Սիրիա, Լիբիա, այժմ էլ՝ Ղարաբաղ. ինչու՞ է Թուրքիային հարկավոր հակամարտությունների բորբոքումը. Le Figaro

Պուտինի Ռուսաստանը եւ Էրդողանի Թուրքիան միմյանց հետ առճակատվել են Կովկասում ՝ Սիրիայից եւ Լիբիայից հետո երրորդ թեժ պատերազմական ճակատում:

Այսպես է ղարաբաղյան հակամարտության սրացման մասին հոդվածը սկսում Le Figaro-ն՝ ներկայացնելով ծավալուն անդրադարձ: Այն ներկայացնում ենք ստորեւ.

Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ հայերի ու ադրբեջանցիների միջեւ սառեցված հակամարտությունը, որն առաջացել էր ԽՍՀՄ փլուզումից հետո, վերածնվել է սեպտեմբերի 27-ին: Վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում տեղի ունեցած սարսափելի զինված բախումները տասնյակ մարդկանց կյանք են խլել, այդ թվում ՝ բազմաթիվ խաղաղ բնակիչների: Բացի այդ, նրանց ֆոնին սրվում է Մոսկվայի եւ Անկարայի մրցակցությունը, որը Ադրբեջանին սատարում է ժամանակակից զենքով եւ ինչպես նշվում է քանիցս՝ հնարավոր է, նաեւ վարձկաններով:

Հակամարտության վաղեմի արմատները

Երեք տասնամյակների ընթացքում այս փոքրիկ լեռնային շրջանը, որի տարածքում 150,000 մարդ է ապրում  (հիմնականում քրիստոնյա հայեր), դժվար թե ճանաչելի լինի աշխարհին: 1991-ին ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Լեռնային Ղարաբաղը հռչակեց իր անկախությունը մահմեդական Ադրբեջանից ՝ անվանվելով  «Արցախի Հանրապետություն»: Միջազգային հանրությունը չի ճանաչում այն, Բաքուն էլ կտրականապես դեմ է դրան: Ադրբեջանցիների (նրանք ձգտում են իրենցը դարձնել Լեռնային Ղարաբաղը) եւ հայերի միջեւ մարտերը (նրանք տնտեսական եւ ռազմական աջակցություն են ցուցաբերում արցախցիերին) 1988-1994 թվականներին խլեց 30 000 կյանք: 1994-ի զինադադարից հետո ժամանակ առ ժամանակ բռնություններ էին բռնկվում: 2016-ին բախումների արդյունքում երկու կողմերից զոհվեց մոտ 100 մարդ: Այս անգամ բռնության սրման մասշտաբի մասին վկայում են Ստեփանակերտի գնդակոծությունները եւ ռազմական անօդաչու թռչող սարքերի օգտագործումը, որոնք ցուցադրվում են տեսագրաֆիկայի միջոցով:

Սա երկարատև հակամարտություն է, որն իր արմատներն ունի 20-րդ դարի սկզբից, երբ Կովկասում բոլշեւիկյան իշխանությունն ամրապնդելու համար Ստալինը Լեռնային Ղարաբաղը իր հայ բնակչությամբ միացրեց Ադրբեջանի ԽՍՀ-ին: Խորհրդային կառավարությունը խուլ էր Լեռնային Ղարաբաղի ՝ Ադրբեջանից անջատվելու մասին կրկնվող խնդրանքներին: 1988 թ.-ին, խոստացած բարեփոխումների եւ ազատության պահանջով հայերը դուրս եկան փողոց: Որոշ ժամանակ անց, Ադրբեջանում բնակվող 500,000 հայեր դարձել են ջարդերի զոհ եւ  ստիպված հեռացել են: Այս վերքերը դեռ չեն բուժվել այնպես,  ինչպես փոխադարձ ատելությունը: Այս ամենը հիմքն է պատերազմի, որը մաս է դառնում գերտերությունների, մասնավորապես ՝ Թուրքիայի եւ Ռուսաստանի «մեծ խաղի»:

Ինչո՞ւ հիմա

«Հայերին հետաքրքրում է ստատուս քվոն, ոչ թե բռնության այս պոռթկումները: Միեւնույն ժամանակ, Ադրբեջանը եւ նախագահ Իլհամ Ալիեւի ռեժիմը ցանկանում են օգտագործել սեպտեմբերի 27-ին սկսված հարձակումը Լեռնային Ղարաբաղի վրա` ներքին միասնությունն ամրապնդելու եւ միջազգային հանրությանը իրենց մասին հիշեցնելու համար», - Le Figaro-ին ասել է արեւմտյան դիվանագետներից մեկը: Նավթի գների անկման ու կորոնավիրուսի պատճառով երկրում տնտեսական վիճակի վատթարացման ֆոնին, իշխանությունները որոշել են օգտագործել հայրենասիրական մոբիլիզացիա բնակչության վրա, որը  դժվարությունների դեպքում միշտ ղեկավարությունից բացատրություններ է պահանջում: Հնարավոր է, Բաքուն ցանկություն ունենա հիշողությունից ջնջել Հայաստանի հետ սահմանին հուլիսյան բախումների ընթացքում ռազմական ուժերի անհաջողությունները: Այս անհաջողությունները զայրացրել էին նախագահ Ալիեւին:

Ռուս եւ արեւմտյան փորձագետները նշում են նաեւ թուրքական գործոնը: Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի `բոլոր մահմեդական ու թյուրքախոս ժողովուրդների առաջնորդ ներկայանալու ցանկությունը ոչ մեկի համար գաղտնիք չէ: Հայաստանը մեղադրում է Թուրքիայի նախագահին Հարավային Կովկասում էքսպանսիոնիստական քաղաքականություն սկսելու ձգտման մեջ: Անկարայի անվերապահ աջակցությունը Ադրբեջանին սեպտեմբերի 27-ից ի վեր նույնպես արտացոլում է զգալի ռազմական օգնությունը, որ տրվել է, չնայած Ադրբեջանի զինված ուժերի սարքավորումների 68% -ը արտադրվել է Ռուսաստանում: Ըստ Meta Défense մասնագիտացված կայքի՝ ռազմական գործողությունների բազմաթիվ տեսանյութեր, որոնք հրապարակել է Ադրբեջանի Պաշտպանության նախարարությունը, վկայում են Թուրքիայի ակտիվ աջակցության մասին: Մասնավորապես, խոսքը վերջերս Բաքվի կողմից պատվիրված TB2 Bayraktar անօդաչու թռչող սարքերի օգտագործման մասին է, որոնք «ակնհայտորեն շահագործվում են փորձառու, հետեւաբար ՝ թուրք անձնակազմի կողմից»:

Լեռնային Ղարաբաղում հակամարտության նոր բռնկումը, հնարավոր է, կապված է Սիրիայում (որտեղ թուրքական ծրագրերը կանխվել են ռուսական միջամտությամբ) եւ Լիբիայում (այնտեղ Թուրքիայի հաջողությունները շատ սահմանափակ էին) տիրող իրավիճակի հետ:

«Ղարաբաղյան եռանկյունու» երրորդ անդամ Իրանն էլ փորձում է ամրապնդել իր դիրքերը Հարավային Կովկասում ՝ խաղադրույք կատարելով տարածաշրջանում իր հիմնական գործընկեր Հայաստանի վրա: Պարադոքսալ կերպով, պատմական եւ մարդասիրական նկատառումներից ելնելով (ադրբեջանական մեծ համայնքի առկայություն), Իսլամական Հանրապետության հարաբերությունները Ադրբեջանի հետ (չնայած նրա բնակչության մեծ մասը նույնպես շիա են) շատ ավելի սառն են, քան Հայաստանի հետ:

Ռազմական գործողությունները սկսվել են անմիջապես «Կովկաս 2020» ռուսական խոշոր զորավարժությունների ավարտից հետո, որոնք նախատեսված էին հարավային սահմաններում ուժերի վերահսկողությունը ցուցադրելու համար: Դա Կրեմլին դնում է անհարմար դրության մեջ, որը, մյուս մայրաքաղաքների մեծամասնության հետ միասին, պահանջում է անհապաղ դադարեցնել մարտերը: Բացի այդ, Ռուսաստանը սերտ կապեր է պահպանում ինչպես Հայաստանի (ՀԱՊԿ դաշնակից), այնպես էլ Ադրբեջանի հետ (նա հեռացավ այս կազմակերպությունից 1999 թ.):

Դիտորդները կարծում են, որ Ռուսաստանի իշխանությունները կարող են «աչք փակել» ադրբեջանական հարձակման վրա ՝ դրանով իսկ ցույց տալով, որ նրանք մերժում են ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին. Նախկինում նա եվրոպամետ ընդդիմության առաջնորդ էր, ինչը ակնհայտորեն չի համապատասխանում Մոսկվայի ճաշակին: Մինչ այժմ դրա հաստատումը չկա: Ամեն դեպքում, «Ռուսաստանը մի փոքր երկիմաստ է մոտենում Լեռնային Ղարաբաղին», կարծում են մասնագետները: «Նա ակտիվ դիվանագիտական ջանքեր է գործադրում, բայց միեւնույն ժամանակ չի ճնշում հակամարտությունը, որը նրան թույլ է տալիս պահպանել իր ազդեցությունը»:

Կա՞ սրացման վտանգ:

Բացի ավանդական «պատերազմի մշուշից», երկու կողմերում կան բազմաթիվ ազգայնական հայտարարություններ, որոնք ոչինչ չեն ձեռնարկում այս խիստ անկայուն ռազմական իրավիճակը լուծելու համար: Այս անկայուն տարածաշրջանում ամենափոքր միջադեպը կարող է ահավոր հետեւանքներ ունենալ: Հայաստանի հայտարարությունը, որ իր Սու -25-ներից մեկը խոցվեց թուրքական F-16- ի կողմից, մտավախություն առաջացրեց, որ հակամարտությունը սրվելու է: Անկարան ու Բաքուն հերքեցին այս տեղեկությունը: Մեկ այլ տագնապալի փաստ  է մի քանի հարյուր կամ նույնիսկ հազարավոր սիրիացի իսլամիստ զինյալներիներկայությունը հակամարտ գոտում, որոնք ուղարկվել են Թուրքիայի կողմից հայերի դեմ կռվելու համար:

«Սա նոր և շատ լուրջ պահ է, որը փոխում է նաև հավասարակշռությունը», - հինգշաբթի հայտարարել էր Էմանուել Մակրոնը: Այն դեպքում, երբ ադրբեջանական զորքերը տեղափոխվեն հայկական տարածք, Ռուսաստանը պարտավոր կլինի ռազմական օգնություն ցույց տալ ՀԱՊԿ-ի իր դաշնակցին: Հակառակի դեպքում Հայաստանը կդիտվի ագրեսոր», - որպես փորձագետի կարծիք, նշում է պարբերականը եւ հավելում.

«Ռուսաստանը ոչ թե Հայաստանի դաշնակիցն է Ադրբեջանի դեմ, այլ Հայաստանի դաշնակիցը Թուրքիայի դեմ, որը ՆԱՏՕ-ն ներկայացնում է Մոսկվայի աչքում»:: Բացի այդ, «եթե ռուսական ուժերը գերազանցություն ցուցաբերեն թուրքական ուժերի նկատմամբ, Անկարան, անշուշտ, կօգտագործի Հյուսիսատլանտյան դաշնագրի 5-րդ հոդվածը ՝ իր տարածքի պաշտպանությունն ուժեղացնելու համար», - գրում է Meta Défense- ը:

Էլ ի՞նչ կարող է անել դիվանագիտությունը:

Դիվանագետները 30 տարի արդեն Լեռնային Ղարաբաղի հարցով դոփում են նույն տեղում:ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը `Ֆրանսիայի, ԱՄՆ-ի եւ Ռուսաստանի նախագահությամբ, 1992 թվականից ի վեր փորձում է առաջարկել հակամարտության կարգավորման տարբերակներ:

Հիմնական խնդիրն այն է, թե ինչպես կարելի է համատեղել չխառնվելու սկզբունքը եւ ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքը: «Սա երկխոսություն է կույրերի եւ խուլերի միջեւ», -ասվում է հոդվածի փորձագիտական կարծիքներից մեկում եւ լրացվում, որ Ռուսաստանը, այնուամենայնիվ, միջամտել եւ կանխել հետագա սրացումը կարող է:

Տպել
2905 դիտում

Արամ Սարգսյանը հոդված է հրապարակել՝ դիտարկելով, թե ինչ նպատակ են հետապնդում Իլհամ Ալիևի գործողությունները

Հայ-ադրբեջանական սահմանային դրությունը սեպտեմբերի 24-ի ժամը 22:30-ի դրությամբ

Կրակոցներ Երևանում. հայտնաբերվել են ինքնաձիգից և ատրճանակից արձակված մեծ քանակի պարկուճներ, կա զոհ, վիրավոր

Վլադիմիր Պուտինը ստորագրել է զինծառայության վերաբերյալ փոփոխությունների փաթեթը

«Արմենիա տոբակոյի» աշխատակիցներին ազատել են աշխատանքից՝ «Հայաստան» դաշինքի հավաքին չգնալու համա՞ր. ինչ է ասում ՍՊԸ-ն

Սեպտեմբերի 13-ին գերեվարված հայերը ընտանիքների հետ կապ են հաստատել․ Կարմիր խաչի ներկայացուցիչները տեսակցել են նրանց

Արցախի որոշ շրջաններում կանխատեսվում է քամու ուժգնացում

Այսօր էլ Հնչակյան կուսակցությունն անվերապահ ու աներկբա կանգնած է պետականության կողքին․ ՀՀ նախագահ

ՈւԵՖԱ Եվրոպայի Մ-19 առաջնություն. Հայաստանի ընտրանին զիջեց Սլովակիայի հավաքականին

Բացառիկ երևույթ, գյուղատնտեսական ուղղությամբ մասնագիտության ընդունելության դեպքում ունեցել ենք մրցույթ․ Անդրեասյան

Օդի ջերմաստիճանը կփոխվի․ առաջիկա օրերի եղանակային կանխատեսումներ

Արցախից ոչ մի ջոկատ Ջերմուկ չի ժամանել․ ՊՆ

Վայոց ձորի մարզ Է այցելել ՄԱԿ-ի հայաստանյան գրասենյակի թիմը

Երևանում նախատեսվում է բացել իրանական ապրանքների առևտրի կենտրոն

Հրդեհ Վերին Դվինում

Արգելանք է կիրառվել Վանաձորի նախկին ղեկավարի կողմից ապօրինի օտարված համայնքային նշանակության հողամասի նկատմամբ

Անհասցե արձագանքները պարարտ հող են նախապատրաստում ադրբեջանական նոր ագրեսիաների համար․ Արարատ Միրզոյան

Արշակունյաց պողոտայում բռնկված հրդեհը մարվել է

Վթարային ջրանջատում Արարատի մարզում

Անգնահատելի է ՍԴՀԿ-ի ներդրումը հայապահպանության, Հայաստան-Արցախ-Սփյուռք կապերի ամրապնդման գործում. ՀՀ վարչապետ

«Հյուսիս-հարավ»-ի շրջանակում Մեղրիի որոշ տարածքներ ճանաչվել են հանրային գերակա շահ․ կմեկնարկի հողերի օտարման գործընթացը

18-ամյա արտաշատցին օդաճնշիչ ատրճանակով մեքենաներ է վնասել

ՀՀ վարչապետի հետ ունեցանք լավ հանդիպում, քննարկեցինք Հայաստանի անվտանգության հարցը. Բլինքեն

Գյումրիում ընթացքի մեջ են բազմաբնակարան շենքերի էներգաարդյունավետության արդիականացման աշխատանքները

Վերջին կարճատև պատերազմի ժամանակ թշնամին մեծ անակնկալների է եկել ու ջախջախվել. Դավիթ Սանասարյան

Ֆրանսահայերի խորհուրդը հաստատակամորեն կանգնած է հայոց պետականության և հայկական շահերի պահպանության կողքին․ Քյուրքջյան

Ադրբեջանական ստորաբաժանումն այս գիշեր փորձել է անցնել հայկական մարտական դիրքերից մեկի թիկունք. ՊՆ

Արշակունյաց պողոտայում հրդեհ է բռնկվել

Անցնող ամեն օրը նշանավորվում է մայրաքաղաքի դիմագծում ևս մեկ երանգ ավելացնելով․ Արցախում այսօր նշվում է Ստեփանակերտի օրը

Սյունիք գյուղում անասնագոմ է հրդեհվել

Եղեգնաձորի մի քանի թաղամասերում 9 ժամով կդադարեցվի գազամատակարարումը

Նյու Յորքում կայացել է Հայաստանի և Վրաստանի վարչապետների հանդիպումը (տեսանյութ)

Վարչապետը Շառլ Միշելի հետ հանդիպմանն ընդգծել է Ադրբեջանի ագրեսիայի վերաբերյալ հասցեական գնահատականների անհրաժեշտությունը

Ինֆորմացիոն դիվերսիան կառավարվում է մեկ հստակ կենտրոնից․ Վահագն Ալեքսանյան

ՀՀ վարչապետը հանդիպել է ՄԱԿ-ի Գլխավոր քարտուղար Անտոնիո Գուտերեշին (տեսանյութ)

Հանրային տոկունությունը մարտահրավերներին դիմակայելու համար մեկ զենքն է․ Վիլեն Գաբրիելյան

ՀՀ-ում ԱՄՆ դեսպանատան պարզաբանումը Հայաստանի արևելյան և հարավային մարզեր չայցելելու կոչի վերաբերյալ

Քաղաքագետի կարծիքով՝ դժվար չէ կռահել՝ կաթողիկոսն ու ՀՀ-ի և Արցախի կառավարումը ժամանակին ստանձնած անձինք ինչ են քննարկել

ՀՀ վարչապետը Քսավյե Բեթթելին մանրամասներ է ներկայացրել ադրբեջանական լայնածավալ ագրեսիայի վերաբերյալ (տեսանյութ)

Զինվորի տանը վիրաբուժական բաժանմունք է բացվել