Հայաստանում դեռահասների շրջանում տարածվել է նարգիլեն. այն ավելի վտանգավոր է, քան սովորական ծխախոտը

Ծուխ, մրգային համեր, անուշաբույր նյութեր. նարգիլեն կամ, այսպես ասած, հուքան, շիշան, կալյանն սկսել են գրավել Հայաստանի դեռահասներին: Նրանք հիմնականում քաղաքաբնակներն են եւ մայրաքաղաքի բնակիչները: Գրանցվում է օգտագործողների աճ, ինչը նշանակում է, որ առջեւում նոր վտանգ կա:

Մինչ շատերը կարծում են, թե իրականում նարգիլեն անվնաս է եւ թույլ են տալիս իրենց երեխաներին օգտագործել, Երեւանի «Արաբկիր» բժշկական համալիրի Երեխաների եւ դեռահասների առողջության եւ զարգացման ծրագրերի համակարգող Եվա Մովսիսյանը դրա օգտագործումից առաջացող հիվանդությունների անուններն է թվարկում:

Նրա խոսքով՝ միգուցե նարգիլեն ավելի վտանգավոր է, քան սովորական ծխախոտը:

Ավելի շատ վտանգներ, վնասակար նյութեր, հիվանդություններ

Մինչ շատերը մեկնաբանում են, որ կալյանն այնքան էլ վտանգավոր չէ, որովհետեւ ծուխն անցնում է հեղուկի միջոցով, եւ ջուրը կատարում է ֆիլտրի դեր, Եվա Մովսիսյանի խոսքով՝ իրականությանն այնքան էլ չի համապատասխանում: Այդ նյութերի մեծ մասը, որոնք հիմնականում նույնն են, ինչ ծխախոտի մեջ, ջրալույծ չեն եւ չեն կարող ամբողջությամբ ֆիլտրվել ջրի միջոցով:

Ապացուցված է, որ ինչպես ծխախոտի, այնպես էլ կալիանի հաճախակի օգտագործման դեպքում կարող են առաջանալ բերանի խոռոչի, ստամոքսի, շնչուղիների, թոքերի, միզապարկի քաղցկեղ եւ սիրտանոթային հիվանդություններ: Այս դեպքում եւս շատ վտանգավոր է երկրորդային ծուխը. մարդիկ կարող են չօգտագործել, սակայն գտնվելով նույն վայրում՝ վտանգել իրենց առողջությունը:

Պարզվում է, որ հակառակ շատ կարծիքների, նարգիլեն կարող է ավելի շատ վտանգներ պարունակել, քան սովորական ծխախոտը:

Ինչպես նշեց մասնագետը, եթե նույնիսկ առկա նյութերն ինչ-որ չափով ֆիլտրվում են, եւ ծուխը մի քիչ ավելի մեղմ է լինում, միեւնույն է, նարգիլե ծխելու ժամանակահատվածը երկար է՝ կես կամ մեկ ժամ, նույնիսկ՝ ավելի:

«Ապացուցվել է, որ նարգիլե ծխելու ժամանակ մարդն ակամայից ավելի հաճախ է ներշնչումներ անում եւ վնասակար նյութերից ավելի շատ քանակություն է ստանում, քան սովորական ծխախոտի ծխից:»,- նշեց Մովսիսյանը:

Մյուս վտանգներից մեկն էլ դրա հեղուկներն են, որոնց մեջ երբեմն ոչ թե սովորական ջուր է լինում, այլ տարբեր համային ավելացումներ եւ ալկոհոլ: Ստացվում է, որ վնասակար ազդեցությունը շատանում է, եւ կախվածությունն ավելի հեշտ է զարգանում հատկապես դեռահասների մոտ: Մովսիսյանի խոսքով՝ կան տվյալներ, որ դա կարող է հետագայում բերել այլ տեսակի կախվածությունների զարգացման. «Մարդը, որը հաճախ օգտագործում է կալիան, հետագայում այլ հոգեմետ միջոցներ կարող է օգտագործել»:

Հաջորդ վտանգը, որի մասին հաճախ մոռանում են, չախտազերծված ծխամուրճն է (մուշտուկ): Այս արտադրատեսակն օգտագործելիս հաճախ մի քանի հոգով նույն սարքը փոխանակում են, որը, բժշկուհու խոսքով, վարակի աղբյուր է, քանի որ դրվում է բերանի մեջ եւ չի ախտազերծվում. «Ապացուցվել է, որ կան որոշ վարակներ, որոնք շատ հեշտությամբ փոխանցվում են նարգիլեի միջոցով, օրինակ՝ տուբերկուլյոզը:

