Երկրպագուների բախումներ, ջախջախիչ հաղթանակ «Գալաթասարայի»  նկատմամբ. հայկական ֆուտբոլն Օսմանյան կայսրությունում

Հայերն Օսմանյան կայսրությունում բավական մեծ նշանակություն են տվել սպորտին: Սուլթան Համիդի օրոք ֆուտբոլով կամ այլ մարզաձեւով զբաղվելն արգելված է եղել, սակայն 19-րդ դարի վերջից հայկական սպորտն սկսել է զարգանալ: Բազմաթիվ մարզաձեւերի թվում հայերը զբաղվել են նաեւ ֆուտբոլով: Եղել են հայկական մի շարք ֆուտբոլային թիմեր, որոնք մասնակցել են տարբեր մրցաշարերի ու հաղթանակներ տարել: Եղել է նույնիսկ հայկական լիգա ստեղծելու գաղափար, որը չի իրագործվել Առաջին համաշխարհային պատերազմի եւ Հայոց ցեղասպանության պատճառով, որին զոհ են գնացել նաեւ բազմաթիվ հայ մարզիկներ:

20-րդ դարի սկզբներին Կոստանդնուպոլսում եւ Զմյուռնիայում ձեւավորվել են հայկական առաջին ֆուտբոլային թիմերը: Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ միայն Կոստանդնուպոլսում եղել են 40-ից ավելի ֆուտբոլային ակումբներ: Դրանք շատ կազմակերպված են եղել, գործել են կանոնակարգով: Մեծ կարեւություն են տվել խորհրդանիշներին, եւ գրեթե բոլոր թիմերն իրենց ակումբների տարբերանշանով մարզահագուստ են կրել:

Իզմիրի հայ որսորդաց ակումբի ֆուտբոլային թիմը, «Մարմնամարզ», 1910

Այդ շրջանում տարբեր ոլորտների զարգացմանը զուգընթաց խորանում էին ազգայնական հարցերը, եւ դա, ինչպես նշված է «Ցեղասպանության հանդես» պարբերականում, արտացոլվել է նաեւ սպորտի վրա: Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ թիմերի անունները սերտորեն կապված էին դրանց հիմնադիրների ու անդամների ազգային պատկանելիության հետ: Օրինակ, հայկական թիմերի ու ակումբների անվանումներում կարելի էր հանդիպել հայ թագավորների, հին դիցարանի աստվածների անուններ, ինչպես նաեւ տեղանուններ: Հայկական թիմերից էին «Արաքսը», «Տորքը», «Բալթա-Լիմանը», «Վասպուրականը», «Կիլիկիան», «Շավարշանը»: Հայտնի է նաեւ Իզմիրի հայ որսորդաց ակումբի, «Ատլաս» մարմնամարզական ակումբի, «Միացյալ ակումբի», Պէրպէրեան վարժարանի, Տարսոնի Ս. Պողոս վարժարանի ֆուտբոլային թիմերի, ինչպես նաեւ պատանեկան «Ծիծեռնակ» ֆուտբոլային թիմի մասին:

Մարզվանի ամերիկյան դպրոցի «Շավարշան» ֆուտբոլային թիմը, «Մարմնամարզ», 1911

Թուրքական 2 հայտնի ակումբների՝ «Ֆեներբախչեի» ու «Գալաթասարայի» պատմությունները կապված են հայկական թիմերի հետ: Ըստ թուրքական ֆուտբոլի պատմության հետազոտությամբ զբաղվող Մեհմեթ Յուջեի՝ «Ակոս» թերթին տված հարցազրույցի՝ շատերը կարծում են, թե «Ֆեներբախչեն» իր պատմության առաջին հանդիպումն անցկացրել է անգլիական թիմի հետ, սակայն 1908թ. տեղի ունեցած խաղում մրցակիցը հայկական թիմ է եղել՝ «Քումքափը»: Ինչ վերաբերում է «Գալաթասարային», ապա 1905թ. 0:5 հաշվով ցավալի պարտություն է կրել «Բալթա-Լիմանից»:

«Տորք»

Մինչդեռ հայերը սպորտին կարեւորություն էին տալիս առողջ ապրելակերպի տեսանկյունից, թուրքերի համար դա ազգային ինքնության հարց էր, իրենց հավաքականությունն ամրապնդելու ու մյուս ազգերից՝ այդ թվում ազգային փոքրամասություններից տարբերվելու, առանձնանալու միջոց: Այդ համատեքստում լրջորեն քննադատում էին պարտվող թուրք մարզիկներին ու թիմերին, կործանարար էին համարում թուրքական թիմերում այլազիների առկայությունը: Այդ պատճառով խիստ քննադատության են արժանացել «Ֆեներբախչեն» ու «Գալաթասարայը»: Քանի որ նրանց կազմերում այլազգիներ կային: Դրա համար նրանց մեղադրում էին ազգային նպատակ չունենալու մեջ:

Նիկոմեդիայի «Ատլաս» մարմնամարզական ակումբն ու ֆուտբոլային թիմը, «Մարմնամարզ», 1913

Այսպիսի մոտեցումը սրում էր մրցակցությունը մարզական իրադարձությունների ժամանակ, որոնց ընթացքում երբեմն բախումներ էին լինում ազգայնական հողի վրա: Նման միջադեպ է տեղի ունեցել «Ֆեներբախչեի» ու ՀՄԸՄ-ի ֆուտբոլային հանդիպման ժամանակ: Մրցավարական որոշումներից ու խաղի ընթացքից դժգոհ երկրպագուները ներխուժել են խաղադաշտ: Միջադեպեր եղել են ոչ միայն հայերի ու թուրքերի մրցակությունների ժամանակ: Հայտնի է, որ Մարզվանի «Անատոլիա» քոլեջի հայկական եւ հունական թիմերի խաղի ընթացքում ծեծկռտուք է տեղի ունեցել, որին միացել են նաեւ հանդիսականները: Ականատեսների խոսքերով՝ ֆուտբոլի դաշտը վերածվել է ճակատամարտի դաշտի:

Հաճնի «Միացյալ ակումբի» ֆուտբոլային թիմը, «Մարմնամարզ», 1911

Երիտթուրքերը հետեւողական էին թուրքական ակումբներին ու թիմերին աջակցելու հարցում: Միաժամանակ հայկական ու հունական թիմերի հաջողությունները չէին հանդուրժում ու վտանգավոր էին համարում: Հետեւաբար հայոց ցեղասպանությանը զոհ են գնացել նաեւ բազմաթիվ մարզիկներ՝ այդ թվում ֆուտբոլիստներ: Հայկական սպորտը, ֆուտբոլը, ինչպես մի շարք այլ ոլորտներ, որոնցում հայերը մեծ ներդրում են ունեցել, լրջորեն տուժել է ցեղասպանությունից:

«Արաքս»

Հայկական պատանեկան «Ծիծեռնակ» ֆուտբոլային թիմը, Կ. Պոլիս, 1910-ականներ

Տարսոնի Ս. Պողոս վարժարանի ֆուտբոլային թիմը, 1914

Հ.գ. Երկրի ֆուտբոլային, ինչպես նաեւ մարզական այլ իրադարձությունները, լուսաբանող առաջատար պարբերականներից է եղել հայկական «Մարմնամարզը»: Սա կայսրության մարզական առաջին պարբերականն է եղել: Այն լույս է տեղել 1911-14թթ.: Խմբագիրը եղել է մարզիկ Շավարշ Քրիսյանը, որին էլ պատկանել է լիգա ստեղծելու չիրականացված գաղափարը:

Տպել
996 դիտում

Արցախի նախագահը 2020 թվականի ամառային զորակոչ անցկացնելու եւ զորացրում կատարելու մասին հրամանագիր է ստորագրել

ՊԲ-ում այսօր սանիտարական օր է. ախտահանվել են զորանոցները, բուժկետերը, կենցաղային նշանակության շինությունները(տեսանյութ)

Դելի-Երևան հատուկ չվերթով Հայաստան է ժամանել ՀՀ 23 քաղաքացի, Հնդկաստան է վերադարձել 130 հնդիկ ուսանող

Համավարակը սահման և ազգություն չի ճանաչում. այն ազդեցություն է թողել յուրաքանչյուրիս վրա. Մհեր Գրիգորյանն ուղերձ է հղել

Հասարակության «լրջության կորագիծը»

Մոսկվա-Երևան չարտերային հերթական թռիչքը կկայան վաղը՝ մայիսի 31-ին՝ «Դոմոդեդովո» օդանավակայանից

Սեպտեմբերին մենք կարող ենք դասերը լիարժեք սկսել, սակայն պետք է խստագույնս հետևենք ցուցումներին. ԿԳՄՍ նախարար (տեսանյութ)

Շիրակի մարզում ինքնամեկուսացված 312 քաղաքացուց 24-ն ունի դրական ախտորոշում՝ հիվանդության անախտանիշ ընթացքով

Հունիսի 1-ից ՀՀ քաղաքացիները Չինաստան կարող են մեկնել առանց արտոնագրերի ձևակերպման, սովորական անձնագրով

Երևանի բնակարաններից մեկում 67-ամյա տղամարդու դի է հայտնաբերվել

Անցած 7 օրում հակառակորդը հրադադարի ռեժիմը խախտել է 100 անգամ, հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակվել է 600 կրակոց

Արտակարգ դրության պայմանների իրավախախտման 1251 դեպք է հայտնաբերվել

Պետության խնդիրը «կայուն իմունիտետ» ձեռք բերելն է

Ինքնասպանության փորձ Բաղրամյան պողոտայում. 14-ամյա աղջիկը սպառնացել է ցած նետվել

Այսօր՝ իմ ծննդյան օրը, ես քեզ հողին պիտի հանձնեմ. մահացել է Հայկ Կոնջորյանի հայրը

Արմեն Սարգսյանը շնորհավորել է Խորվաթիայի նախագահ Զորան Միլանովիչին՝ Պետականության օրվա առիթով

ՀՀ խոտածածկ տարածքներում հրդեհներ են բռնկվել

Արցախում կորոնավիրուսից առողջացել է 26 մարդ. մեկուսացված է 67-ը

Քարինջի սկզբնամասում իրականացվել է հարկադիր քարաթափման աշխատանք

ԿԳՄՍ նախարարն այսօր կանցկացնի համադպրոցական ժողով