Հայաստան-Կիպրոս-Հունաստան համագործակցությունը բարձրանում է նոր մակարդակի

Նախորդ շաբաթվա ընթացքում Սանկտ Պետերբուրգի տնտեսական համաժողովի եւ Դիլիջանում անցած «Մտքերի գագաթնաժողովի» «մեղքով» պատշաճ ուշադրության չարժանացան ՀՀ արտաքին գործերի նախարար Զոհրաբ Մնացականյանի հանդիպումները Հունաստանի եւ Կիպրոսի իր գործընկերներ Յորգոս Կատրուգալոսի եւ Նիկոս Քրիստոդուլիդեսի հետ: Հանդիպումների ընթացքում քննարկվել են հայ-հունական եւ հայ-կիպրական հարաբերություններին, ինչպես նաեւ Հայաստան-Կիպրոս-Հունաստան եռակողմ ձեւաչափին վերաբերող մի շարք հարցեր:

Հայ-հունական եւ հայ-կիպրական օրակարգերում առկա միջազգային համագործակցության ամենաակներեւ օրինակը միջազգային հարթակներում ցեղասպանության կանխարգելման օրակարգի առաջխաղացումն է:

Կիպրոսցի գործընկերոջ հետ հանդիպման ընթացքում Մնացականյանը կարեւորել է նաեւ վիզաների ազատականացման երկխոսության մեկնարկը՝ ընդգծելով, որ այն հնարավորություն կընձեռի ընդլայնել մարդկանց միջեւ շփումները եւ խթան կհանդիսանա ՀՀ եւ ԵՄ անդամ պետությունների համագործակցության ամրապնդմանը: Նախարարները չէին կարող շրջանցել նաեւ հակամարտությունների թեման. Արցախի եւ Կիպրոսի հիմնահարցերին անդրադառնալով՝ արտգործնախարարները նշել են, որ յուրաքանչյուր հակամարտություն ունի իր առանձնահատկությունները, «որոնք հաշվի առնելը կենսական նշանակություն ունի խաղաղ կարգավորման համար»:

Հունաստանցի գործընկերոջ հետ հանդիպման ընթացքում Մնացականյանը կարեւորել է Հայաստան-ԵՄ Համապարփակ եւ ընդլայնված գործընկերության համաձայնագիրը, որպես ՝ ԵՄ-ի եւ անդամ երկրների հետ երկկողմ եւ բազմակողմ ձեւաչափերում համագործակցության ամուր իրավական հենք։ Նրանք նաեւ մտքեր են փոխանակել տարբեր ինտեգրացիոն ձեւաչափերի շրջանակում համագործակցության հեռանկարների շուրջ:

Առավել ուշագրավ են եռակողմ հանդիպման ընթացքում տեղի ունեցած քննարկումներն ու ձեռք բերված պայմանավորվածությունները: Կիպրոսն ու Հունաստանը իրենց աջակցությունը հայտնեցին Հայաստան-ԵՄ հարաբերությունների ամրապնդմանը՝ ինչպես Արեւելյան գործընկերության, այնպես էլ Համապարփակ եւ ընդլայնված գործընկերության համաձայնագրի շրջանակներում։ Նրանք կարեւորեցին Համաձայնագրի արագ վավերացումը բոլոր երկրների կողմից, որպեսզի այն հնարավորինս շուտ ամբողջական ուժի մեջ մտնի։

Արտաքին գերատեսչությունների ղեկավարները համաձայնվել են առավել ընդլայնել համագործակցությունը միջազգային հարթակներում։ Նրանք անդրադարձել են նաեւ Կիպրոսի հիմնախնդրին եւ Թուրքիայի կողմից Կիպրոսի Հանրապետության բացառիկ տնտեսական գոտու խախտումներին, ինչպես նաեւ Արցախյան հակամարտությանը եւ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահության հովանու ներքո լարվածության նվազեցմանն ուղղված ջանքերին:

Առավել հետաքրքրական է Հայաստան-Կիպրոս-Հունաստան եռակողմ ձեւաչափի ստեղծումը: Եռակողմ ձեւաչափում համագործակցություն, իհարկե, կար նաեւ նախկինում, սակայն կարեւոր էր այն բարձրաձնել ինստիտուցիոնալ մակարդակի: Այս ձեւաչափով առաջին եռակողմ հանդիպման ընթացքում կոնկրետ ոլորտներում համագործակցության վերաբերյալ պայմանավորվածություններ են ձեռք բերվել, ինչպես նաեւ որոշում է կայացվել 2020 թ. հունվարին երկրների ղեկավարների մակարդակով Հայաստանում անցկացնել այս ձեւաչափով առաջին եռակողմ գագաթաժողովը: Իր խոսքում Մնացականյանը հույս է հայտնել, որ երկրների ղեկավարներն «իրենց շատ կարեւոր ներդրումը կունենան այս հարթակի ամրապնդման գործում»:

Հարկ է նշել նախ, որ Մնացականյանի այցը, հանդիպումներն ու ձեռք բերված պայմանավորվածությունները Հայաստանի՝ եվրոպական վեկտորի արդյունավետ քաղաքականության օրինակ են հանդիսանում, ինչը, սակայն, չի հակասում այլ ինտեգրացիոն գործընթացներում ներգրավված լինելուն:

Եռակողմ հանդիպման արդյունքներով ընդունված հայտարարությունն, ըստ էության, արտացոլում է ձեւաչափի ստեղծման կարեւորագույն ձեռքբերումները: Առաջին հերթին դա երեք երկրների միջեւ ավելի խորը համագործակցության իրատեսական հեռանկարն է. կողմերն իրենց համատեղ առաջնահերթությունների թվում նշել են «խաղաղության, կայունության եւ բարգավաճման խթանումը»՝ մասնակից երկրների միջեւ լայն քաղաքական երկխոսության եւ համագործակցության միջոցով։ Սա հնարավորություն է տալիս փոխադարձ օժանդակություն ցուցաբերել միջազգային հարթակներում հակամարտությունների քննարկման ժամանակ: Եռակողմ այս ձեւաչափը լավ հարթակ է նաեւ լայն աշխարհագրություն ունեցող հայկական եւ հունական սփյուռքի ներուժը միավորելու համար:

Բացի այդ՝ ակնհայտ է համագործակցության շարունակականության միտումը. կողմերը պայմանավորվել են կիսվել տեղեկատվությամբ, փոխանակել լավագույն փորձը եւ գիտելիքները, ինչպես նաեւ առաջիկա ամիսների ընթացքում հստակ առաջարկներ ներկայացնել մի շարք ոլորտներում համագործակցության վերաբերյալ, որոնք կքննարկվեն արդեն երկրորդ եռակողմ հանդիպման ընթացքում: