Ինչո՞ւ է Մերկելը եկել Հարավային Կովկաս. Երեւանյան այցին ընդառաջ

Օգոստոսի 23-ին Վրաստանից մեկնարկեց Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելի եռօրյա այցը Հարավային Կովկաս: Վրաստանից Մերկելը կուղեւորվի Հայաստան, ապա Ադրբեջան: Եռօրյա այցի օրակարգի համաձայն Մերկելը հանդիպելու է երկրների ղեկավարների հետ՝ քննարկելու անվտանգությանը, երկկողմ հարաբերություններին, տարածաշրջանային իրավիճակին ու տնտեսությանն առնչվող հարցեր:

Հատկանշական է, որ այցը տեղի է ունենում ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ Բեռլինում տեղի ունեցած հանդիպումից հետո: Բնականաբար, Մերկել-Պուտին հանդիպման օրակարգը շատ ավելի լայն էր, քան կարող է լինել մեր տարածաշրջանի երկրների ղեկավարների հետ հանդիպումներում՝ սիրիական եւ ուկրաինական ճգնաժամերից մինչեւ «Հյուսիսային հոսք-2» եւ Իրանի միջուկային ծրագիր: Այդուհանդերձ, Պուտինի հետ հանդիպման արդյունքում Մերկելը կարող էր որոշակի շտկումներ կատարել հարավկովկասյան այցի օրակարգի շրջանակներում, քանի որ տարածաշրջանը սերտորեն կապված է Ռուսաստանի քաղաքական եւ տնտեսական շահերի հետ:

Գերմանիայի կանցլերը վերջին անգամ Վրաստան էր այցելել 2008 թ. օգոստոսին: Վրաստանի վարչապետ Մամուկա Բախտաձեի հետ հանդիպումից հետո տեղի ունեցած համատեղ մամուլի ասուլիսի ընթացքում Մերկելը վերահաստատեց, որ Գերմանիան աջակցում է Վրաստանի տարածքային ամբողջականությանը: Միեւնույն ժամանակ նա նշեց, որ Գերմանիան իր ներդրումը կունենա հակամարտության կարգավորման գործում: Բախտաձեն իր հերթին կարեւորեց Վրաստանի եվրոպական եւ եվրոատլանտյան ինտեգրումը:

Այդուհանդերձ, այցը չի կարելի անվանել զուտ քաղաքական: Կանցլերին ուղեկցող գործարարները կլոր-սեղան հանդիպում ունեցան վրացի գործարար ոլորտի ներկայացուցիչների հետ: Փաստն ինքնին խոսում է հարավկովկասյան այցի տնտեսական խոշոր բաղադրիչի մասին:

Այս առումով հատուկ ուշադրության է արժանի Ադրբեջան կատարելիք այցը, որի ընթացքում քննարկվելու է ադրբեջանական էներգակիրները Եվրոպա հասցնելու հարցը: Այդ քննարկումները տեղի են ունենալու բավական հետաքրքիր պայմաններում: Բանն այն է, որ «Հյուսիսային հոսք-2» գազատարի նախագծի ուղղությամբ տարվող աշխատանքների ֆոնին պաշտոնական Բրյուսելը ճնշում է գործադրում նախ եւ առաջ հենց Բեռլինի վրա՝ Եվրոպա մտնող գազի դիվերսիֆիկացման քաղաքականության շարունակականությունն ապահովելու պահանջով: Ուժեղ ճնշում կա նաեւ ԱՄՆ-ից, որն ընդհանրապես դեմ է Ռուսաստանի հետ նոր գազատար կառուցելու գաղափարին: Այլընտրանքային գազը Ադրբեջանում փնտրելու օգտին են խոսում նաեւ գործող TANAP (Տրանսանատոլիական) եւ կառուցվող TAP (Տրանսադրիատիկ) գազատարները: Բացի դրանից, Կասպից ծովի իրավական կարգավիճակի մասին կոնվենցիայի ստորագրումը Եվրոպայում կարող է հույսեր արթնացնել, որ երկարաժամկետ հեռանկարում իրենք հնարավորություն կստանան օգտվել նաեւ թուրքմենական գազից:

