Ինչի հաշվին են կրճատվելու բյուջեով նախատեսված ծախսերը. մեկնաբանում են պատգամավորն ու տնտեսագետը

ՀՀ կառավարությունը նախատեսում է ծախսերի կրճատում իրականացնել: 2021 թվականի բյուջեի մասին օրենքով դեֆիցիտը կկազմի 341 մլրդ դրամ, հետեւաբար ծախսերի կրճատումը կարող է փոքր- ինչ մեղմել իրավիճակը: Մյուս կողմից հայտնի չէ, թե որ ուղղություններով է հնարավոր ծախսերի կրճատումը:

Նշենք, որ 2021 թ. պետական բյուջեի մասին օրենքով տարվա կտրվածքով բյուջեի եկամուտները կկազմեն 1 տրլն 509.5 մլրդ դրամ, իսկ ընթացիկ ծախսերը՝ 1 տրլն 634.6 մլրդ դրամ: Բացի այդ, ոչ ֆինանսական ակտիվների հետ գործառնությունների գծով ծախսերը ծրագրվել են 216.3 մլրդ դրամ:

Օրեր առաջ ԱԺ-ում Կառավարության հետ հարցուպատասխանի ընթացքում փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանը հայտարարել է, որ պետությունը նախատեսում է քննարկել ծախսերի արդյունավետության հարցը եւ չի բացառել 10 տոկոսի շրջանակում կրճատումները: Գրիգորյանի խոսքով՝ Կառավարությունը գնահատականներ ունի, թե նախորդ տարի որ ոլորտում որ ծախսերն ինչ չափով են թերակատարվել կամ չեն կատարվել այն արդյունավետությամբ, որը ենթադրվել է. «Հետեւաբար 10 տոկոսի շրջանակում քննարկում կազմակերպելը հունվար-փետրվարին համարում ենք շատ ողջամիտ գործընթաց»:

Նրա կարծիքով՝ կան ծախսեր, որոնք հնարավոր կլինի կրճատել, եւ դա նորմալ գործընթաց է:

ՀՀ ԱԺ «Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավոր, տնտեսագետ Հայկ Գեւորգյանի կարծիքով՝ ծախսեր կրճատելը ենթադրում է ավելի հասցեական ծախսեր կատարել, ավելի արդյունավետ եւ ավելի նպատակային: Նշեց՝ եթե Կառավարությունը 10 տոկոսի նպատակ է դնում իր առաջ, ապա դա վատ չէ. «Դա ընդհանուր արդյունավետության բարձրացման կոնցեպտ է: Դեռ որոշակի ոչ մի բան չկա»,- ՀԺ-ի հետ զրույցում ասաց պատգամավորը: Հարցին՝ նախորդ տարիներին անարդյունավետ ծախսե՞ր էին իրականացվում, որ հիմա արդյունավետության հարց է բարձրացվում, Գեւորգյանը պատասխանեց. «Արդյունավետությունը բարձրացնելու ռեսուրս, անշուշտ, կա, միշտ էլ կա, այսօր առավել եւս դրա կարիքը կա»:

Անդրադառնալով հարցին, թե ո՞ր ոլորտներում ծախսերը կրճատման կարիք ունեն՝ նա պատասխանեց, որ հարցն ավելի շատ պետք է Կառավարությանը տալ. «Կարծում եմ՝ պետք է հայտնաբերել անիմաստ ծախսերն ու դադարեցնել դրանք: Ես շատ ուրախ կլինեմ, եթե ամեն տարի Կառավարությունը կարողանա հայտնաբերել անիմաստ ծախսեր եւ վերացնել դրանք, իսկ խնայված միջոցները պետք է ուղղել ավելի անհրաժեշտ ուղղությամբ»:

Նա բացառեց նաեւ, որ ծախսերի կրճատումը կարող է վերաբերել սոցիալական ծախսերին. «Կարծում եմ՝ խոսքը ադմինիստրատիվ ծախսերի մասին է՝ թուղթ, գրիչ, որ դրանք ավելի խնայողաբար օգտագործեն»: Հարցին՝ մե՞ծ գումար է գրասենյակային ծախսերին ուղղվում, պատգամավորը պատասխանեց. «Օրինակ՝ 2019 թ., երբ գնումների մրցույթներ էին հայտարարվում, ինչ-որ գումար էր հատկացվում, հետո մրցույթը տեղի էր ունենում, մեծ մրցակցություն էր լինում, եւ այդ ապրանքը գնում էինք ավելի էժան գնով, արդյունքում ծախսերի թերակատարում էր տեղի ունենում: Մեզ բոլորը ասում էին, թե ինչո՞ւ ծախսերը չեք անում: Այդ ծախսերը չէինք անում, որովհետեւ նախատեսում էինք, որ գրիչը պիտի լինի 100 դրամ, բայց գնում էինք 70 դրամով: Հիմա ծախսերի կրճատումները հենց այսպիսի բաների հաշվին պետք է լինի»:

Հարցին՝ ծախսերի կրճատումը պետական կառավարման համակարգում աշխատանքի որակի փոփոխության չի՞ բերի, նա պատասխանեց. «Ընդհանրապես, եթե մենք ուզում ենք որակյալ պետական կառավարման համակարգ, պիտի առնվազն աշխատավարձերն ավելի բարձր լինեն: Պետությունը միշտ ունի ամենաորակյալ մասնագետների կարիքը եւ պետք է կարողանա վճարել նրանց, որ այդ մարդիկ չգնան մասնավոր սեկտոր, քանի որ մասնավոր սեկտորում նույն աշխատանքի համար նրան ավելի բարձր են վարձատրում»:

Պատգամավորի կարծիքով՝ ծախսերի կրճատումը բիզնեսի վրա ազդեցություն չի ունենա. «Ինչքան արդյունավետությունը բարձրանա, ինչքան ծախսերը նվազեն, իհարկե, ոչ որակի եւ ոչ մասնագետների աշխատավարձի հաշվին, այդքան ավելի լավ»:

Տնտեսագետ Հայկ Սարգսյանը մեր զրույցում նշեց, որ այսօր հարկերի հավաքագրման խնդիր կա, բյուջեի դեֆիցիտ կա, իսկ պետությունը ծախսեր էր պլանավորել, որը չի կարողանալու իրականացնել, հետեւաբար գնում է ծախսերի կրճատման:

«Դա նորմալ գործընթաց է, եւ պետք է գնալ ծախսերի կրճատման: Թե ինչ կառուցվածքով է լինելու այդ կրճատումը, չեմ մտել մանրամասների մեջ: Ընդհանրապես ծախսերի կրճատումը նորմալ պրոցես է տարբեր երկրներում, եւ ես չեմ զարմանում, որ նման բան է մեզ մոտ լինելու»,- նշեց նա:

Տնտեսագետի կարծիքով՝ ծախսերի կրճատում սոցիալական ոլորտից չի լինի, ինչը լավ չէ. «Սոցիալական ոլորտը սպառում է եղածը: Մենք չենք կարող կրճատել կենսաթոշակը, նպաստը, ուսուցչի կամ բժշկի աշխատավարձը: Այդ դեպքում, եթե ռեալ կրճատման մասին է խոսքը, գուցե շինարարությունը կամ կապիտալ ծախսերը կրճատվեն, ինչը շատ ավելի վատ է»: 

Նրա խոսքով՝ կապիտալ ծախսերը վաղվա զարգացմանն են միտված, եւ կրճատումը լավ բանի չի բերի. «Ի վերջո, եթե մենք ծախսային մոտեցմամբ նայենք, համախառն ներքին արդյունքը ծախսերի վրա է նաեւ կառուցվում: Ինչքան շատ ծախս կատարես, այդքան շատ արդյունք կունենաս»:

Դիտարկմանը, թե հայտարարվել է, որ ծախսերի կրճատումն ուղղված է արդյունավետության բարձրացմանը, տնտեսագետն արձագանքեց. «Այդ «արդյունավետություն» արտահայտության տակ ամեն ինչ կարելի է դնել: Օրինակ՝ գտնում ենք, որ այսօր արդյունավետ չեն այս ոլորտում ծախսերը եւ գնում ենք դրա կրճատմանը: Նման խոսակցությունները պետք է առարկայական քննարկման հարց դառնան կոնկրետ դեպքերի համար»: