Արցախը Գոլանների եւ Ղրիմի միջակայքում. զուգահեռները տեղին չեն

Անցնող շաբաթ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի՝ Գոլանի բարձունքները Իսրայելի տարածք ճանաչելու մասին որոշումը դարձավ լայն քննարկումների առարկա ողջ աշխարհում: Հայաստանում այն հետաքրքրություն առաջացրեց մասնավորապես Արցախի հարցում նախադեպ հանդիսանալու հեռանկարի տեսանկյունից:

Մարտի 25-ին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հռչակագիր էր ստորագրել, որով ԱՄՆ-ն միակողմանիորեն ճանաչում էր Գոլանի բարձունքները իսրայելական տարածք: Հռչակագրի ստորագրմանը Սպիտակ տանը ներկա էր նաեւ Իսրայելի վարչապետ Բենյամին Նեթանյահուն: Թեեւ Թրամփը հիմնավորել էր այդ որոշումը Իսրայելի անվտանգության եւ տարածաշրջանի կայունության նկատառումներով՝ իրական պատճառները, թերեւս, այլ էին: 22 ամիս տեւած եւ Թրամփի ու Ռուսաստանի միջեւ ուղիղ կապեր չհայտնաբերած հետաքննության արդյունքների՝ Մյուլլերի զեկույցի հրապարակման ֆոնին Թրամփը փորձ է անում դիրքերն ամրապնդել աջակողմյան հայացքներ ունեցող, ավանդաբար իսրայելամետ ընտրազանգվածի մոտ: Բացի այդ՝ ապրիլի 9-ին սպասվում են Իսրայելի Քնեսեթի արտահերթ ընտրությունները, իսկ Նեթանյահուն եւ իր կուսակցությունը՝ «Լիկուդը» լուրջ աջակցության կարիք ունեն, քանի որ Նեթանյահուի վարկանիշը զգալի անկում է ապրել կոռուպցիոն սխեմաներում իր եւ իր մտերիմների հնարավոր մասնակցության ֆոնին: Իսրայելի գլխավոր դատախազությունն անգամ մտադրություն է հայտնել Նեթանյահուին կոռուպցիայի, խաբեության եւ վստահության չարաշահման մեղադրանքներ ներկայացնել, եւ այս քայլով Թրամփը փորձել է նաեւ օգնել Իսրայելի ներկայիս վարչապետին՝ պաշտոնը պահպանելու հարցում:

Ինչ վերաբերվում է Արցախի հարցում նախադեպ դառնալու հեռանկարին, ապա այդ միտքը, մեղմ ասած, չափազանցված է: Նախ, Թրամփի այս քայլը որեւէ փոփոխություն չի մտցնում միջազգային իրավունքի մեջ: Խոշոր հաշվով սա մեկ պետության դիրքորոշում է, որը, համենայն դեպս մինչ այս պահը չի կիսում որեւէ այլ երկիր: Ավելին՝ Թրամփի որոշումը դատապարտել, կամ Գոլանների հարցով իրենց դիրքորոշման անփոփոխության մասին են հայտնել ոչ միայն Ռուսաստանը, Չինաստանը, Իրանը եւ մի շարք արաբական երկրներ, այլեւ Վաշինգտոնի ավելի մտերիմ գործընկերներ, ինչպիսիք են Կանադան, Ֆրանսիան, Բրիտանիան եւ մի շարք այլ եվրոպական երկրներ: Ուստի պնդել, թե Թրամփի այս որոշումը շտկումներ է մտցնելու միջազգային իրավունքի սկզբունքների մեջ՝ սխալ է:

Բացի դրանից՝ Գոլանի բարձունքների եւ Արցախի հարցերը բավական տարբեր են: 1944 թ.-ից Սիրիային պատկանող Գոլանները գրավվել են Իսրայելի կողմից 1967 թ. Վեցօրյա պատերազմի ընթացքում բացառապես անվտանգության նկատառումներից ելնելով, քանի որ այդ բարձունքներից Սիրիան Իսրայելի տարածքի զգալի մաս էր կարողանում գնդակոծել: Վերջին 52 տարիների ընթացքում այդ տարածքները պաշտպանականից զատ ստացան նաեւ կարեւոր են տնտեսական նշանակություն: Այստեղ են արտադրվում Իսրայելի հանքային ջրերի եւ գինիների զգալի մասը, աճեցվում են մրգեր եւ բանջարեղեն: Մեծ է նաեւ զբոսաշրջության դերը, սակայն ամենակարեւորը ջրամատակարարման հարցն է: Գոլանի բարձունքներում առկա ջրային ռեսուրսներն ապահովում են Իսրայելի խմելու ջրի ավելի քան 30%-ը: Իհարկե պակաս կարեւոր չէ նաեւ հոգեբանական գործոնը. 52 տարվա ընթացքում մեկ սերունդ չէ, որ սովորել է տեսնել Գոլանի բարձունքները Իսրայել պետության կազմում:

Այս ամենի հետ մեկտեղ այդ տարածքը դիտարկվել է որպես անվտանգության գոտի՝ սիրիական ռմբակոծությունները կանխելու յուրատեսակ պատնեշ: Արցախը երբեք չի դիտարկվել որպես անվտանգության գոտի, իսկ ազատագրական պատերազմի խորհուրդը եւ նպատակը միանգամայն այլ էին՝ ապահովել հայերի անվտանգ կացությունը սեփական հողի վրա, ուստի Գոլանի բարձունքների հետ զուգահեռներ տանելը սպառնալից է Արցախի հետագա կարգավիճակի որոշման գործընթացի տեսանկյունից:

Զուգահեռներ տանելու գայթակղություն առաջացրել էր նաեւ 2014 թ. Ղրիմի անցումը Ուկրաինայից Ռուսաստանին: Ղրիմի հարցում նմանությունները թերեւս ավելի շատ էին, սակայն ոչ բավարար՝ զուգահեռներ տանելու եւ նախադեպ համարելու համար: Ղրիմը 1954 թ. Ուկրաինական ԽՍՀ-ի կազմում է հայտնվել Արցախի՝ 1921 թ. Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի կազմում հայտնվելուն նման գործընթացի արդյունքում: Ըստ էության, Արցախը Ադրբեջանական ԽՍՀ, իսկ Ղրիմը Ուկրաինական ԽՍՀ կազմում ներառելու միակ դրդապատճառը ԽՍՀՄ երկու ղեկավարների ցանկությունն է եղել: 2014 թ. Ղրիմը Ռուսաստանի կազմ է մտել Արցախի անկախացմանը եւս բավական նման, սակայն ոչ իդենտիկ գործընթացի արդյունքում: Ղրիմի եւ Արցախի տարբերություններից է նաեւ այն, որ վերջինս չճանաչված անկախ հանրապետություն է, իսկ Ղրիմը վիճելի լեգիտիմությամբ հանրաքվեից հետո՝ ՌԴ-ի մաս: Երկու հանրաքվեների ամենացայտուն տարբերությունն էլ, թերեւս, այն է, որ Արցախում հանրաքվեն չի անցել օտարերկրյա զինված ուժերի ներկայությամբ:

Այդուհանդերձ, թե՛ Գոլանի բարձունքների, թե՛ Ղրիմի օրինակները օգտակար են հենց միմյանց հետ ունեցած կարեւոր ընդհանրության տեսանկյունից: 52-ամյա օկուպացիայից հետո Իսրայելին հաջողվեց գլխավոր դաշնակցից ստանալ Գոլաններն «իրենով անելու» ճանաչումը, ընդ որում հակառակորդ երկրի՝ Սիրիայի ծայրահեղ վատ վիճակի պարագայում: Ղրիմի վերադարձը ՌԴ կազմ եւս ուղեկցվում էր ուկրաինական ճգնաժամի ամենասուր պահերով: Հետեւաբար, որքան էլ արդար լինի հայկական կողմի պահանջը՝ Արցախի դե-յուրե անկախությունը եւ վերադարձը ՀՀ կազմ հնարավոր է միայն հակառակորդի նկատմամբ քաղաքական, տնտեսական եւ, ինչը ոչ պակաս կարեւոր է՝ ռազմական գերազանցության պայմաններում:

Տպել
4878 դիտում

Արման Խաչատրյանը նշանակվել է Եվրոպայի խորհրդում ՀՀ մշտական ներկայացուցիչ

Մերձավանի համայնքապետի ԺՊ-ի և «Ադիբեկ» ՍՊԸ տնօրենի ջանքերով համայնքում ճանապարհների բարեկարգումներ են իրականացվում

Կոկաին ու մեթադոն Երևան առաքած տղամարդը կալանավորված է. ոստիկանության և ՊԵԿ բացահայտումը (տեսանյութ)

Գիտության ոլորտի ֆինանսավորման աճը պետք է նպաստի ոչ միայն աշխատավարձի բարձրացմանը, այլև կոնկրետ արդյունքներ արձանագրմանը

ՀՀ նախագահ Արմեն Սարգսյանը հանդիպել է Վանո Սիրադեղյանի դստեր հետ

Աշխատանքներ են տարվում մոլորված և Ադրբեջանի ԶՈՒ վերահսկողության տակ հայտնված արցախցուն վերադարձնելու ուղղությամբ. ԱՀ ԱԱԾ

«Արմավիր» ՔԿ-ում կարկանդակների միջոցով թմրանյութեր փոխանցելու փորձ է արվել (լուսանկարներ)

Ռազմական օդաչուներն ուսումնավարժական թռիչքներ են իրականացնում (լուսանկարներ)

Այս ընտրությունները լոկ համայնքի ղեկավար ընտրելու համար չեն, դրանք քաղաքական թիմի ընտրություններ են. Արսեն Թորոսյան

Հայաստանում նոր մասնավոր թատրոն է հիմնադրվել. ովքեր են գաղափարի հեղինակները և հետագայում ում անունը կկրի այն

157 ապօրինի հատված ծառեր՝ «Տաշիրի անտառտնտեսության» մասնաճյուղերում. դատախազությունում քրեական գործ է հարուցվել

2022-ին գիտության ֆինանսավորումը այս տարվա համեմատ կաճի շուրջ 85 տոկոսով. վարչապետ (տեսանյութ)

Նախագահական նստավայրում տեղի է ունեցել դատավորների երդման արարողություն (տեսանյութ)

Երևան-Սպիտակ ավտոճանապարհին բազմաթիվ բեռնատարներ են արգելափակվել (լուսանկարներ)

Նախադպրոցական հաստատություններում մանկավարժները կընտրվեն մրցույթով. նոր նախագիծ

Պատերազմի վերաբերյալ Սամվել Բաբայանի հայտարարություններն ուղարկվելու են հետաքննության մարմնին. Գոռ Աբրահամյան

Թուրքիան նոր ռազմական գործողություն է սկսել քուրդ զինյալների դեմ

Հաշմանդամությունը՝ անկախ տեսանելի կամ ոչ տեսանելի լինելուց, մարդու մեկուսացման պատճառ չպետք է լինի. ՄԻՊ

Գյումրու բյուջեից Ամանորի առթիվ դրամական աջակցություն կստանան նաև անհետ կորած և գերեվարված զինծառայողների ընտանիքները

Հայաստանի ու Նիդերլանդների ԱԳ նախարարները խոսել են ղարաբաղյան պատերազմի հետևանքների ու հումանիտար խնդիրների մասին

Արմեն Սարգսյանն ընդունել է Հայաստանում Ռուսաստանի Դաշնության դեսպան Սերգեյ Կոպիրկինին

Մերկելը լքում է կանցլերի պաշտոնը պանկ ռոք-աստղ Նինա Հեյգենի երգի հնչյունների ներքո (տեսանյութ)

Մենք գալիս ենք՝ կյանքի որակի հեղափոխություն իրականացնելու. Պավել Ցուգունյան

Վանաձոր-Դիլիջան ճանապարհը փակ է, Հայաստանի մի մասի ավտոճանապարհներին՝ մերկասառույց

Արցախում կորոնավիրուսով վարակված 17 մարդու վիճակը ծայրահեղ ծանր է, գրանցվել է 1 մահ

Քարաթափման հետևանքով փակված Եղեգնաձոր-Գետափ ավտոճանապարհը միակողմանի բացվել է

Կորոնավիրուսի ցուցանիշները նվազում են. 1 օրում հաստատվել է 399 նոր դեպք, գրանցվել՝ 13 մահ

Հայաստանի և Հունաստանի ԱԳ նախարարները մտքեր են փոխանակել ԼՂ հակամարտության կարգավորման գործընթացի շուրջ

Նախագահի հրամանագրով՝ Եվրոպայի խորհրդում Հայաստանի մշտական ներկայացուցիչ է նշանակվել

Հերմինե Հարությունյանը վարչապետի աշխատակազմում պաշտոնի է նշանակվել

Խոշոր հրդեհ Չարենցավանում. բնակարանում հայտնաբերվել է կնոջ կիսամոխրացած դի

Նոյեմբեր ամսվա ընթացքում Արցախում 178 ծնունդ է գրանցվել. այս թիվը ռեկորդային է պատերազմից ի վեր. ԱՀ նախագահ

Հայաստանի մի շարք ավտոճանապարհների մերկասառույց է

Երևանի ու 7 մարզերի մի քանի տասնյակ հասցեներում հոսանքազրկումներ կլինեն

ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահող երկրների ԱԳ նախարարները ԼՂ-ի վերաբերյալ հայտարարություն են ընդունել (տեսանյութ)

Հայաստանի տարբեր ավտոճանապարհներին 7 մեքենա է դուրս բերվել արգելափակումից

Դավիթ Բեկի փողոցում տեղի է ունեցել ավտովթար՝ հրդեհի բռնկմամբ. տուժածներից մեկը ծանր վիճակում է

Իշխանության յուրացման փորձ կատարելու համար մեղադրվողների գործն ուղարկվել է դատարան

Գեղարքունիքի մարզպետն ու Ռուսաստանի դեսպանը քննարկել են տարածաշրջանում սոցիալ-տնտեսական զարգացման հարցերը

Արմավիրի մարզում պատվաստվել է 104 889 քաղաքացի