Մյուս կողմից, եթե չլինեին Եվրոպայի շահերից բխող վերոնշյալ կետերը, Գերմանիան դժվար թե աչք փակեր Ադրբեջանի ակնհայտ վիրավորական վերաբերմունքին: Բանն այն է, որ դեռեւս մինչեւ այցը գերմանական պատվիրակության կազմում գտնվող, Մերկելի կուսակից Բունդեսթագի պատգամավոր Ալբերտ Վայլերին արգելվել էր մուտքը Ադրբեջան: Նա գտնվում է այդ երկրի «սեւ ցուցակում», քանի որ «հանդգնել է» Արցախ այցելել: Այս առիթով Գերմանիայի կառավարության պաշտոնական ներկայացուցիչ Շտեֆեն Զայբերթը նշել էր, որ նման մոտեցումը չի նպաստում արցախյան հարցի կարգավորմանը:

«Ադրբեջանի դիրքորոշումը հիասթափեցնում է, այն չի նպաստում Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ բանակցությունների առաջխաղացմանը»,- ասել էր Զայբերթը՝ հավելելով, որ Մերկելը Բաքվում անպայման պետք է բարձրացնի մարդու իրավունքների, մամուլի ազատության եւ քաղաքացիական հասարակության հարցերը:

Ամեն ինչից զատ, Ադրբեջանում եվրոպական էներգետիկ հետաքրքրությունների առկայությունը լրացուցիչ լծակ են տարածաշրջանում, մասնավորապես՝ Արցախում խաղաղություն պարտադրելու տեսանկյունից:

Ինչեւէ, այցը տարածաշրջանային է, այսինքն՝ էներգակիրների այլընտրանքային աղբյուրը միակ նպատակը չէ, այլապես կարելի էր սահմանափակվել միայն Ադրբեջանով: Մերկելի՝ Հայաստան կատարելիք այցը կարելի է դիտարկել Եվրոպա-Իրան հարաբերությունների համատեքստում: Ամենայն հավանականությամբ, Գերմանիան, մյուս եվրոպական երկրների, ինչպես նաեւ Ռուսաստանի եւ Չինաստանի հետ միասին չի միանա նոյեմբերին ուժի մեջ մտնող Իրանի դեմ պատժամիջոցների նոր փաթեթին: Աշխարհաքաղաքական փոփոխվող իրականությունում՝ Եվրոպայի ինքնուրույն, ԱՄՆ-ից անկախ եւ շատ դեպքերում նրա կամքին հակասող քայլերի պարագայում չի բացառվում, որ տարածաշրջանային այցը սկիզբ դնի Հարավային Կովկասը՝ Եվրոպա-Պարսից ծոց տրանսպորտային միջանցքի մաս դարձնելու հեռանկարային նախագծերին:

Ինչեւէ, դա երկարաժամկետ հեռանկարն է: Կոնկրետ այցը նախ եւ առաջ, կրում է ճանաչողական բնույթ: Ճիշտ է, Մերկելն արդեն հանդիպել է ՀՀ կառավարության պատվիրակությանը Բրյուսելում՝ ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովի «միջանցքներում», սակայն դա լիարժեք հանդիպում անվանել չի կարելի:

Նախատեսվում են հանդիպումներ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի, նախագահ Արմեն Սարգսյանի, Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի հետ: Մերկելը կայցելի նաեւ Ծիծեռնակաբերդ եւ հարգանքի տուրք կմատուցի 1915 թ. Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին: Այս այցելությունը մեծ հետաքրքրություն է առաջացնում Թուրքիայում: Մասնավորապես «Հյուրիյեթ» պարբերականը, անդրադառնալով Երեւան կատարելիք այցին, հարց է տալիս՝ արդյո՞ք Մերկելը կարտաբերի «ցեղասպանություն» եզրույթը:

Հաշվի առնելով Հարավային Կովկասի քաղաքական բարդությունը եւ հարավկովկասյան այցի ընդհանուր բնույթը՝ չարժե, թերեւս, ակնկալել, որ Մերկելը ուղղակիորեն կօգտագործի «ցեղասպանություն» բառը, թեեւ չի բացառվում, որ նա հղում կկատարի 2016 թվականի հունիսի 2-ին Գերմանիայի Բունդեսթագի կողմից ընդունված Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող բանաձեւին: Հայաստանում կանցլերի առջեւ ծառացած է, թերեւս, ամենաբարդ խնդիրը՝ ողջունել տեղի ունեցող «եվրոպական» փոփոխությունները՝ առանց Կրեմլին վիրավորելու: