Ուխտ, ուղտ, խոզապուխտ

Իհարկե, առնվազն կծաղրեի: Բայց, ահա, որպես Հայ ազգային կոնգրեսի համակիր` ինձ կաշկանդված էի զգում «էլի փիս կոնգրեսականները խփում են խեղճ Րաֆֆուն» տիպի մեղադրանքների առջեւ: Մտա ֆեյսբուք եւ խորհուրդ հարցրի ոչ կոնգրեսական ընկերներիցս: Ասացին՝ գրիր: Գրում եմ:

Հայ քաղաքական դաշտը շարունակում է արտադրել դատարկ տեքստեր, եւ դա ամենեւին էլ երկրորդական խնդիր չէ, քանի որ քաղաքականությունը սկսվում է տեքստերից: Բոլորիս նպատակն է, որ մեր խոսքը լինի առավելագույնս կազմակերպված եւ մտածված, յուրաքանչյուր բառ՝ հստակեցված եւ պատասխանատու: Առավել կարեւոր է այս սկզբունքին հետեւելը ցանկացած ուժի համար, որը փորձում է ձեւակերպել այլընտրանքային տեսլականներ: Է՛լ ավելի կարեւոր է հստակ խոսքը քաղաքական առաջնորդի համար: Կարելի է նույնիսկ ասել, որ քաղաքական առաջնորդի հիմնարար գործառույթը հենց խոսքի ձեւակերպման եւ սահմանման ոլորտում է:

Հայ իշխանամետ քաղաքական ուժերը հիմնականում սնվում են դեռ սովետական շրջանից ժառանգած պաշտոնական ձեւակերպումների լեզվի մնացորդներից: Ընդդիմադիր դաշտում վիճակն ավելի խայտաբղետ է: Մյուսներից տարբերվում է Րաֆֆի Հովհաննիսյանի քաղաքական լեզուն, որը, որեւէ կապ չունենալով սովետական անցյալի հետ, միեւնույն ժամանակ հրաշալի կերպով ներգծվում է հետսովետական դատարկ տեքստերի շրջարկի (կոնտեքստի) մեջ: Եւ խնդիրն ամենեւին էլ այն չէ, որ պարոն Հովհաննիսյանն օգտագործում է հնաոճ կամ գրքային դարձվածքներ (եթե խնդիրը միայն ոճը լիներ, կլինեի դրա պաշտպանների առաջին շարքերում): Մեր փորձից գիտենք, որ գրական բարձր ոճի քաղաքական խոսքը, եթե կազմակերպված է հստակ բովանդակային առանցքի շուրջ, ոչ միայն չի զիջում մնացած ոճերին, այլեւ է՛լ ավելի ազդու է հասարակական իրականություն ստեղծելու եւ փոխելու խնդրում: Իրական խնդիրն այն է, որ Ր. Հովհաննիսյան քաղաքական գործչից տարիների ընթացքում այդպես էլ չլսեցինք որեւէ հստակ ասելիք: Սկզբում՝ դեռ 2005-ից դա պատահականություն էր թվում, հետո աստիճանաբար հստակեցվեց խնդրի օրինաչափ լինելը: Թվում էր, թե 2011-ի հացադուլի ժամանակ ձեւակերպված «պահանջները» կամ ավելի ճիշտ` որպես պահանջ հրամցված ընդհանուր բնույթի հասկացություններն ու դատողությունները («ձայն բազմաց՝ ձայն Աստծո», «Հայաստան» եւ այլն) քաղաքական չասելիքի գագաթնակետն էին: Սակայն գագաթնակետը մեզ սպասում էր սույն թվականի մարտի 27-ին: «Մենք հաստատում ենք մեր ներսում որոշումների կոլեգիալ ընդունման կարգը` Րաֆֆի Հովհաննիսյանի մարմնավորած քաղաքական, մարդկային ու էթիկական որակների եւ ուղենիշների հանգույն» եւ ստորագրություններից առաջինը՝ Րաֆֆի Հովհաննիսյան (եւ 70 հոգուց ավելի այլք):

Պատկերացրեք, եթե տեքստի մեջ գրված լիներ այլ անուն, ասենք՝ Պողոս Պողոսյան, եւ ստորագրված լիներ նույնպես՝ Պողոս Պողոսյան: Ի՞նչ խորհուրդ կտայիք մարդուն կամ նրա բարեկամներին, որը, ստորագրելով, համաձայնում է այն մտքի հետ, որ ինքը մարմնավորում է քաղաքական, մարդկային եւ էթիկական որակներ (ի դեպ, հատուկ «հանգույն» տիպի գրքային բառերի սիրահարների համար նշեմ, որ էթիկականը հայերեն` բարոյականն է): Չասեմ, չէ՞, ինքներդ կկռահեք՝ ի՛նչ նկատի ունեմ: Եւ սա ասում եմ ոչ թե «կպնողական», այլ ամենայն լրջությամբ եւ մտահոգությամբ: Ընդ որում՝ ուշադրություն դարձրեք. ըստ տեքստի՝ Հովհաննիսյանը ոչ թե պարզապես կրողն է այլազան որակների, այլ դրանց մարմնավորումը: Եթե ինչ-որ մեկը կրում է այսինչ որակները, ապա նշանակում է, որ դրանք ունեն ինքնուրույն գոյություն` կրողից դուրս: Կրում ենք, օրինակ, շորերը: Բայց եթե մեկը մարմնավորում է այսինչ որակը, ուրեմն որակը մարմին՝ միս ու արյուն, շոշափելի տեսք է ստանում հենց տվյալ մարդու միջոցով: Այլ կերպ ասած՝ որակն ու ենթական (սուբյեկտը) նույնանում են (թե ի՛նչ աստիճանի նույնությամբ, երեւի արդեն լեզվաբանները...  չէ, ավելի լավ է` աստվածաբաններն ասեն): Ի դեպ, ենթադրում եմ, որ Ր. Հովհաննիսյանը ոչ միայն ստորագրել է այս տեքստը, այլեւ ինքն էլ գրել է կամ առնվազն խմբագրել, քանի որ արտահայտվելու նման ոճն ամբողջ Հայաստանում բնորոշ է, թերեւս միայն իրեն: Հասկանո՞ւմ եք, թե ի՛նչ աստիճան է ծանրանում դեպքը, եթե այս ենթադրությունն էլ ճիշտ դուրս գա: Սերժական Թեւանի ընդգրկումը «Ժառանգության» ցուցակի մեջ կարող է անմեղ խաղ թվալ նման զարհուրելի... «համեստության» համեմատ: Այսպիսի տեքստեր Հայաստանում գոնե պաշտոնապես չեն հնչել, թերեւս, բրեժնեւյան, եթե ոչ՝ ստալինյան ժամանակներից ի վեր:

Ի՞նչ է կատարվում: Ժամանակն է արձանագրել, որ գործ ունենք հայաստանյան քաղաքական դաշտի հերթական, թեկուզ ինչ-որ տեղ շատ յուրահատուկ ֆանտոմի հետ: Ր. Հովհաննիսյանի քաղաքական քայլերը համահունչ են նրա քաղաքական խոսքին՝ բոլորը գտնվում են «վիրտուալ» դաշտում: Չասելիքը համապատասխանում է չանելիքին՝ պատգամավորական մանդատից հրաժարում-հետ վերցնում, քաղաքական ծոմ` այդպես էլ չհստակեցված նպատակներով ու հետեւանքներով, մեծամասնականով առաջադրում-հրաժարում: Ցավոք, ոմանք դեռ ընկալում են այս գործչին որպես այլընտրանք ներկա իշխանությանը կամ ներկա ընդդիմությանը: Այլընտրանք, այդ թվում՝ ընդդիմությանը, փնտրելը ցանկացածի իրավունքն է, սակայն պետք է գիտակցել, որ Ր. Հովհաննիսյանի գործունեությունը արդեն անցնում է վտանգավորի սահմանը եւ կասկածելի է նույնիսկ զուտ բժշկական տեսակետից (Աստված ների, եթե սխալվում եմ այս ենթադրության մեջ): Չեմ բացառում նաեւ, որ այս ամենի վախճանը ծանոթ է՝ ՀՀԿ համամասնական ցուցակի համապատասխան տեղում հայտնվելը` մի պայծառ օր: Գեղամյանի, բանի նման:

Հ.Գ. Ցավոք, տեղ չունեմ անդրադառնալու «Ուխտ»-ի մնացած մասերին, որոնք նույնպես էական են «ի՛նչ է քաղաքական չասելիքը» թեմայի շրջարկում: Բայց այդ կարգի մանրամասների մասին, թերեւս, հետընտրական մի որեւէ ավելի հանգիստ փուլում: