Հայ գիտնականները դիմակների պատրաստման նոր տեխնոլոգիաներ են մշակել, այդ թվում՝ արծաթի եւ պղնձի նանոմասնիկներով

Համավարակի պայմաններում դիմակը մարդկանց առօրյայում սկսել է մեծ տեղ զբաղեցնել՝ դառնալով ամենօրյա օգտագործվող իր՝ բժշկական, կտորե, տարբեր գույների, ձեւերի եւ ոչ միայն։ Հայ գիտնականները մշակել են դիմակների պատրաստման նոր տեխնոլոգիաներ, որոնք ոչ միայն հնարավորինս պաշտպանում են վարակվելուց, այլեւ ոչնչացնում վիրուսը։

Արծաթի եւ պղնձի նանոմասնիկներով դիմակներ

Ա․ Ալիխանյանի անվան Ազգային գիտական լաբորատորիայում ստեղծել են դիմակ, որն ի տարբերություն սովորականի՝ կատարում է ոչ թե ֆիլտրի դեր, որը չի թողնում՝ վիրուսն անցնի, այլ պարզապես ոչնչացնում է այն։

Լաբորատորիայի իզոտոպների հետազոտության եւ արտադրության բաժնի նոր սինտիլյացիոն բյուրեղների ստացման եւ հետազոտման խմբի ղեկավար Մկրտիչ Մկրտչյանը մեզ ավելի մանրամասն է պատմել այդ դիմակների մասին։

Դրանք եռաշերտ են, արտաքին եւ ներքին շերտերի միջեւ մի շերտ էլ կա, որը բամբակի գործվածք է՝ պատված արծաթի եւ պղնձի նանոմասնիկներով։ Հենց դրանք են կատարում հիմնական գործողությունը․ պայթեցնում են վիրուսի թաղանթը, ռեակցիայի մեջ մտնում վիրուսի սպիտակուցների հետ եւ լրիվ ոչնչացնում վիրուսը։

«Եթե նույնիսկ հիվանդ մարդը կրում է այն, փռշտալիս կամ հազալիս վիրուսը կպնելով այդ դիմակին, ոչնչանում է»,- նշեց Մկրտչյանը։

Ինչպես ներկայացրեց մասնագետը, բամբակյա գործվածքը մտնում է լուծույթի մեջ, որը պարունակում է արծաթ եւ պղինձ, այն ներծծվում է գործվածքի մեջ, հետո դրանից հեռացնում են հեղուկ մասը, չորացնում։ Այնուհետեւ դրվում են արտաքին ու ներքին շերտերը եւ կարում դիմակը։

Մկրտչյանը վստահեցրեց՝ այդ մասնիկները բամբակյա գործվածքին շատ ամուր են կպչում, պետք չէ վախենալ, թե դրանք հանկարծ կպոկվեն, նույնիսկ մեկ-երկուսի պոկվելու եւ օրգանիզմում հայտնվելու դեպքում՝ վնաս չեն տա։

Սա հայաստանցի գիտնականների մշակած տեխնոլոգայով պատրաստվող դիմակների միակ առավելությունը չէ․ դրանք ի տարբերություն մյուսների՝ ամբողջովին փակում են բերանի եւ քթի խոռոչները, կողքերից էլ բաց տեղ չի մնում։

Այդ դիմակները նաեւ բազմակի օգտագործման համար են նախատեսված, երկկողմանի են, տարբեր գունային
համադրությամբ, կարելի է կրել 3-4 ամիս՝ պարբերաբար լվանալով։

Մկրտչյանի խոսքով՝ համապատասխան լուծույթը մշակել է իրենց գործընկեր «ՏԷՍԼԱ Կրիստալս» ընկերությունը, իրենք էլ կատարել հետազոտական աշխատանքները։

Դիմակները տարել են փորձաքննության Մոլեկուլային կենսաբանության ինստիտուտ։ Այնտեղ բաց են թողել տարբեր քանակի վիրուսներ, որոնք մեկ րոպե անց ոչնչացել են։

Վիրուս ոչնչացնող դիմակներից որոշ օրինակներ նվիրել են մի շարք պաշտոնյաների եւ ոչ պաշտոնյաների։ Դիմել են ՀՀ բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարություն, որպեսզի մասնակցեն համապատասխան դրամաշնորհի մրցույթին։  Այժմ սպասում են արդյունքներին։ Դրական պատասխանի դեպքում կկարողանան մասսայական արտադրություն սկսել։ Մեր զրուցակից գիտնականի կարծիքով՝ օրական 5․000-10․000 հատ կկարողանան արտադրել։

Դիմակների գինը կլինի մոտ 700 դրամ: Մկրտչյանի խոսքով՝ մատչելի, քանի որ կարող են լվանալ եւ օգտագործել, ու միեւնույն ժամանակ՝ անվտանգ։

Մասնագետի տեղեկացմամբ՝ իրենց աշխատանքը միայն դիմակներով չի սահմանափակվում, կարելի է ստացված նույն լուծույթով վիրակապ սարքել, վերքը փակել ու նաեւ բակտերիաները վերացնել։ Մեկ այլ տարբերակ է նույն լուծույթով զինվորների համար գուլպաներ ստեղծելը կամ այն մարդկանց համար, որոնք ոտքերի հետ կապված խնդիրներ ունեն: Օրինակ՝ այն կարող է ամբողջովին վերացնել հոտը, ոտքերին նաեւ չեն լինի բակտերիաներ։

Նոր շունչ օգտագործված դիմակին ու ձեռնոցին

Ֆիզիկական հետազոտությունների ինստիտուտն էլ դիմակների հետ կապված 2 առաջարկ ունի։ Նախորդի նման այն ավելի էֆեկտիվ կդարձնի դիմակն ու կոչնչացնի վիրուսը։

Պոլիէթիլենային թափոնները՝ նույնիսկ օգտագործված դիմակներն ու ձեռնոցները վերամշակելով այստեղ ստացել են գրաֆիտի փոշի, որով կարելի է պատել եռաշերտ բժշկական դիմակների մեջտեղի շերտը։ Այն կֆիլտրի ու կոչնչացնի տարբեր տեսակի վիրուսներ։

Մեզ հետ զրույցում ինստիտուտի պինդ մարմինների ֆիզիկայի լաբորատորիայի վարիչ Արամ Մանուկյանն այն մատչելի տեխնոլոգիա անվանեց, որն իրենից լուրջ բարդություն չի ներկայացնում։ Ի դեպ, այն միայն դիմակներին չի վերաբերում, նաեւ կարող է ջրի ֆիլտր լինել։

Նա նշեց, որ գրաֆիտը հետազոտված նյութը է, այն մարմնի հետ կենսահամատեղելի է, թունավոր հատկություններ չունի։ Դիմակներն էլ կլինեն բազմակի օգտագործման․ կարելի է լվանալ եւ նորից կրել։

Մեթոդն արդեն մշակել են, այժմ որոշ քանակություն ստանում են փորձերի համար, ունեն արտադրական սարքի մշակված վերջնական տեսքը, որը մեկ ժամում կարող է պոլիեթիլենային 3 կգ թափոն մշակել։

Այսօր եթե շահագրգիռ կողմ լինի դիմակ արտադրող, կարող են համագործակցել եւ այդ հարցով զբաղվել։

Ֆիզիկական հետազոտությունների ինստիտուտի 2-րդ առաջարկը վերաբերում է ռեսպիրատորներին, որը մշակել են Ազգային գիտական լաբորատորիայի հետ համատեղ։ Վերջինը պատրաստել է դիմակ, Ֆիզիկական հետազոտությունների ինստիտուտն էլ դիմակի մեջ գտնվող ֆիլտրը, որը կրկին գրաֆիտով է, պաշտպանում է տարբեր տեսակի վիրուսներից։

Ռեսպիրատորը ստուգվել է Մոլեկուլային կենսաբանության ինստիտուտում, պարզ է դարձել, որ արդյունավետ աշխատում է, բոլոր վիրուսները, նույնիսկ COVID-19-ից փոքր, ֆիլտրել է (ինստիտուտը հնարավորություն չունի կոնկրետ COVID-19-ի դեպքում ստուգում իրականացնելու, այդ պատճառով ստուգվել է դրանից ավելի փոքր վիրուսը)։

Այս ամենի հետ մեկտեղ Հայաստանում այսօր հնարավորություն չկա դիմակների բժշկական թեստերն անելու, այսինքն՝ հավելյալ ստուգումներ, որպեսի տրամադրվեն սերտիֆիկատներ եւ կարողանան արտադրանքը շուկա մտցնել։

Արամ Մանուկյանի խոսքով՝ այժմ ՀՀ բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարության հետ համագործակցում են, ֆինանսավորման համար չեն դիմել, պարզապես միասին փորձում են ուղղություններ գտնել, տեղեր, որտեղ այդ թեստերը կկարողանան անել։ Իրենց ու նախարարության շահերը համընկնում են, այժմ էլ ինտենսիվ աշխատում են, որ հետագա քայլերն իրականացնեն։

Այն հարցին էլ, թե ինչ է կարծում՝ արդյո՞ք հնարավոր է, որ նոր տեխնոլոգիաներով արտադրանքը շուտով մտնի շուկա, նշեց․ «Եթե մի գործով ինտենսիվ զբաղվում ես, ինքդ հավատում ես գործի հաջողության․ կարծում եմ՝ գործը հաջողություն կունենա»։