Մոսկվան դեմ չի լինի, որ իրանական գազը ՀՀ տարածքով հասնի Վրաստան, քաղաքական խոչընդոտներ չկան. Իգոր Յուշկով

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի՝ Իրան կատարած այցի ժամանակ Հայաստանի տարածքով իրանական գազի տարանցման եւս մեկ անգամ վեր հանված գաղափարը, որին պաշտոնապես աջակցություն հայտնեց նաեւ Հասան Ռոհանին, մեծ ուշադրության չարժանացավ։ Ավելի ճիշտ՝ միայն տեխնիկապես բացատրվեց այս պահին դրա իրականացման անհնարինությունը՝ անտեսելով աշխարհաքաղաքական նրբությունները։ Ուստի, այն դասվեց երազանք հիշեցնող հերթական հայտարարությունների շարքը։

«Հայաստանը պատրաստ է Իրանի հետ տարանցման համագործակցություն ծավալել և լինել իրանական գազի տարանցիկ երկիր: Էներգետիկ միջանցքի ստեղծումը նույնպես կարևոր նշանակություն ունի թե՛ երկկողմ, թե՛ տարածաշրջանային առումով, թե՛ ավելի ընդարձակ առումով: Այս հարցերի լուծման համար քաղաքական կամքը առկա է, պետք է հույս հայտնել, որ բանակցություններում գործնականացման պրոցեսը կիրականացվի հաջողությամբ», - Թեհրանում հայտարարեց Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը:

Իրանի նախագահը մի փոքր ավելի բացեց փակագծերը՝ նշելով, որ բանակցությունների ընթացքում Իրանի և Հայաստանի միջև էլեկտրաէներգիայի ոլորտում համագործակցության տեսանկյունից նաև դիտարկեցինք համագործակցությունը եռակողմ` Վրաստանի և քառակողմ` Ռուսաստանի հետ, ձևաչափերով: «Գազի ոլորտում համագործակցության ուղղությամբ հայտնեցինք իրանական կողմի պատրաստակամությունը` մատակարարումների ծավալները ավելացնելու ուղդությամբ: Պատրաստ ենք նաև եռակողմ համագործակցություն ծավալելու` գազը արտահանելու դեպի Վրաստան», - ասաց Ռոհանին:

Ո՞ր խողովակաշարով

Այն, ինչ ասվեց Թեհրանում փետրվարի 27-ին տեղի ունեցած նախագահ Ռոհանի-վարչապետ Փաշինյան հանդիպումից հետո Հայաստանի տարածքով գազի տարանցման պատրաստակամության մասին, ինչ-որ առումով աննախադեպ էր՝ հաշվի առնելով դրա իրականացման համար տեխնիկական սահմանափակումները։ Իսկ եթե ավելի պարզ ասենք, ապա տարանցիկ երկիր դառնալու համար համապատասխան հզորության խողովակաշարի բացակայությունը։ Հայաստանից դեպի այլ պետություն դուրս եկող խողովակաշար չկա։ Գործում է երկու խողովակաշար, մեկը՝ Իրանից գազ էլեկտրաէնեգիայի դիմաց բարտերային առեւտրի տարբերակով, մյուսով էլ Վրաստանի տարածքով ռուսական գազն է առաքվում Հայաստան։

Գումարած, Հայաստանի ողջ գազատրանսպորտային համակարգը, այդ թվում Իրանից եկող գազատարը «Գազպրոմի» վերահսկողության տակ է։ Ուստի, գազի տարանցիկ երկիր դառանալու Հայաստանի հեռանկարի վերաբերյալ որոշ փորձագետների ու քաղաքական գործիչների զարմանքը առաջին հայացքից հասկանալի է։ Բայց նրանք հաշվի են առնում միայն առկա ենթակառուցվածքների տեխնիկական հնարավորությունները՝ աչքերը պինդ փակելով տարածաշրջանային աշխարհաքաղաքականության դինամիկայի վրա։ Սա կարող է այն դեպքերից լինել, որ աշխարհաքաղաքական գիտակցությունը որոշի տարածաշրջանային կեցությունը։

Երեւանում մարտի 19-ին տեղի ունեցած մեծ ասուլիսի ժամանակ վարչապետ Նիկոլ Փաշինայնը թեպետ նշեց, որ առայժմ քննարկումները նոր խողովակաշարի կառուցման մասին չեն, բայց դրա հետ մեկտեղ կարեւոր տեղեկատվություն հայտնեց։ Այն է, Փաշինյանն իրանական գազի տարանցման խնդիրը մինչեւ Թեհրան մեկնելը քննարկել է «Հյուսիս-հարավ» առանցքի բոլոր կողմերի՝ Վրաստանի, Ռուսաստանի ու անգամ Թուրքմենստանի ղեկավարության հետ։ «Բոլոր կողմերը հետաքրքրված են այս օրակարգով», - ասաց վարչապետը, որի խոսքը վերը նշված աշխարհաքաղաքական նոր իրողությունների կարեւոր արձանագրումն էր։

Այսինքն՝ Հարավային Կովկասում շահերն այնպես են դասավորվում, որ այժմ առավել քան երբեւէ, տեսանելի է դառնում Հյուսիս-հարավ՝ Իրան-Հայաստան-Վրաստան-Ռուսաստան էներգետիկ միջացքի ձեւավորման հեռանկարը։

Մոսկվան հաստատ դեմ չի լինի

«Մոսկվան հաստատ դեմ չի լինի, որ իրանական գազը Հայաստանի տարածքով հասնի Վրաստան», վստահ է Մոսկվայի Ազգային էներգետիկ անվտանգության հիմնադրամի առաջատար վերլուծաբան, էներգետիկ քաղաքականության փորձագետ Իգոր Յուշկովը։ Գաղափարի իրագործման համար նա քաղաքական խոչընդոտներ չի տեսնում ու իր կարծիքը հիմնավորում է այսպես․ «Ռուսաստանի համար կարեւոր է Հյուսիս-հարավ էներգետիկ միջանցի ձեւավորումը։ Այժմ քննարկվում է Ռուսաստան-Վրաստան-Հայաստան-Իրան էլեկտրաէներգետիկ միջանցքը, սակայն այն ավելի ամբողջական է դառնում, եթե ավելանում է գազը։ Բացի այդ, Ռուսաստանը Վրաստանում չունի լուրջ գազային շահեր, ուստի, կարծում եմ, ՌԴ-ն քաղաքական առումով դեմ չի լինի, որ այդ գաղափարը կյանքի կոչվի։ Այլ հարց է՝ արդյոք առկա տեխնիկական հնարավորությունները թույլ կտան ՀՀ տարածքով գազ արտահանել Վրաստան»։

Տեխնիկական հնարավորությունները, իհարկե, տարանցման «ճոխություն» չեն ենթադրում։ Իրան-Հայաստան գործող գազատարը տարանցիկ ուղի չի կարող դառնալ։ Նախ դրա թողունակությունը լավագույն դեպքում ներկայիս 400 մլն խորհանարդ մետրից կարելի է բարձրացնել մինչեւ 2 մլրդի, որը փոքր թիվ է լուրջ տարանցիկ երկրի հայտ ներկայացնելու համար։ Հայաստանը չունի նաեւ դեպի Վրաստան մտնող գազատար։ Ուստի, այս տարբերակով տարանցումը նշանակում է՝ փոխմատակարարում՝ «սվոպի» տարբերակով։

Այսինքն՝ ֆորմալ առումով ՀՀ-ն ռուսական գազատարից Վրաստանին գազ կվաճառի, փոխարենը կստանա Իրանից։ Գործարքի երկու կողմերում Իրանն ու Ռուսաստանն են լինելու, իսկ Հայաստանի համար շահավետ կլինի այն, որ Իրան-Հայաստան գազատարը կսկսի աշխատել իր ողջ հզորությամբ եւ ՀՀ-ն ավելի շատ էլեկտրաէներգիա կարտահանի Իրան։ Այս տարբերակը շատ է քննարկվել, նորություն չէ։

Սակայն այժմ Իրանի դեմ ամերիկյան պատժամիջոցներն ու ադրբեջանա-թուրքական էներգետիկ-տրանսպորտային օղակում Վրաստանի խորացող կախվածությունից Թբիլիսիի համար առաջացող անհարմարությունները (Ադրբեջանը Վրաստանի գազի գլխավոր մատակարարն է եւ հայտարարում է գազի սակագնի բարձրացման մասին, Վրաստանում քիչ-քիչ առաջանում են հակաթուրքական տրամադրություններ ու դրանք դուրս են գալիս քաղաքական հարթություն՝ անգամ ցույցերի տեսքով), ինչպես նաեւ Հյուսիս-հարավ էներգետիկ միջանցքի ձեւավորմամբ Ռուսաստանի հետաքրքրվածության բարձրացումը, տարածաշրջանի էներգետիկ-տրանսպորտային քարտեզի վերաձեւավորման համար լուրջ հնարավորություններ են ստեղծում։

Այժմ առավել, քան երբեւէ

Թեպետ միջազգային գազային շուկայում Ռուսաստանն ու Իրանը մրցակիցներ են, սակայն Հյուսիս-հարավ միջանցքի պարագայում իրավիճակը կարծես թե այլ է։ «Ռուսաստանը լավ է գիտակցում, որ չունի գազային շահեր Վրաստանում։ Վրաստանում էլ ռուսական գազը ներքաղաքական եւ ՌԴ-ի հետ ունեցած հակամարտության պատճառներով լուրջ այլընտրանք չեն դիտարկում։ Սակայն «Հյուսիս-հարավ» էներգետիկ-տրանսպորտային միջանցքի ձեւավորումը կթուլացնի Վրաստանի վրա Ադրբեջանի ու Թուրքիայի ազդեցությունը, ինչը շահեկան է Ռուսաստանի համար»,- մեզ հետ զրույցում նշեց Յուշկովը՝ հավելելով, որ եթե Փաշինյանն ու Ռոհանին հայտարարում են գազի տարանցման մասին, ապա գոնե տեղյակ են, որ Մոսկվան այդ գաղափարին դեմ չէ։

Այժմ առավել, քան երբեւէ այս գաղափարի իրականացման համար ստեղծված են հարմար աշխարհաքաղաքական պայմաններ, վստահ է էներգետիկ հարցերով փորձագետ Արա Մարջանյանը։ «Աշխարհաքաղաքական պահն է հասունացել առաջին հեթին Իրանում եւ Ռուսաստանում։ Ուրախալի են նաեւ Վրաստանում որոշակի տենդենցներ։ «Հյուսիս-հարավի» ձեւավորումը բացի տնտեսական շահերի բավարարումից, շատ ձեռնտու է Իրանին նաեւ աշխարհաքաղաքական առումով։ Հարավային Կովկասում թուլանում են Իրանի հիմնական հակառակորդների՝ Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի դիրքերը», - նշում է փորձագետն ու խորհուրդ տալիս Հայաստանին չշտապել։

«Սա այն դեպքն է, որ քարշակ ուժը պետք է լինի Իրանը, որը 23 անգամ ՀՀ-ից մեծ է եւ 30 անգամ ավելի հզոր։ Հետեւաբար Թեհրանը մոտավորապես 30 անգամ ավելի պետք է շահագրգռված լինի Հայաստանի հետ տրանզիտային ծրագրերի իրագործմամբ։ Սակայն շատ էյֆորիայի մեջ էլ պետք չէ ընկնել, քանի որ մենք գործ ունենք Իրանի նման բարդ պետության հետ։ Ուստի, պետք է տեսնենք, թե ինչ խայտառակ վիճակում է գտնվում տարիներ շարունակ Մեղրիի ՀԷԿ-ի կառուցման ծրագիրը։ Ուղղակի պետք է աչքներս բաց պահենք», - նշում է մեր զրուցակիցը։

Նրա խոսքով, արտաքին միջավայրի խթանների ու խոչընդոտների ազդեցությամբ Հայաստանը կարող է տարանցիկ երկիր դառնալ Վրաստանի համար։ «Ժամանակն է՝ գիտակցել իրավիճակը եւ տարածաշրջանին այլ աչքերով նայել՝ որոշակի փոփոխություններ կատարելով քաղաքականության մեջ։ Խոսքը «Հյուսիս-հարավ» առանցքի մասին է, որն իրենից ներկայացնում է գազի, էլեկտրաէներգիայի եւ տրանսպորտի բաղկացուցիչներ։ Սրանցից մեկի իրականացումը հանգեցնելու է մյուս ծրագրերի իրականացման կտրուկ հեշտացմանը», - նշում է նա։

Թեպետ այժմ քննարկվում է գազի տարանցման միայն գաղափարը, սակայն հատկանշական է այն, որ ներկա պահին այդ գաղափարի մասին խոսում են ոչ միայն փորձագետները, այլեւ երկրների ղեկավարները։ Իհարկե, նոր գազատարի կառուցման մասին դեռեւս հստակ չի խոսվում։ Բայց հաշվի առնելով Իրանի ու Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցները, Թուրքիայի ու Ադրբեջանի աճող ազդեցությունից օր-օրի անհարմար զգացող Թբիլիսիի՝ էներգետիկ այլընտրանքների փնտրտուքը, կարելի է ենթադրել, առկա են գրեթե բոլոր աշխարհաքաղաքական «գումարելիները»՝ տարածաշրջանային էներգետիկ-տրանսպորտային քարտեզի վերաձեւավորման համար։

Տպել
2338 դիտում

Գեղարքունիքում անցկացվել է պատանիների շախմատի 2021 թվականի մարզային առաջնությունը

Էջմիածնում հայտնաբերվել է հետախուզման մեջ գտնվող 25-ամյա տղամարդ

Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանում ավտոմեքենա է այրվել

Խստիվ արգելվում է ծառայողական ավտոմեքենաներն աշխատանքային ժամերից դուրս կամ ոչ աշխատանքային օրերին վարելը. ԱՀ դատախազ

«Լոռին ժամանակների հանդիպման վայր». վերաբացվել է Լոռի-Փամբակի երկրագիտական թանգարանը

Ֆիզուլիի և Ջեբրայիլի շրջաններում այսօր իրականացված որոնողական աշխատանքների ընթացքում ևս 2 աճյուն է հայտնաբերվել

ՀՀ զինված ուժերի և ԱԱԾ սահմանապահ զորքերի ստորաբաժանումները վերահսկում են սահ­մա­նային իրավիճակը

Անցած մեկ օրում Հայաստանում արձանագրվել է ճանապարհատրանսպորտային 9 պատահար

Սկսվել է Գյումրի-Երևան ճանապարհի Լանջիկի հատվածի փոսալցումը. այն դարձվում է բավարար երթևեկելի

Օրական 2-ից 4 տոննա կաթ հետ է վերադարձվում ցածր որակի պատճառով, նոր ներդրումներ կաթի վերամշակման ոլորտում

Առավոտից տարածվում է անհեթեթ ինֆորմացիա Երևանի մանկապարտեզներում երեխաների ընդունելության հետ կապված. Հայկ Մարության

ՌԴ իրավապահների կողմից հետախուզվողը ներկայացել է ոստիկանության Կոտայքի բաժին

Օդի ջերմաստիճանը մարտի 8-ի ցերեկը կնվազի 5-ից 7 աստիճանով. Երևանում սպասվում են տեղումներ

Բացահայտվել է հիվանդանոցում կատարված գողությունը. 27-ամյա կասկածյալը տվել է խոստովանական բացատրություն

Բողոքի ակցիա են իրականացնում Օնիկ Գասպարյանի աջակիցները

Գավառում պատանիների վիճաբանությունն ավարտվել էր դանակահարությամբ

Զոհված հերոսների ևս 121 ընտանիք հատուցում է ստացել

Մեսրոպ Առաքելյանը ՄԱԿ-ի Բնակչության հիմնադրամի ներկայացուցչի հետ քննարկել է ժողովրդագրական իրավիճակի բարելավման հարցերը

Արցախ է մեկնել ՀՀ առողջապահության նախարարի գլխավորած պատվիրակությունը

Կառավարությունը մտադիր է ևս 6 ամսով երկարաձգել թուրքական ապրանքի ներկրման արգելքը. Վարոս Սիմոնյան (տեսանյութ)

ՊԵԿ մասնագետները հասարակական կազմակերպություններին են ներկայացրել օրենսդրության փոփոխությունները

Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախումբը համագործակցում է շվեյցարական HomeOrchestra կրթական ծրագրի հետ

ԱՀ դատախազությունն ամփոփել է Ստեփանակերտում ապրող տեղահանված բնակիչների իրավունքների խախտումների ուսումնասիրությունը

Արա Այվազյանը Իրանի գործընկերոջ հետ զրույցում անդրադարձել է տարածաշրջանային անվտանգության և կայունության հարցերին

Ֆիզուլիի ուղղությամբ որոնողական աշխատանքները կրկին անարդյունք են. վարկած կա, որ դիերը նախապես հուղարկավորվել են

Արցախում ստացիոնար բուժում է ստանում 5 վարակակիր. կորոնավիրուսային հիվանդության նոր դեպք չի հաստատվել

Մենենդեսը Բայդենին կոչ է արել ակտիվ լինել Ադրբեջանում պահվող հայ գերիների վերադարձի հարցում. «Արմենպրես»

Սևանում «Թումո» տուփ կբացվի

«Դու պետք է հավատաս գարնանը». Ջազ նվագախումբը հանդես կգա համերգով

Մարմնամարզիկ Արթուր Ավետիսյանը նվաճած ոսկե մեդալը նվիրել է իրեն վիրահատած բժշկին

Լաչինի միջանցքով անցնող կանանց ռուս խաղաղապահները ծաղիկներ են նվիրել և շնորհավորել առաջիկա տոնի առիթով

Հաստատվել է կորոնավիրուսի 508 նոր դեպք, առողջացել է 191, մահացել՝ 4 մարդ

Վրաստանը բացում է օդային սահմանը Թուրքմենստանի, Ուզբեկստանի, Տաջիկստանի, Ղրղզստանի քաղաքացիների համար. Aliq Media

Հրշեջ-փրկարարները մարել են ընդհանուր 15․7 հա տարածքում բռնկված հրդեհները

«Opel»-ը դուրս է եկել ճանապարհի երթևեկելի հատվածից և հայտնվել ձորակում

Աշխարհում 7 երեխայից 1-ը նախորդ տարվա մեծ մասն ապրել է մեկուսացման պայմաններում՝ վտանգելով հոգեկան առողջությունը

Լարսի ռուսական կողմում մոտ 600 բեռնատար է կուտակված

Հրդեհ Գյումրիում․ բազմոցին հայտնաբերվել է 73-ամյա բնակչի դին

Շուռնուխ-Կատարի ավտոճանապարհը դժվարանցանելի է

ԲՀԿ-ն ծանր երկընտրանքի առջեւ է, իսկ Քոչարյանը երկակի խաղ է խաղում. քաղաքագետ