւ լուսանկարահանող սարքերի միջոցով հայտնաբերվեց մի քանի միլիոն իրավախախտում, որոնցով մարդկանցից հավաքվեց մի քանի տասնյակ միլիարդ դրամ: Սակայն այդ խախտումները հավասարապես չեն բաշխված հայաստանցի շուրջ կես միլիոն վարորդների միջեւ: Հրապարակվող վիճակագրության համաձայն՝ տուգանքների մոտ երեք քառորդը բաժին է ընկնում շուրջ 10 տոկոս վարորդներին… Իսկ կան էլ ավելի աչքի ընկնողներ:

Այսպիսով, պարզվում է, որ կան վարորդներ, ովքեր կատարել են հազարից ավելի իրավախախտում, իսկ թվով շուրջ հազար վարորդ արդեն ունեն հարյուրից ավելի տուգանք: Եթե հաշվի առնենք, որ միջինում խախտման տուգանքը կազմում է 5-10 հազար դրամ, իսկ չվճարելու դեպքում այն տույժեր է կուտակում, ապա կտեսնենք, որ կան վարորդներ, ովքեր ունեն մի քանի տասնյակ  միլիոն դրամի պարտք: Պատկերացնո՞ւմ եք տաքսու վարորդի, որից պետությունը պիտի բռնագանձի շուրջ հարյուր հազար դոլար:

Ակնհայտ է, որ այդպիսի վարորդներից շատերը սնանկ են ճանաչվում, եւ իրենցից հնարավոր չէ գումար բռնագանձել… Իսկ իրենք՝ սնանկ վարորդները, այլեւս կորցնելու բան չունեն ու չեն վախենում խախտում կատարելուց, ինչը, իր հերթին, նրանց երթեւեկությունը դարձնում է չափազանց վտանգավոր հանրության համար:

Քննարկենք եւ փորձենք հասկանալ, թե ինչ կարելի է անել անելանելի դրության մեջ հայտնված այդ վարորդների հետ, քանի որ մի կողմից իրենք վտանգավոր են երթեւեկության համար, մյուս կողմից` ծանր վիճակում հայտնված քաղաքացիներ են, որոնց հարկավոր է օգնել:

Պատային վիճակ

Հայաստանում գործող օրենքներով այդ վարորդներից կբռնագանձվի ամբողջ ունեցվածքը, եւ դա չբավարարելու դեպքում պիտի բռնագանձվի ամենը, ինչ վարորդը կաշխատի: Ընդ որում, հազարավոր խախտումներ արած վարորդին վարորդական վկայականից չեն զրկի, եւ նա կշարունակի կատարել խախտումներ, քանի որ ունեցվածք չունի (արդեն): Այնպես որ, գործող օրենսդրությունը խնդրին որեւէ լուծում չի տալիս… Այն պատժում է, բայց չի լուծում տուգանքի հիմնական նպատակը՝ իրավախախտման կանխարգելումը:

Իհարկե, կարելի է խնդիրը լուծել համաներմամբ: Եվ, անշուշտ, հարյուրավոր տուգանքներ ունեցող տաքսու վարորդների համար սա փրկություն կլինի: Սակայն մարդիկ, ովքեր հաջողացրել են հարյուրավոր խախտումներ անել (հետեւաբար, վատ գիտեն ճանապարհային երթեւեկության կանոնները), կշարունակեն մեքենաները վարել, վտանգել երթեւեկության մյուս մասնակիցներին եւ կրկին հարյուրավոր տուգանքներ կուտակել:

Հետեւապես, արձանագրենք, որ համաներում կարելի է կիրառել, սակայն դա, մեծ հաշվով, լուծում չի տա խնդրին:

Զոռով սովորեցնել

Կարելի է արդարացիորեն պնդել, որ եթե մարդ այն աստիճանի վատ է մեքենա վարում, որ մի քանի տարում հարյուրավոր խախտումներ է արել, ապա նրան արժե այլեւս ղեկին մոտ չթողնել՝ վարորդական վկայականից զրկելով:

Դրան կարելի է հասնել, եթե օրենսդրական փոփոխություններով ամրագրվի, որ մարդը, որը ամսական, ասենք, 10-ից ավելի խախտում է անում, որոշակի ժամկետով զրկվում է վարորդականից: Ընդ որում, վարորդականից զրկումը կարող է ուղեկցվել բռնագանձմամբ կամ մասնակի համաներմամբ:

Սակայն շատերի համար վարորդական վկայականը հանդիսանում է օրվա հացը վաստակելու միակ միջոց: Վարորդականից զրկումը տաքսու վարորդների համար գրեթե համարժեք է ազատազրկմանը:

Բայց կա արդեն լավ մոռացված, սակայն արդի միջոց, որը կարող է լուծել խնդիրը՝ վատ վարորդներին «զոռով» կրթելը:

Քչերը կհիշեն, որ տասնամյակներ առաջ բազմաթիվ խախտումներ անող վարորդները զրկվում էին վարորդականից եւ այն հետ ստանալու համար պետավտոտեսչությունում պարտավոր էին երթեւեկության կանոնների մասին ֆիլմ նայել: Նույն պրակտիկան կարելի է վերափոխված ձեւով կիրառել նաեւ այժմյան Հայաստանում:

Մասնավորապես, կարելի է հարյուրավոր տուգանքներ ստացած վարորդներին վարորդականից զրկելու սպառնալիքով պարտադրել սովորել երթեւեկության կանոնները եւ հանձնել «շաբլոններ» (այդպես են կոչվում երթեւեկության կանոնների թեստերը): Ընդ որում, դա կարող է զուգորդվել տուգանքների մի մասի համաներմամբ:

Այդ սցենարում մի կողմից վարորդները հնարավորություն կունենան թե ցմահ պետությանը պարտք չմնալու, թե կանոնները սովորելու ու այլեւս չտուգանվելու: Մյուս կողմից` հանրային շահը կբավարարվի, քանի որ վտանգավոր ու օրինախախտ այդ  վարորդները կկրթվեն եւ կդառնան անվտանգ ու օրինապահ:

Ըստ էության, այս տարբերակը պետք է ձեռք տա բոլորին, բացի այդ տուգանքներից 50 տոկոս «փայ» ունեցող «Սեքյուրիթի դրիմից»:

Դանիել Իոաննիսյան