Մտահոգիչ վիճակագրություն Հայաստանում

Ծխախոտի այս տեսակը Հայաստանի դեռահասների մոտ սկսել է տարածվել վերջին տարիներին: Ներկայումս օգտագործողների թիվը փոքր չէ ու գնալով աճում է: Մասնագետը թվեր է ներկայացնում:

2017-2018 թվականներին կատարված «Հայաստանի դպրոցահասակ երեխաների առողջության վարքագծի ազգային հետազոտություն»-ը պարզել է, որ նարգիլեն տարածված է քաղաքաբնակ եւ մայրաքաղաքի դեռահասների մոտ: Պատճառը, ըստ Մովսիսյանի, սրճարաններն են եւ հասանելիությունը, իսկ դեռահասներն այնպիսի տարիքում են, որ ինքնահաստատվելու, իրենց ավելի հասուն զգալու համար ցանկանում են ամեն ինչ փորձել:

Ըստ հետազոտության՝ 17 տարեկան տղաների 19 տոկոսն իրենց կյանքում առնվազն 1-2 անգամ օգտագործել է այս արտադրատեսակը, իսկ 15 տարեկան տղաների դեպքում՝ 16 տոկոսը:

Աղջիկների պարագայում թիվն ավելի քիչ է, սակայն՝ կրկին մտահոգիչ: Օգտագործել է 15-17 տարեկան աղջիկների 12 տոկոսը:

Հետազոտությունը նաեւ հարցում է արել՝ պարզելու, թե այդ դեռահասները վերջին 30 օրվա ընթացքում օգտագործե՞լ են, թե՞ ոչ: Պարզվել է, որ տղաների դեպքում պատկերն այնքան էլ չի փոխվել՝ 16 եւ 19 տոկոսները պահպանվել են, ինչը նշանակում է, որ նրանք բավականին հաճախ են օգտագործում: 30 օրվա կտրվածքով՝ աղջիկների թիվը պակասել է 3 տոկոսով:

Մասնագետը նաեւ ընդգծեց, որ վերջին տարիներին Հայաստանի դեռահասների շրջանում ծխախոտի ցուցանիշների մի փոքր բարելավում ունենք, սակայն մտահոգություն՝ նոր վտանգի պատճառով: Հետաքրքրություն են առաջացրել նաեւ էլեկտրոնային ծխախոտները, ինչը նշանակում է, որ ապագայում կունենանք նաեւ այլ խնդիրներ:

Արեւելք, այնուհետեւ՝ արեւմտյան Եվրոպա, Հայաստանը հետեւում է «տենդենցներին»

Նարգիլե ծխելու արեւելյան մշակույթն արեւմտյան Եվրոպա է մուտք գործել 19-րդ դարի վերջից: Այսօր այն տարածված է ԱՄՆ-ում, Կանադայում: Այս երկրներում եւս ծխախոտի օգտագործումը պակասում է, կալյանինը՝ ավելանում: Երիտասարդների շրջանում կարծես հետեւում ենք միտումներին: Եվա Մովսիսյանի խոսքով՝ եթե չլինեն օրենսդրական կարգավորումներ, բացասական պատկեր կունենանք. դեռահաս օրգանիզմը զարգացող է, եւ բոլոր օրգան համակարգերը շատ ավելի զգայուն են: Դեռահասների մոտ հոգեմետ նյութերից կախվածությունը, բացասական երեւույթներն ավելի արագ կարող են զարգանալ:

Հիշեցնենք, որ օրեր առաջ ՀՀ առողջապահության նախարար Արսեն Թորոսյանը «Ֆեսյբուք» սոցիալական ցանցի իր էջում հրապարակել էր մի տեսանյութ, որին կից գրել էր՝ երևանյան մի ռեստորանում 14-15 տարեկան տղա երեխաներն ազատ նարգիլե են ծխում, եւ այն պատվիրել են նրանց ծնողները: Տեսանյութը նախարարին ուղարկել էր ֆեյսբուքյան օգտատերերից մեկը:

«Հիմա մենք պետք է մեզ հարց տանք. մենք այսպիսի՞ երիտասարդություն ենք ուզում, որը պետք է զարգանա ու զարգացնի երկիրը։ Կամ վաղն այս ախտով տարված և իրենց օրգանիզմը քայքայած երիտասարդներն ինչպե՞ս են ծառայելու հայոց բանակում»,- գրառման մեջ նշել էր Թորոսյանը՝ հավելելով, որ երեխաների համար պատվիրած ծնողներին չգիտի՝ ինչ կոչ անել, հավանաբար կլռի: